Strona główna › Matura z polskiego › Pytania jawne › Lalka
Pozytywizm · 6 pytań na maturze ustnej
„Lalka”: pytania jawne na maturę ustną 2027 i 2028
Powieść realistyczna Bolesława Prusa (wyd. książkowe 1890), akcja w latach 1878–1879 w Warszawie, Paryżu i Zasławku. Kupiec Stanisław Wokulski, dawny student, powstaniec i zesłaniec, zdobywa majątek z miłości do arystokratki Izabeli Łęckiej. Drugą narrację prowadzi stary subiekt Ignacy Rzecki w „Pamiętniku starego subiekta”. Numeracja rozdziałów według wydania dwutomowego (tom I: 20, tom II: 18).
Lektura obowiązkowa czytana w całości. Streszczenie i test znajdziesz na stronie „Lalka” w hubie lektur.
Sceny-klucze: to musisz pamiętać
| Gdzie | Co się dzieje | Pytania |
|---|---|---|
| T. I, rozdz. I–III | plotki o „wariacie” Wokulskim; Rzecki rządzi sklepem i zaczyna pamiętnik (Mincel, Napoleon, młodość) | 31, 35 |
| T. I, rozdz. VII–VIII | Izabela pogardza „kupcem”, który kupił srebra Łęckich; w „Medytacjach” wspomnienie teatru i spacer nad Wisłę (góra śmieci przy wodociągach) | 30, 32, 34 |
| T. I, rozdz. IX | prezesowa Zasławska wspomina miłość do stryja Wokulskiego, rozdzieloną przez majątek i pochodzenie | 32, 35 |
| T. I, rozdz. X | pamiętnik Rzeckiego: Węgry 1848–1849, śmierć Augusta Katza | 31, 35 |
| T. I, rozdz. XII–XIII | kupno kamienicy Łęckich za 90 000 rubli; pojedynek z baronem Krzeszowskim | 30, 32 |
| T. II, rozdz. II–III | Paryż: ruch, porządek, nauka; profesor Geist i metal lżejszy od powietrza; Wokulski ciska tomikiem Mickiewicza | 30, 31, 33, 34 |
| T. II, rozdz. VIII–X | proces o lalkę: baronowa Krzeszowska oskarża Stawską | 32 |
| T. II, rozdz. XIV | pociąg do Krakowa: rozmowa Izabeli ze Starskim po angielsku; próba samobójcza na torach, ratuje go Wysocki | 30, 33 |
| T. II, rozdz. XV–XVIII | sprzedaż sklepu Szlangbaumowi, zniknięcie Wokulskiego, wybuch w ruinach Zasławia, śmierć Rzeckiego | 30, 31, 33, 35 |
30 Miłość – siła destrukcyjna czy motywująca do działania?
Zostaje na liście 2029–2031 bez zmian, jako pytanie 31.
Miłość – siła destrukcyjna czy motywująca do działania? Omów zagadnienie na podstawie Lalki Bolesława Prusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
W „Lalce” miłość jest jednocześnie siłą, która pcha człowieka do wielkiego wysiłku, i siłą, która go niszczy. Wokulski z miłości do Izabeli zdobywa majątek i pozycję, ale ta sama miłość odbiera mu naukę, spokój i w końcu chęć życia, bo jest romantycznym złudzeniem.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Prus pokazuje dwie twarze miłości w jednym bohaterze. Wokulski kocha jak romantyk, choć żyje w epoce pozytywizmu.
- Argument 1: Siła motywująca: po zobaczeniu Izabeli w teatrze Wokulski jedzie na wojnę jako dostawca, zdobywa fortunę, kupuje srebra i kamienicę Łęckich (t. I, rozdz. VIII i XII), pomaga ludziom (Wysocki, Marianna).
- Argument 2: Siła niszcząca: dla Izabeli rezygnuje z pozostania w Paryżu przy badaniach Geista, a po rozmowie Izabeli ze Starskim w pociągu rzuca się pod pociąg (t. II, rozdz. XIV). Potem znika, a w ruinach Zasławia słychać wybuch.
- Kontekst: „Dziady” cz. IV: Gustaw, który kocha ideał wyczytany z książek, przeżywa miłość jako obsesję. Wokulski w Paryżu wprost obwinia poezję Mickiewicza za swoje złudzenia (t. II, rozdz. III).
- Zakończenie: Miłość motywuje, gdy łączy się z rozsądkiem, a niszczy, gdy staje się ślepym uwielbieniem wyobrażenia, a nie człowieka.
Przykładowy kontekst
„Dziady” cz. IV – Adam Mickiewicz (literacki): Gustaw kocha ideał z lektur i niszczy siebie. Wokulski w Paryżu wprost obwinia Mickiewicza o „zatrute” wyobrażenie miłości.
Uwaga, pułapka
Nie mów, że Wokulski na pewno zginął. Powieść tego nie rozstrzyga. Nie myl też Starskiego (kuzyn, flirt) z Ochockim (kuzyn, wynalazca).
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (399 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Pakiet „Lalka” w PDF
31 Praca jako pasja człowieka.
Zostaje na liście 2029–2031 bez zmian, jako pytanie 32.
Praca jako pasja człowieka. Omów zagadnienie na podstawie Lalki Bolesława Prusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
W „Lalce” praca jest pasją ludzi, którzy kochają to, co robią: Rzeckiego, Ochockiego, Geista i młodego Wokulskiego. Prus pokazuje, że taka praca daje sens i godność, a społeczeństwo, które jej nie szanuje, jak arystokracja Łęckich, skazuje się na upadek.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Pozytywiści uważali pracę za podstawę rozwoju. Prus pokazuje ją nie jako obowiązek, ale jako pasję.
- Argument 1: Rzecki (t. I, rozdz. II–III): dziesiątki lat w sklepie, dba o porządek, nakręca mechaniczne zabawki, sklep to jego świat. Młody Wokulski jako subiekt u Hopfera uczy się nocami i dostaje się do Szkoły Głównej.
- Argument 2: Ochocki marzy o machinie latającej, Geist (t. II, rozdz. II–III) poświęca życie badaniom nad metalem lżejszym od powietrza. Kontrast: Łęccy i salon żyją z długów i uważają pracę za coś wstydliwego.
- Kontekst: Program pozytywizmu: praca organiczna i praca u podstaw. Prus pokazuje, że te hasła mają sens tylko wtedy, gdy ludzie lubią to, co robią.
- Zakończenie: Praca z pasją daje sens i godność. Kto nie pracuje, jak arystokracja, traci kontakt z rzeczywistością.
Przykładowy kontekst
Praca organiczna i praca u podstaw (pozytywizm) (historyczny): Program po klęsce 1863 r.: rozwijać gospodarkę, naukę i oświatę zamiast walki zbrojnej.
Uwaga, pułapka
Nie mów, że Wokulski skończył studia. Zdał do Szkoły Głównej, ale po niespełna roku musiał przerwać naukę (powstanie, zesłanie).
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (377 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Pakiet „Lalka” w PDF
32 Jaką rolę w relacjach międzyludzkich odgrywają majątek i pochodzenie?
Zostaje na liście 2029–2031 bez zmian, jako pytanie 33.
Jaką rolę w relacjach międzyludzkich odgrywają majątek i pochodzenie? Omów zagadnienie na podstawie Lalki Bolesława Prusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
W „Lalce” majątek i pochodzenie decydują o tym, kto z kim może rozmawiać, przyjaźnić się i kochać. Prus pokazuje społeczeństwo podzielone jak na kasty, w którym pieniądze otwierają drzwi salonów, ale nie dają szacunku, a urodzenie znaczy więcej niż charakter.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Warszawa w „Lalce” jest podzielona na arystokrację, kupców, Żydów i biedotę. Granice między nimi są prawie nieprzekraczalne.
- Argument 1: Wokulski ma majątek, ale nie ma urodzenia. Izabela pogardza nim jako „kupcem” (t. I, rozdz. VII), salony przyjmują go tylko dla pieniędzy, baron Krzeszowski ostentacyjnie go obraża.
- Argument 2: Prezesowa Zasławska wspomina, że rozdzielono ją z ukochanym, stryjem Wokulskiego, bo był ubogim oficerem (t. I, rozdz. IX). Baronowa Krzeszowska w procesie o lalkę (t. II) gardzi biedną Stawską. Szlangbaum jako Żyd spotyka się z rosnącą niechęcią.
- Kontekst: „Pan Tadeusz”: Stolnik odmówił Jackowi Soplicy ręki córki, bo Jacek był ubogim szlachcicem. Upokorzenie doprowadziło do zbrodni.
- Zakończenie: Majątek i pochodzenie wyznaczają w „Lalce” granice między ludźmi. Ich przekroczenie kończy się nieszczęściem.
Przykładowy kontekst
„Pan Tadeusz” – Adam Mickiewicz (literacki): Jacek Soplica, ubogi szlachcic, nie dostaje ręki Ewy Horeszkówny. Upokorzenie prowadzi do zabójstwa Stolnika.
Uwaga, pułapka
Prezesowa Zasławska nie kochała Wokulskiego, tylko jego stryja. Baronowa Krzeszowska oskarża Stawską, nie Izabelę.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (396 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Pakiet „Lalka” w PDF
33 Konfrontacja marzeń z rzeczywistością.
Zostaje na liście 2029–2031 bez zmian, jako pytanie 34.
Konfrontacja marzeń z rzeczywistością. Omów zagadnienie na podstawie Lalki Bolesława Prusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
„Lalka” jest powieścią o zderzeniu marzeń z rzeczywistością. Wokulski marzy o Izabeli, Rzecki o Napoleonach i lepszym świecie, Ochocki i Geist o wielkich wynalazkach. Rzeczywistość brutalnie weryfikuje te marzenia, a najboleśniej te, które były złudzeniem o drugim człowieku.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Prus pokazuje kilka typów marzycieli: romantyka, idealistę-sentymentalistę i naukowców.
- Argument 1: Wokulski idealizuje Izabelę. Konfrontacja przychodzi w pociągu do Krakowa (t. II, rozdz. XIV), gdy słyszy jej rozmowę ze Starskim po angielsku. Marzenie się rozpada, a on rzuca się na tory.
- Argument 2: Rzecki wierzy w Napoleonów i w to, że „Stach” prowadzi wielką politykę, ale świat się zmienia, a on umiera rozczarowany. Izabela marzy o idealnym kochanku i widzi go w marmurowym Apollinie, który przybiera rysy kolejnych mężczyzn.
- Kontekst: „Przedwiośnie” Żeromskiego: mit szklanych domów zderza się z widokiem nędzy polskiej wsi i miasta po 1918 r.
- Zakończenie: Rzeczywistość wygrywa z marzeniami, ale Prus pokazuje też, że bez marzeń nie byłoby postępu (Ochocki, Geist).
Przykładowy kontekst
„Przedwiośnie” – Stefan Żeromski (literacki): Szklane domy, czyli mit nowoczesnej Polski opowiadany przez ojca, zderzają się z widokiem biednej wsi i miasta.
Uwaga, pułapka
Rozmowa w pociągu toczy się po angielsku (Wokulski rozumie, bo uczył się tego języka). Nie mów, że po francusku.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (373 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Pakiet „Lalka” w PDF
34 Miasto – przestrzeń przyjazna czy wroga człowiekowi?
Zostaje na liście 2029–2031 bez zmian, jako pytanie 35.
Miasto – przestrzeń przyjazna czy wroga człowiekowi? Omów zagadnienie na podstawie Lalki Bolesława Prusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
W „Lalce” miasto jest jednocześnie przestrzenią szans i przestrzenią zagrożenia. Warszawa daje Wokulskiemu karierę i pracę, ale jest też brudna, podzielona i zacofana. Paryż pokazuje, jak mogłoby wyglądać miasto przyjazne człowiekowi, ale i w nim Wokulski czuje się obco.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Prus pokazuje Warszawę z realistyczną dokładnością: ulice, sklepy, kamienice i dzielnice biedy.
- Argument 1: Warszawa wroga: w „Medytacjach” (t. I, rozdz. VIII) Wokulski idzie nad Wisłę i widzi górę śmieci tuż przy zbiornikach wody, którą pije miasto. Obok salonów żyje nędza (furman Wysocki, Marianna).
- Argument 2: Warszawa jako szansa: tu Wokulski od subiekta doszedł do majątku, tu działa sklep i kamienica. Paryż (t. II, rozdz. II–III) zachwyca ruchem, porządkiem i nauką. Wokulski widzi w nim miasto przyszłości, ale czuje się w nim samotny.
- Kontekst: „Zbrodnia i kara” Dostojewskiego: Petersburg duszny, ciasny i brudny, który przytłacza Raskolnikowa i współtworzy jego chorobę.
- Zakończenie: Miasto jest takie, jakim tworzą je ludzie: daje szanse, ale bez troski o słabszych staje się wrogie.
Przykładowy kontekst
„Zbrodnia i kara” – Fiodor Dostojewski (literacki): Petersburg upalny, ciasny, pełen nędzy, przestrzeń, która przytłacza i chorobliwie pobudza bohatera.
Uwaga, pułapka
Nie mów, że Wokulski mieszkał w Paryżu na stałe. Pojechał tam w interesach z Suzinem i wrócił do Warszawy.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (372 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Pakiet „Lalka” w PDF
35 Czym dla człowieka mogą być wspomnienia?
Zostaje na liście 2029–2031 bez zmian, jako pytanie 36.
Czym dla człowieka mogą być wspomnienia? Omów zagadnienie na podstawie Lalki Bolesława Prusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
W „Lalce” wspomnienia są dla bohaterów schronieniem, źródłem tożsamości i ciężarem. Rzecki żyje przeszłością zapisaną w pamiętniku, prezesowa Zasławska nosi przez pół wieku żal po utraconej miłości, a Wokulski we wspomnieniach szuka przyczyn swojego losu.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Prus wprowadza do powieści drugą narrację: pamiętnik Rzeckiego, czyli wspomnienia starego człowieka.
- Argument 1: Rzecki (Pamiętnik, t. I, rozdz. III i X): wspomina dzieciństwo, Minclów, wyprawę na Węgry w 1848–1849 r. i śmierć przyjaciela Katza. Przeszłość jest dla niego schronieniem przed światem, który przestaje rozumieć.
- Argument 2: Prezesowa Zasławska (t. I, rozdz. IX) po pół wieku wciąż opłakuje miłość do stryja Wokulskiego i prosi o kamień z Zasławia na jego grób. Wokulski w „Medytacjach” (t. I, rozdz. VIII) przypomina sobie swoją drogę: Hopfera, studia, Syberię.
- Kontekst: „Pan Tadeusz”: Mickiewicz na emigracji wspomina Litwę („Litwo! Ojczyzno moja!…”). Wspomnienie staje się ucieczką od goryczy teraźniejszości.
- Zakończenie: Wspomnienia budują tożsamość i dają oparcie, ale gdy zastępują życie, zamykają człowieka w przeszłości.
Przykładowy kontekst
„Pan Tadeusz” – Adam Mickiewicz (literacki): Epopeja jako wspomnienie utraconej ojczyzny pisane na emigracji (Inwokacja, Epilog).
Uwaga, pułapka
Pamiętnik prowadzi Rzecki, nie Wokulski. Rzecki walczył na Węgrzech w czasie Wiosny Ludów, a nie w powstaniu styczniowym (w nim brał udział Wokulski).
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (370 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Pakiet „Lalka” w PDF
Nowe pytania z lektury „Lalka” od 2029 roku
Na maturze w latach 2029–2031 obowiązuje nowa lista CKE (komunikat z 20 sierpnia 2026 r.). Z tej lektury będzie 7 pytań, w tym 1 nowe lub przeredagowane: ich krótkie opracowania są poniżej. Bez zmian zostają: Miłość – siła destrukcyjna czy motywująca do działania? (teraz nr 31), Praca jako pasja człowieka (teraz nr 32), Jaką rolę w relacjach międzyludzkich odgrywają majątek i pochodzenie? (teraz nr 33), Konfrontacja marzeń z rzeczywistością (teraz nr 34), Miasto – przestrzeń przyjazna czy wroga człowiekowi? (teraz nr 35), Czym dla człowieka mogą być wspomnienia? (teraz nr 36). Pełna lista 78 pytań 2029–2031
37 Czy ambicja ułatwia człowiekowi osiągnięcie zamierzonego celu?
Nowe pytanie na maturę 2029, 2030 i 2031.
Czy ambicja ułatwia człowiekowi osiągnięcie zamierzonego celu? Omów zagadnienie na podstawie Lalki Bolesława Prusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
„Lalka” pokazuje, że ambicja ułatwia osiągnięcie celu, jeśli jest połączona z pracą i własnym, realnym celem. Wokulski dzięki ambicji przechodzi od subiekta do milionera, ale gdy jego ambicja podporządkowuje się zdobyciu Izabeli i uznania salonów, osiąga cel tylko pozornie i traci siebie. Ambicja Szlangbauma, praktyczna i trzeźwa, prowadzi go za to prosto do celu.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Pozytywiści cenili ludzi, którzy sami doszli do wiedzy i majątku. Wokulski jest takim człowiekiem, ale jego historia kończy się klęską.
- Argument 1: Ambicja jako siła: Wokulski jako subiekt w piwnicy Hopfera uczy się po nocach, wbrew kpinom zdaje do Szkoły Głównej, potem zdobywa majątek na dostawach dla wojska. Bez ambicji nie wyszedłby z biedy.
- Argument 2: Ambicja na cudzych warunkach: Wokulski chce wejść do świata Izabeli, więc jego ambicja służy uznaniu salonów. Formalnie osiąga cel (zaręczyny), ale w pociągu do Krakowa przekonuje się, że Izabela nim gardzi. Szlangbaum, ambitny i trzeźwy, przejmuje sklep.
- Kontekst: „Makbet” Szekspira: ambicja bez granic prowadzi do celu (korony), ale cena okazuje się wyższa niż zysk. Cel osiągnięty, życie stracone.
- Zakończenie: Ambicja ułatwia osiągnięcie celu, ale tylko wtedy, gdy cel jest naprawdę nasz i nie wymaga rezygnacji z siebie.
Przykładowy kontekst
„Makbet” – William Szekspir (literacki): Ambicja osiąga cel (koronę), ale niszczy człowieka i jego bliskich.
Uwaga, pułapka
Wokulski nie skończył studiów (przerwało je powstanie i zesłanie). Majątek zdobył na dostawach dla wojska w czasie wojny rosyjsko-tureckiej, a nie w Paryżu.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (366 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Pakiet „Lalka” 2029–2031 w PDF
Pytania jawne z innych lektur
Pełna lista 76 pytań jawnych 2027
Najczęstsze pytania
Ile jest pytań jawnych z lektury „Lalka” na maturze 2027?
6, tak samo na maturze ustnej w 2026, 2027 i 2028 r. (komunikat CKE z 30 sierpnia 2024 r.)
Czy „Lalka” trzeba znać w całości?
Tak: to lektura obowiązkowa czytana w całości, więc pomylenie głównych wątków albo losów bohaterów może być błędem kardynalnym, za który komisja daje 0 punktów.
Czy w odpowiedzi trzeba podać kontekst?
Tak. Za zadanie 1. można dostać 8 punktów tylko wtedy, gdy oprócz lektury przywołasz kontekst (choćby częściowo funkcjonalnie). Bez kontekstu maksimum to 4 punkty.
Czy pytania jawne z lektury „Lalka” zmienią się od 2029 roku?
Tak, częściowo. Na liście 2029–2031 (komunikat CKE z 20 sierpnia 2026 r.) z lektury „Lalka” jest 7 pytań: 6 bez zmian i 1 nowe lub przeredagowane. Opisujemy je w części „Nowe pytania od 2029 roku”.
Źródła. Lista zadań: komunikat dyrektora CKE z 30 sierpnia 2024 r. (zadania jawne w latach 2026–2028) i komunikat z 20 sierpnia 2026 r. (zadania jawne w latach 2029–2031). Zasady oceniania: informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025. Opracowania: Mateusz Będkowski. Fakty sprawdzone w tekstach lektur. Zgłoś błąd
Aktualizacja: 2026-10-10.
