Strona główna › Matura z polskiego › Pytania jawne › Dziady cz. III
Romantyzm · 9 pytań na maturze ustnej
„Dziady cz. III”: pytania jawne na maturę ustną 2027 i 2028
Dramat romantyczny Adama Mickiewicza wydany w 1832 r. w Dreźnie. Akcja toczy się w latach 1823–1824 w Wilnie, Warszawie i okolicach Lwowa. Ukazuje prześladowania wileńskiej młodzieży (filomatów i filaretów) przez senatora Nowosilcowa, przemianę Gustawa w Konrada i spór o sens cierpienia narodu.
Lektura obowiązkowa czytana w całości. Streszczenie i test znajdziesz na stronie „Dziady cz. III” w hubie lektur.
Sceny-klucze: to musisz pamiętać
| Gdzie | Co się dzieje | Pytania |
|---|---|---|
| Prolog | Więzień w celi u bazylianów; walka Aniołów i Duchów o jego duszę; napis na ścianie: umiera Gustaw, rodzi się Konrad | 21, 27, 29 |
| Scena I (więzienna) | Wigilia w celi; Tomasz gotów wziąć winę na siebie; bajka Żegoty o ziarnie; opowieść Sobolewskiego o kibitkach; pieśń zemsty Konrada | 21, 22, 23, 28, 29 |
| Scena II – Wielka Improwizacja | samotny Konrad żąda od Boga „rządu dusz”; bunt i pycha (prometeizm); diabeł kończy za niego bluźnierstwo, Konrad mdleje | 22, 24, 27, 28, 29 |
| Scena III – Egzorcyzm | ks. Piotr wypędza złego ducha z Konrada; pokora zamiast siły | 24, 27 |
| Scena IV – Widzenie Ewy | dziewczyna modli się za ojczyznę i otrzymuje łaskę spokojnego, jasnego snu | 24, 25 |
| Scena V – Widzenie ks. Piotra | Polska jako Chrystus narodów; car jako Herod; zapowiedź wskrzesiciela „czterdzieści i cztery” | 22, 24, 25, 26 |
| Scena VI – Sen Senatora | Nowosilcow śni o łasce i niełasce cara; diabły dręczą jego duszę | 25, 27 |
| Scena VII – Salon warszawski | podział: patriotyczna młodzież przy drzwiach, obojętna arystokracja przy stoliku; opowieść Adolfa o Cichowskim; „naród jak lawa” | 21, 23 |
| Scena VIII – Pan Senator | bal u Nowosilcowa; Pani Rollison błaga o syna; kolaboranci; śmierć Doktora od pioruna | 23, 27, 29 |
| Ustęp | obraz Rosji i Petersburga; „Do przyjaciół Moskali” | 23, 28 |
21 Losy młodzieży polskiej pod zaborami.
Zostaje na liście 2029–2031 bez zmian, jako pytanie 23.
Losy młodzieży polskiej pod zaborami. Omów zagadnienie na podstawie Dziadów części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
W „Dziadach” cz. III młodzież pod zaborem rosyjskim jest prześladowana za samą miłość do ojczyzny: więzienie, śledztwo i zsyłka niszczą jej zdrowie i przyszłość, ale nadają tej ofierze sens, bo z cierpienia ma wyrosnąć wolność.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Mickiewicz pisze o tym, co sam przeżył w 1823 r. jako uwięziony filomata. Dedykacja i przedmowa podkreślają, że to świadectwo prawdziwych prześladowań.
- Argument 1: Scena I: studenci w celi w wigilię mówią o śledztwie. Tomasz chce wziąć winę na siebie, a Żegota opowiada bajkę o ziarnie, które diabeł zakopał, by je ukryć, a ono wiosną wyrosło.
- Argument 2: Opowieść Sobolewskiego o kibitkach wywożących więźniów na Sybir i relacja Adolfa o Cichowskim (Salon warszawski) pokazują, że śledztwo łamie ciało i psychikę.
- Kontekst: „Kamienie na szaniec” Kamińskiego: inne pokolenie, inny zaborca, ta sama cena patriotyzmu i to samo braterstwo.
- Zakończenie: Losy młodzieży są w dramacie ofiarą całego pokolenia. Zaborca chce je zniszczyć, a w rzeczywistości zasiewa przyszłą wolność.
Przykładowy kontekst
„Kamienie na szaniec” – Aleksander Kamiński (literacki): Młodzież Szarych Szeregów w okupowanej Warszawie płaci za konspirację torturami (Rudy na Szucha) i życiem, ale zachowuje przyjaźń i honor.
Uwaga, pułapka
Nie myl sceny więziennej (I) z Salonem warszawskim (VII). Konrad z III części to dawny Gustaw: przemiana dokonuje się w Prologu.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (404 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Pakiet „Dziady cz. III” w PDF
22 Mesjanizm jako romantyczna idea poświęcenia.
Zostaje na liście 2029–2031 bez zmian, jako pytanie 24.
Mesjanizm jako romantyczna idea poświęcenia. Omów zagadnienie na podstawie Dziadów części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
Mesjanizm w III części „Dziadów” nadaje sens cierpieniu Polaków. Naród, jak Chrystus, ginie niewinnie, aby zmartwychwstać i przynieść wolność innym narodom, a drogą do zrozumienia tej idei jest pokora, nie bunt.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Mesjanizm to przekonanie, że cierpienie narodu ma sens zbawczy. Po klęsce powstania listopadowego dawał Polakom nadzieję.
- Argument 1: Widzenie ks. Piotra (sc. V): Polska przechodzi drogę krzyżową jak Chrystus, car jest Herodem, a po śmierci przychodzi zmartwychwstanie i wskrzesiciel „czterdzieści i cztery”.
- Argument 2: Kontrast z Wielką Improwizacją: Konrad chce zbawić naród siłą i pychą (prometeizm), a widzenie dostaje pokorny ks. Piotr. Ofiary młodzieży ze sceny I to małe poświęcenia w tej wielkiej historii.
- Kontekst: „Kordian” Słowackiego: na Mont Blanc Kordian ogłasza Polskę „Winkelriedem narodów”, czyli zamiast biernego cierpienia proponuje czynną ofiarę.
- Zakończenie: Mesjanizm przemienia klęskę w ofiarę, która ma sens, ale wymaga pokory i gotowości do poświęcenia.
Przykładowy kontekst
„Kordian” – Juliusz Słowacki (literacki): Winkelriedyzm, czyli polemika z mesjanizmem: Polska ma zbawić Europę czynną ofiarą (monolog na Mont Blanc), a nie samym cierpieniem.
Uwaga, pułapka
Widzenie ma ks. Piotr, nie Konrad. Konrad w Improwizacji reprezentuje prometeizm (bunt), a nie mesjanizm.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (384 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Pakiet „Dziady cz. III” w PDF
23 Postawy społeczeństwa polskiego wobec zaborcy.
Zostaje na liście 2029–2031 bez zmian, jako pytanie 25.
Postawy społeczeństwa polskiego wobec zaborcy. Omów zagadnienie na podstawie Dziadów części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
„Dziady” cz. III pokazują społeczeństwo podzielone wobec zaborcy. Młodzież i zwykli ludzie cierpią i stawiają opór, a część elit kolaboruje albo zachowuje obojętność. Mickiewicz oskarża tę obojętność, bo ułatwia zaborcy działanie.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Dramat to przegląd postaw: od więźniów-patriotów, przez obojętną arystokrację, po ludzi na usługach Nowosilcowa.
- Argument 1: Salon warszawski (sc. VII): przy drzwiach patriotyczna młodzież (Adolf o Cichowskim, Wysocki: naród jak lawa, z wierzchu zimny, w środku ogień), przy stoliku arystokraci, którzy mówią po francusku i nie chcą słuchać o cierpieniu.
- Argument 2: Pan Senator (sc. VIII): na balu u Nowosilcowa bawią się damy i urzędnicy, a kolaboranci (Doktor, Pelikan) służą śledztwu. W tym czasie Pani Rollison błaga o życie syna. Wobec tego świata stoją niezłomni: więźniowie i ks. Piotr.
- Kontekst: „Wesele” Wyspiańskiego: elity i chłopi nie potrafią się porozumieć, a chocholi taniec staje się obrazem narodowej bierności.
- Zakończenie: Mickiewicz pokazuje, że los narodu zależy od postawy każdej grupy, a obojętność jest współwiną.
Przykładowy kontekst
„Wesele” – Stanisław Wyspiański (literacki): Inteligencja i chłopi nie potrafią współdziałać. Chocholi taniec jest obrazem uśpienia i bierności społeczeństwa.
Uwaga, pułapka
Senator to Nowosilcow, rosyjski urzędnik, a nie Polak. Polakami na jego usługach są m.in. Doktor i Pelikan. Nie myl Salonu warszawskiego (VII) z balem u Senatora (VIII).
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (380 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Pakiet „Dziady cz. III” w PDF
24 Różne postawy człowieka wobec Boga.
Zostaje na liście 2029–2031 bez zmian, jako pytanie 26.
Różne postawy człowieka wobec Boga. Omów zagadnienie na podstawie Dziadów części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
Bunt Konrada, pokora ks. Piotra i prosta wiara Ewy to trzy postawy człowieka wobec Boga. Mickiewicz wskazuje, że prawdziwe poznanie i ocalenie daje pokora, a pycha prowadzi na granicę bluźnierstwa.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Dramat jest dziełem religijnym: o duszę Konrada walczą anioły i diabły, a postacie różnie odpowiadają na pytanie o sens cierpienia.
- Argument 1: Wielka Improwizacja (sc. II): Konrad, przekonany o swojej mocy, żąda od Boga władzy nad duszami, zarzuca Mu brak miłości do ludzi; w kulminacji diabeł kończy za niego bluźnierstwo, a Konrad mdleje.
- Argument 2: Ks. Piotr (sc. III i V) leży krzyżem, nazywa siebie prochem, wypędza złego ducha z Konrada i otrzymuje widzenie. Ewa (sc. IV) modli się za ojczyznę i za uwięzionego poetę i dostaje łaskę jasnego snu.
- Kontekst: Mit o Prometeuszu (Parandowski): tytan buntuje się przeciw bogom w imię ludzi. Stąd nazwa postawy Konrada: prometeizm.
- Zakończenie: Mickiewicz nie potępia miłości Konrada do narodu, lecz jego pychę; pokazuje, że wobec Boga zwycięża pokora.
Przykładowy kontekst
Mit o Prometeuszu – Mitologia J. Parandowskiego (mitologiczny): Tytan wykrada ogień dla ludzi i zostaje ukarany. To wzór buntu w imię ludzkości, czyli prometeizmu Konrada.
Uwaga, pułapka
Nie mów, że Konrad wypowiada słowo „carem”. Wypowiada je diabeł, a Konrad mdleje. Widzenie ma ks. Piotr, nie Konrad.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (389 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Pakiet „Dziady cz. III” w PDF
25 Jakie prawdy o człowieku ujawniają jego sny albo widzenia?
Zostaje na liście 2029–2031 bez zmian, jako pytanie 27.
Jakie prawdy o człowieku ujawniają jego sny albo widzenia? Omów zagadnienie na podstawie Dziadów części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
Sny i widzenia w „Dziadach” cz. III odsłaniają to, co człowiek ukrywa na jawie. Pokornym pokazują sens historii, a winnym ich strach i moralną pustkę. Sen staje się w dramacie sądem nad duszą.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Romantycy wierzyli, że sen i wizja docierają do prawdy niedostępnej rozumowi. W „Dziadach” trzy sceny to sny lub widzenia.
- Argument 1: Widzenie ks. Piotra (sc. V) i Ewy (sc. IV): pokora i modlitwa otwierają na prawdę. Ksiądz poznaje sens cierpienia narodu, a Ewa, która modli się za innych, doznaje łaski spokoju.
- Argument 2: Sen Senatora (sc. VI): Nowosilcow śni o łasce i niełasce cara, przeżywa upokorzenie, a diabły się nad nim pastwią. Sen obnaża jego służalczość, karierowiczostwo i lęk przed władzą.
- Kontekst: „Makbet” Szekspira: Lady Makbet lunatykuje i we śnie zdradza winę, myjąc z rąk niewidzialną krew. Sen ujawnia sumienie.
- Zakończenie: Sen pokazuje prawdziwą wartość człowieka: dla dobrych jest objawieniem, dla złych karą i lustrem.
Przykładowy kontekst
„Makbet” – William Szekspir (literacki): Lady Makbet we śnie (akt V) próbuje zmyć z rąk krew. Ukryta wina wychodzi na jaw, gdy człowiek nie panuje nad sobą.
Uwaga, pułapka
Senator nie przechodzi przemiany po śnie: budzi się i dalej służy carowi. Nie myl Widzenia Ewy (sc. IV) z Widzeniem ks. Piotra (sc. V).
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (377 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Pakiet „Dziady cz. III” w PDF
26 W jakim celu twórca nawiązuje do motywów biblijnych?
Tylko do matury 2028: tego pytania nie ma na liście 2029–2031.
W jakim celu twórca nawiązuje do motywów biblijnych? Omów zagadnienie na podstawie Dziadów części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
Motywy biblijne pozwalają Mickiewiczowi pokazać prześladowania studentów wileńskich jako historię o uniwersalnym sensie. Polska staje się Chrystusem, car Herodem, a cierpienie zapowiedzią zmartwychwstania. Biblia służy więc nadaniu sensu cierpieniu, ocenie moralnej i nadziei.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Już motto z Ewangelii św. Mateusza (rozdz. X: zapowiedź prześladowań uczniów) ustawia sens dramatu: cierpienie za prawdę.
- Argument 1: Widzenie ks. Piotra (sc. V): męka Polski na wzór Męki Pańskiej (car jako Herod, krzyż, śmierć i zmartwychwstanie) i apokaliptyczny wskrzesiciel „czterdzieści i cztery”.
- Argument 2: Wigilia w celi (sc. I), bajka Żegoty o ziarnie, Wasilewski niesiony z rękami jak u zdjętego z krzyża, walka aniołów i diabłów (Prolog, egzorcyzm): sacrum przenika historię i ocenia ludzi.
- Kontekst: Apokalipsa św. Jana: wizja walki dobra ze złem i ostatecznego zwycięstwa; tajemnicza liczba (666) jak „czterdzieści i cztery”.
- Zakończenie: Biblia czyni z dramatu historię zbawienia narodu: daje nadzieję i pozwala jednoznacznie ocenić oprawców.
Przykładowy kontekst
Apokalipsa św. Jana (biblijny): Symboliczne liczby, walka dobra ze złem i nowe niebo po katastrofie. Na tym wzorze opiera się proroctwo ks. Piotra.
Uwaga, pułapka
Motto pochodzi z Ewangelii św. Mateusza, a nie z Apokalipsy. „Czterdzieści i cztery” to zagadka, której znaczenia nie da się jednoznacznie rozstrzygnąć. Nie podawaj jednej odpowiedzi jako pewnej.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (371 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Pakiet „Dziady cz. III” w PDF
27 Walka dobra ze złem o duszę ludzką.
Tylko do matury 2028: tego pytania nie ma na liście 2029–2031.
Walka dobra ze złem o duszę ludzką. Omów zagadnienie na podstawie Dziadów części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
W „Dziadach” cz. III dusza człowieka jest polem bitwy. Od Prologu po egzorcyzm anioły i złe duchy walczą o Konrada, a o wyniku decydują wybory człowieka: pycha prowadzi do upadku, a pokora i modlitwa ocalają.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Dramat ma strukturę misterium: świat nadprzyrodzony uczestniczy w historii, a o każdą duszę toczy się spór.
- Argument 1: Prolog: Więzień śpi w celi, a Anioł Stróż i duchy walczą o niego. Rano na ścianie pisze, że umarł Gustaw, a narodził się Konrad. W czasie Improwizacji duchy z lewej i prawej strony komentują jego słowa.
- Argument 2: Egzorcyzm (sc. III): diabeł mówi przez Konrada, ks. Piotr wypędza go modlitwą i pokorą. Zło triumfuje za to w Senatorze: diabły dręczą go we śnie, a Doktor ginie od pioruna.
- Kontekst: Księga Hioba: zakład szatana z Bogiem o wierność Hioba. Cierpienie jest próbą, a dusza człowieka stawką.
- Zakończenie: Mickiewicz pokazuje, że los duszy rozstrzyga się w człowieku. Zło kusi przez pychę, a dobro działa przez pokorę i wstawiennictwo innych.
Przykładowy kontekst
Księga Hioba (biblijny): Szatan zakłada się z Bogiem, że Hiob odwróci się od Niego w cierpieniu. Stawką jest dusza człowieka.
Uwaga, pułapka
Konrad nie zostaje potępiony. Ks. Piotr go ratuje, a Konrad później spotyka się z nim w scenie u Senatora. Nie mów, że ginie.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (386 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Pakiet „Dziady cz. III” w PDF
28 Czym dla człowieka może być wolność?
Zostaje na liście 2029–2031 bez zmian, jako pytanie 28.
Czym dla człowieka może być wolność? Omów zagadnienie na podstawie Dziadów części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
W „Dziadach” cz. III wolność jest najwyższą wartością. Dla narodu jest celem wartym cierpienia, dla więźniów wolnością ducha, której nie odbiera cela, a dla Konrada pokusą władzy absolutnej, która mogłaby zamienić się w nową tyranię.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Bohaterowie dramatu są fizycznie zniewoleni, a pytanie o wolność dotyczy narodu, ducha i władzy.
- Argument 1: Scena I: więźniowie zachowują wolność wewnętrzną. Żartują, śpiewają i tworzą wspólnotę w wigilię. Pieśń Konrada wyraża wolę walki i niezgodę na niewolę.
- Argument 2: Wielka Improwizacja: Konrad chce szczęścia i wolności narodu, ale żąda władzy nad duszami ludzi. Chce więc wolności przez zniewolenie. Ustęp pokazuje Rosję jako kraj niewoli i wyciąga rękę do Rosjan („Do przyjaciół Moskali”).
- Kontekst: „Rok 1984” Orwella: Winston pisze, że wolność to możność powiedzenia, że dwa plus dwa to cztery. W państwie totalitarnym walka toczy się o wolność myśli.
- Zakończenie: Wolność to w dramacie wartość, za którą się cierpi. Nie wolno jej jednak zdobywać metodami tyranów.
Przykładowy kontekst
„Rok 1984” – George Orwell (literacki): Wolność zaczyna się od prawa do prawdy (2 + 2 = 4). Partia odbiera ją, zmieniając myśli i język.
Uwaga, pułapka
Nie przedstawiaj Konrada jako „bojownika o wolność bez skazy”. Jego żądanie „rządu dusz” jest właśnie zagrożeniem dla wolności.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (374 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Pakiet „Dziady cz. III” w PDF
29 Motyw samotności.
Od 2029 w nowym brzmieniu: pytanie 29.
Motyw samotności. Omów zagadnienie na podstawie Dziadów części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
Samotność Konrada w III części „Dziadów” ma dwa oblicza. Jest ceną wyjątkowości poety, ale też źródłem pychy: człowiek zamknięty w swojej racji łatwo staje przeciw Bogu i ludziom. Ratunkiem okazują się wspólnota i pokora.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Samotność to cecha bohatera romantycznego: wybitny, niezrozumiany, ponad tłumem.
- Argument 1: Wielka Improwizacja zaczyna się od samotności: Konrad pyta, po co mu ludzie, skoro poeta śpiewa dla Boga i natury. Czuje się lepszy od innych, a z tej izolacji rodzi się jego bunt.
- Argument 2: Scena I: więźniowie tworzą wspólnotę w wigilię, a Konrad jest wśród nich, ale osobno, z pieśnią zemsty. Samotność ofiar: Pani Rollison, niewidoma matka bez pomocy wobec Senatora, i Cichowski izolowany przez lata śledztwa.
- Kontekst: „Lalka” Prusa: Wokulski jest samotny wśród ludzi, nie pasuje ani do kupców, ani do arystokracji, i ta samotność go niszczy.
- Zakończenie: Mickiewicz pokazuje samotność jako znak wielkości, ale i zagrożenie. Człowiek odcięty od innych przestaje słyszeć prawdę.
Przykładowy kontekst
„Lalka” – Bolesław Prus (literacki): Wokulski jest „człowiekiem pomiędzy” światami: samotny w miłości, w pracy i w społeczeństwie.
Uwaga, pułapka
Samotność Konrada to nie samotność w celi (siedzi z innymi), lecz samotność duchowa: poczucie wyższości i niezrozumienia.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (372 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Pakiet „Dziady cz. III” w PDF
Nowe pytania z lektury „Dziady cz. III” od 2029 roku
Na maturze w latach 2029–2031 obowiązuje nowa lista CKE (komunikat z 20 sierpnia 2026 r.). Z tej lektury będzie 8 pytań, w tym 2 nowe lub przeredagowane: ich krótkie opracowania są poniżej. Bez zmian zostają: Losy młodzieży polskiej pod zaborami (teraz nr 23), Mesjanizm jako romantyczna idea poświęcenia (teraz nr 24), Postawy społeczeństwa polskiego wobec zaborcy (teraz nr 25), Różne postawy człowieka wobec Boga (teraz nr 26), Jakie prawdy o człowieku ujawniają jego sny albo widzenia? (teraz nr 27), Czym dla człowieka może być wolność? (teraz nr 28). Pełna lista 78 pytań 2029–2031
29 Znaczenie samotności w życiu człowieka.
Nowe brzmienie pytania 29 z listy 2026–2028: „Motyw samotności.”.
Znaczenie samotności w życiu człowieka. Omów zagadnienie na podstawie Dziadów części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
Samotność ma w III części „Dziadów” dwa znaczenia. Jest ceną wyjątkowości poety, ale też źródłem pychy: człowiek zamknięty w swojej racji łatwo staje przeciw Bogu i ludziom. Ratunkiem okazują się wspólnota i pokora.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Samotność to cecha bohatera romantycznego: wybitny, niezrozumiany, ponad tłumem.
- Argument 1: Wielka Improwizacja zaczyna się od samotności: Konrad pyta, po co mu ludzie, skoro poeta śpiewa dla Boga i natury. Czuje się lepszy od innych, a z tej izolacji rodzi się jego bunt.
- Argument 2: Scena I: więźniowie tworzą wspólnotę w wigilię, a Konrad jest wśród nich, ale osobno, z pieśnią zemsty. Samotność ofiar: Pani Rollison, niewidoma matka bez pomocy wobec Senatora, i Cichowski izolowany przez lata śledztwa.
- Kontekst: „Lalka” Prusa: Wokulski jest samotny wśród ludzi, nie pasuje ani do kupców, ani do arystokracji, i ta samotność go niszczy.
- Zakończenie: Mickiewicz pokazuje samotność jako znak wielkości, ale i zagrożenie. Człowiek odcięty od innych przestaje słyszeć prawdę.
Przykładowy kontekst
„Lalka” – Bolesław Prus (literacki): Wokulski jest „człowiekiem pomiędzy” światami: samotny w miłości, w pracy i w społeczeństwie.
Uwaga, pułapka
Samotność Konrada to nie samotność w celi (siedzi z innymi), lecz samotność duchowa: poczucie wyższości i niezrozumienia.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (375 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Pakiet „Dziady cz. III” 2029–2031 w PDF
30 Matka jako postać tragiczna.
Nowe pytanie na maturę 2029, 2030 i 2031.
Matka jako postać tragiczna. Omów zagadnienie na podstawie Dziadów części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
W III części „Dziadów” matka jest postacią tragiczną, bo kocha bezgranicznie, a jest całkowicie bezsilna wobec zła. Pani Rollison, niewidoma wdowa, walczy o syna z Senatorem, ale może tylko prosić, słuchać i rozpaczać. Jej tragedia oskarża system, który niszczy dzieci na oczach matek.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: W dramacie o prześladowaniu młodzieży Mickiewicz pokazuje też tych, którzy cierpią obok więźniów: ich matki.
- Argument 1: Pani Rollison, niewidoma wdowa, przychodzi do Senatora z prośbą o syna. Mówi, że Jaś uczył innych i ją utrzymywał, był jej okiem. Słyszała przez mur, jak go bito, bo, jak mówi, „ma matki ucho”. Senator kpi z niej, a drugiej matce, Kmitowej, grozi, że jej synowie też są podejrzani.
- Argument 2: Na balu u Senatora Rollisonowa wpada z krzykiem, bo usłyszała, że syna wyrzucono oknem. W rozpaczy bluźni, a ks. Piotr mówi jej, że syn jest zraniony, lecz żyje. Matka mdleje, a piorun zabija Doktora. Jej miłość nie może syna uratować, może tylko oskarżać.
- Kontekst: „Do matki Polki” Mickiewicza (1830): matka, która wychowuje syna dla ojczyzny, przygotowuje go na więzienie i śmierć. Tragizm polskich matek w niewoli.
- Zakończenie: Matka w „Dziadach” jest tragiczna, bo nie ma żadnej władzy poza miłością. Jej cierpienie jest najmocniejszym oskarżeniem zaborcy.
Przykładowy kontekst
„Do matki Polki” – Adam Mickiewicz (literacki): Wiersz o matce, której synowie są skazani na walkę, więzienie i śmierć za ojczyznę.
Uwaga, pułapka
Pani Rollison jest niewidoma, dlatego tak mocno podkreśla, że słyszy. Jej syn nie ginie: ks. Piotr mówi, że jest zraniony, ale żyje. Kmitowa to inna matka, nie jej przyjaciółka z rodziny.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (359 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Pakiet „Dziady cz. III” 2029–2031 w PDF
Pytania jawne z innych lektur
Pełna lista 76 pytań jawnych 2027
Najczęstsze pytania
Ile jest pytań jawnych z lektury „Dziady cz. III” na maturze 2027?
9, tak samo na maturze ustnej w 2026, 2027 i 2028 r. (komunikat CKE z 30 sierpnia 2024 r.)
Czy „Dziady cz. III” trzeba znać w całości?
Tak: to lektura obowiązkowa czytana w całości, więc pomylenie głównych wątków albo losów bohaterów może być błędem kardynalnym, za który komisja daje 0 punktów.
Czy w odpowiedzi trzeba podać kontekst?
Tak. Za zadanie 1. można dostać 8 punktów tylko wtedy, gdy oprócz lektury przywołasz kontekst (choćby częściowo funkcjonalnie). Bez kontekstu maksimum to 4 punkty.
Czy pytania jawne z lektury „Dziady cz. III” zmienią się od 2029 roku?
Tak, częściowo. Na liście 2029–2031 (komunikat CKE z 20 sierpnia 2026 r.) z lektury „Dziady cz. III” jest 8 pytań: 6 bez zmian i 2 nowe lub przeredagowane. Opisujemy je w części „Nowe pytania od 2029 roku”.
Źródła. Lista zadań: komunikat dyrektora CKE z 30 sierpnia 2024 r. (zadania jawne w latach 2026–2028) i komunikat z 20 sierpnia 2026 r. (zadania jawne w latach 2029–2031). Zasady oceniania: informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025. Opracowania: Mateusz Będkowski. Fakty sprawdzone w tekstach lektur. Zgłoś błąd
Aktualizacja: 2026-10-10.
