Strona główna › Matura z polskiego › Pytania jawne › Chłopi
Młoda Polska · 1 pytanie na maturze ustnej
„Chłopi”: pytania jawne na maturę ustną 2027 i 2028
Powieść Władysława Stanisława Reymonta (1904–1909, Nagroda Nobla 1924) o życiu wsi Lipce. Cztery tomy: „Jesień”, „Zima”, „Wiosna”, „Lato” odpowiadają porom roku i rytmowi pracy na roli. Centrum fabuły to Maciej Boryna, najbogatszy gospodarz, jego małżeństwo z młodą Jagną i konflikt z synem Antkiem. Na maturze obowiązują fragmenty.
Lektura obowiązkowa czytana we fragmentach.
Sceny-klucze: to musisz pamiętać
| Gdzie | Co się dzieje | Pytania |
|---|---|---|
| Rytm roku | cztery tomy jak pory roku: orka, siewy, żniwa; praca wyznacza czas życia wsi | 47 |
| Obrzędy | zrękowiny i wesele Boryny z Jagną; Wigilia z opłatkiem; Zaduszki; Wielkanoc i święcone; procesje i odpusty | 47 |
| Hierarchia | gospodarze, komornicy, parobcy; ziemia jako miara szacunku | 47 |
| Sąd gromady | wieś wyrzuca Jagnę ze wsi, wywożąc ją na wozie z gnojem: obyczaj karze tych, którzy go łamią | 47 |
47 Obyczaj i tradycja w życiu społeczeństwa.
Od 2029 w nowym brzmieniu: pytanie 48.
Obyczaj i tradycja w życiu społeczeństwa. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Chłopów Władysława Stanisława Reymonta. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
W „Chłopach” obyczaj i tradycja porządkują całe życie wsi: wyznaczają rytm pracy, świąt, małżeństw i relacji między ludźmi. Dają wspólnocie poczucie sensu i bezpieczeństwa, ale bywają też bezlitosne wobec tych, którzy się im nie podporządkują, czego przykładem jest los Jagny.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Reymont pokazuje wieś jako wspólnotę, w której obyczaj jest prawem, a tradycja łączy pokolenia.
- Argument 1: Obyczaj porządkuje czas: cztery tomy to cztery pory roku, a każda ma swoje prace i święta. Wesele Boryny z Jagną odbywa się według dawnych obrzędów, z muzyką, przyśpiewkami i podarkami. Wigilia, Zaduszki i Wielkanoc łączą wieś we wspólnym przeżyciu.
- Argument 2: Tradycja ustala też hierarchię: szacunek zależy od ziemi, a gospodarz stoi wyżej niż komornik i parobek. Wspólnota strzeże obyczaju bezwzględnie: Jagna, która go łamie, zostaje wywieziona ze wsi na wozie z gnojem.
- Kontekst: „Pan Tadeusz” Mickiewicza: obyczaj szlachecki (polonez, uczta, grzybobranie, spór o zamek) jako spoiwo wspólnoty, opisane z nostalgią.
- Zakończenie: Obyczaj i tradycja dają poczucie przynależności i sensu, ale wspólnota, która je strzeże, potrafi być okrutna wobec jednostki.
Przykładowy kontekst
„Pan Tadeusz” – Adam Mickiewicz (literacki): Obyczaj szlachecki: polonez, uczta, grzybobranie. Tradycja jako tożsamość.
Uwaga, pułapka
Boryna jest najbogatszym gospodarzem, Antek jego synem, a Jagna jego nową, dużo młodszą żoną. Na maturze obowiązują fragmenty, więc odwołuj się do scen, które naprawdę znasz.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (357 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Komplet 76 pytań w PDF
Nowe pytania z lektury „Chłopi” od 2029 roku
Na maturze w latach 2029–2031 obowiązuje nowa lista CKE (komunikat z 20 sierpnia 2026 r.). Z tej lektury będzie 2 pytania, w tym 2 nowe lub przeredagowane: ich krótkie opracowania są poniżej. Pełna lista 78 pytań 2029–2031
Nowe sceny-klucze do pytań od 2029
48 Tradycja w życiu społeczeństwa.
Nowe brzmienie pytania 47 z listy 2026–2028: „Obyczaj i tradycja w życiu społeczeństwa.”.
Tradycja w życiu społeczeństwa. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Chłopów Władysława Stanisława Reymonta. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
W „Chłopach” obyczaj i tradycja porządkują całe życie wsi: wyznaczają rytm pracy, świąt, małżeństw i relacji między ludźmi. Dają wspólnocie poczucie sensu i bezpieczeństwa, ale bywają też bezlitosne wobec tych, którzy się im nie podporządkują, czego przykładem jest los Jagny.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Reymont pokazuje wieś jako wspólnotę, w której obyczaj jest prawem, a tradycja łączy pokolenia.
- Argument 1: Obyczaj porządkuje czas: cztery tomy to cztery pory roku, a każda ma swoje prace i święta. Wesele Boryny z Jagną odbywa się według dawnych obrzędów, z muzyką, przyśpiewkami i podarkami. Wigilia, Zaduszki i Wielkanoc łączą wieś we wspólnym przeżyciu.
- Argument 2: Tradycja ustala też hierarchię: szacunek zależy od ziemi, a gospodarz stoi wyżej niż komornik i parobek. Wspólnota strzeże obyczaju bezwzględnie: Jagna, która go łamie, zostaje wywieziona ze wsi na wozie z gnojem.
- Kontekst: „Pan Tadeusz” Mickiewicza: obyczaj szlachecki (polonez, uczta, grzybobranie, spór o zamek) jako spoiwo wspólnoty, opisane z nostalgią.
- Zakończenie: Obyczaj i tradycja dają poczucie przynależności i sensu, ale wspólnota, która je strzeże, potrafi być okrutna wobec jednostki.
Przykładowy kontekst
„Pan Tadeusz” – Adam Mickiewicz (literacki): Obyczaj szlachecki: polonez, uczta, grzybobranie. Tradycja jako tożsamość.
Uwaga, pułapka
Boryna jest najbogatszym gospodarzem, Antek jego synem, a Jagna jego nową, dużo młodszą żoną. Na maturze obowiązują fragmenty, więc odwołuj się do scen, które naprawdę znasz.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (355 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Pakiet na klasę 3 (2029–2031) w PDF
49 Rola przyrody w życiu człowieka.
Nowe pytanie na maturę 2029, 2030 i 2031.
Rola przyrody w życiu człowieka. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Chłopów Władysława Stanisława Reymonta. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
W „Chłopach” przyroda nie jest tłem, ale siłą, która rządzi życiem człowieka: wyznacza rytm pracy i świąt, decyduje o dostatku i biedzie, a nawet odbija ludzkie uczucia. Człowiek jest częścią natury, a ziemia jest dla niego najwyższą wartością, aż do śmierci.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Reymont podzielił powieść na cztery tomy: „Jesień”, „Zima”, „Wiosna”, „Lato”. Już ta kompozycja mówi, że przyroda jest tu najważniejszym zegarem.
- Argument 1: Przyroda wyznacza rytm życia: jesienią orka i wykopki, zimą odpoczynek i obrzędy, wiosną siewy, latem żniwa. Od pogody zależy, czy będzie chleb. Opisy natury (deszcze, mrozy, roztopy, upały) współgrają z nastrojami i konfliktami ludzi.
- Argument 2: Ziemia jest najwyższą wartością: o nią toczą się spory w rodzinie i we wsi. Najmocniejsza jest śmierć Boryny: ciężko chory gospodarz wychodzi nocą w pole i jak przy siewie rzuca w ziemię garście, aż umiera na swojej ziemi.
- Kontekst: Naturalizm i Młoda Polska: przekonanie, że człowiek jest częścią przyrody i podlega jej prawom (biologia, instynkty, rytm natury), widoczne też w malarstwie Józefa Chełmońskiego.
- Zakończenie: Reymont pokazuje, że przyroda daje człowiekowi życie, pracę i sens, ale też podporządkowuje go sobie. Chłop i ziemia tworzą w powieści jedność.
Przykładowy kontekst
Naturalizm (Émile Zola) (historycznoliteracki): Człowiek jako część przyrody, zależny od jej praw, instynktów i środowiska.
Uwaga, pułapka
Na maturze obowiązują fragmenty: nie wymyślaj szczegółów spoza scen, które znasz. Śmierć Boryny to scena z tomu „Wiosna”, nie „Zima”.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (357 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Pakiet na klasę 3 (2029–2031) w PDF
Pytania jawne z innych lektur
Pełna lista 76 pytań jawnych 2027
Najczęstsze pytania
Ile jest pytań jawnych z lektury „Chłopi” na maturze 2027?
1, tak samo na maturze ustnej w 2026, 2027 i 2028 r. (komunikat CKE z 30 sierpnia 2024 r.)
Czy „Chłopi” trzeba znać w całości?
Na maturze obowiązują fragmenty. Odwołuj się do scen, które naprawdę znasz, i nie dopowiadaj szczegółów, których nie jesteś pewien.
Czy w odpowiedzi trzeba podać kontekst?
Tak. Za zadanie 1. można dostać 8 punktów tylko wtedy, gdy oprócz lektury przywołasz kontekst (choćby częściowo funkcjonalnie). Bez kontekstu maksimum to 4 punkty.
Czy pytania jawne z lektury „Chłopi” zmienią się od 2029 roku?
Tak, częściowo. Na liście 2029–2031 (komunikat CKE z 20 sierpnia 2026 r.) z lektury „Chłopi” są 2 pytania: 0 bez zmian i 2 nowe lub przeredagowane. Opisujemy je w części „Nowe pytania od 2029 roku”.
Źródła. Lista zadań: komunikat dyrektora CKE z 30 sierpnia 2024 r. (zadania jawne w latach 2026–2028) i komunikat z 20 sierpnia 2026 r. (zadania jawne w latach 2029–2031). Zasady oceniania: informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025. Opracowania: Mateusz Będkowski. Fakty sprawdzone w tekstach lektur. Zgłoś błąd
Aktualizacja: 2026-10-10.
