„Górą „Edek””: pytania jawne na maturę ustną 2027 i 2028

Krótkie opowiadanie Marka Nowakowskiego ze zbioru „Prawo prerii” (1999). Na zatłoczonej ulicy kierowca małego fiata dostrzega wolne miejsce do parkowania, ale zajmuje je kierowca dużego forda. Gdy właściciel fiata próbuje protestować, silniejszy mężczyzna lekceważy go i odchodzi. Narrator nazywa zwycięzcę „Edkiem”, nawiązując do bohatera „Tanga” Mrożka.

Lektura obowiązkowa czytana w całości.

Sceny-klucze: to musisz pamiętać

Gdzie	Co się dzieje	Pytania
Ulica	tłok, brak miejsc do parkowania, zwykła codzienna scena w mieście lat 90.	73
Konflikt	mały fiat i duży ford walczą o jedno miejsce; ford wygrywa siłą i bezczelnością	73
Konfrontacja	słabszy kierowca wysiada i chce zaprotestować; „Edek” go ignoruje	73
Tytuł	„Górą »Edek«”: jak okrzyk kibiców; zwycięstwo prymitywnej siły nad przyzwoitością	73

73 W jakim celu autor nawiązuje w swoim tekście do innego tekstu?

Tylko do matury 2028: tego pytania nie ma na liście 2029–2031.

W jakim celu autor nawiązuje w swoim tekście do innego tekstu? Omów zagadnienie na podstawie utworu Górą „Edek” Marka Nowakowskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Teza

Nowakowski nawiązuje do „Tanga” Mrożka, żeby jednym imieniem nadać zwykłej scenie parkowania ogólny sens. „Edek” to symbol chama, który wygrywa siłą i bezczelnością. Dzięki nawiązaniu drobny konflikt staje się diagnozą społeczeństwa po 1989 r.: w nowej rzeczywistości „górą” są ludzie bez skrupułów.

Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)

Wstęp: Nawiązanie do innego tekstu (intertekstualność) pozwala autorowi powiedzieć wiele kilkoma słowami, bo odwołuje się do wiedzy czytelnika.
Argument 1: Scena jest banalna: kierowca dużego forda zajmuje miejsce, które upatrzył kierowca małego fiata. Gdy słabszy wysiada, by zaprotestować, silniejszy go lekceważy. Bez nawiązania byłaby to zwykła anegdota.
Argument 2: Imię „Edek” przywołuje „Tango”, w którym prymitywny Edek zabija Artura i przejmuje władzę. Nowakowski mówi więc: Edek wygrał nie tylko w dramacie, ale w realnym życiu. Tytuł „Górą »Edek«” brzmi jak okrzyk kibiców i ironicznie komentuje triumf chamstwa.
Kontekst: „Tango” Mrożka: finał, w którym Edek tańczy „La Cumparsita” nad ciałem Artura i ogłasza, że teraz on rządzi.
Zakończenie: Nawiązanie skraca opis, uogólnia scenę i ocenia ją ironicznie. Pokazuje, że literatura może być kluczem do rozumienia codzienności.

Przykładowy kontekst

„Tango” – Sławomir Mrożek (literacki): Edek jako symbol prymitywnej siły, która przejmuje władzę w świecie bez norm.

Uwaga, pułapka

Edek u Nowakowskiego to przezwisko nadane kierowcy forda, a nie postać przeniesiona z dramatu. W „Tangu” Edek zabija Artura i tańczy tango z Eugeniuszem, nie ze Stomilem.

W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (354 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Komplet 76 pytań w PDF

Nowe pytania z lektury „Górą „Edek”” od 2029 roku

Na maturze w latach 2029–2031 obowiązuje nowa lista CKE (komunikat z 20 sierpnia 2026 r.). Z tej lektury będzie 1 pytanie, w tym 1 nowe lub przeredagowane: ich krótkie opracowania są poniżej. Pełna lista 78 pytań 2029–2031

74 Jak różnice społeczne wpływają na postępowanie człowieka?

Nowe pytanie na maturę 2029, 2030 i 2031.

Jak różnice społeczne wpływają na postępowanie człowieka? Omów zagadnienie na podstawie utworu Górą „Edek” Marka Nowakowskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Teza

„Górą »Edek«” pokazuje, że różnice społeczne, widoczne choćby w samochodzie, zmieniają zachowanie ludzi: silniejszy i bogatszy czuje się uprawniony do zabierania słabszym ich miejsca, a słabszy traci odwagę i godność. Drobny konflikt o parkowanie odsłania mechanizm nowej hierarchii po 1989 r.

Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)

Wstęp: Nowakowski opisuje zwyczajną scenę z ulicy. Właśnie dlatego dobrze widać w niej, jak pozycja społeczna wpływa na zachowanie.
Argument 1: Kierowca dużego forda zajmuje miejsce, które upatrzył kierowca małego fiata. Robi to bez skrupułów, bo czuje przewagę: większe auto, większa siła, większa pewność siebie. Różnica społeczna zamienia się w poczucie przywileju.
Argument 2: Kierowca fiata wysiada, by zaprotestować, ale silniejszy mężczyzna go ignoruje i odchodzi. Słabszy zostaje bezradny. Narrator nazywa zwycięzcę „Edkiem”, jak prymitywnego bohatera „Tanga”, a tytuł brzmi jak okrzyk triumfu chamstwa.
Kontekst: „Lalka” Prusa: majątek i pochodzenie wyznaczają, kto komu ustępuje. Wokulski ma pieniądze, ale arystokracja wciąż traktuje go z góry.
Zakończenie: Różnice społeczne same w sobie nie są złem, ale gdy zamieniają się w poczucie wyższości, rodzą arogancję silnych i bezradność słabych.

Przykładowy kontekst

„Lalka” – Bolesław Prus (literacki): Majątek i pochodzenie decydują o relacjach: salon gardzi „kupcem”, a baronowa Stawską.

Uwaga, pułapka

Nie dopowiadaj szczegółów, których nie ma w tekście (np. imion kierowców czy dalszych losów). „Edek” to przezwisko nadane przez narratora, nie prawdziwe imię kierowcy.

W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (351 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Pakiet na klasę 4 (2029–2031) w PDF

Najczęstsze pytania

Ile jest pytań jawnych z lektury „Górą „Edek”” na maturze 2027?

1, tak samo na maturze ustnej w 2026, 2027 i 2028 r. (komunikat CKE z 30 sierpnia 2024 r.)

Czy „Górą „Edek”” trzeba znać w całości?

Tak: to lektura obowiązkowa czytana w całości, więc pomylenie głównych wątków albo losów bohaterów może być błędem kardynalnym, za który komisja daje 0 punktów.

Czy w odpowiedzi trzeba podać kontekst?

Tak. Za zadanie 1. można dostać 8 punktów tylko wtedy, gdy oprócz lektury przywołasz kontekst (choćby częściowo funkcjonalnie). Bez kontekstu maksimum to 4 punkty.

Czy pytania jawne z lektury „Górą „Edek”” zmienią się od 2029 roku?

Tak, częściowo. Na liście 2029–2031 (komunikat CKE z 20 sierpnia 2026 r.) z lektury „Górą „Edek”” jest 1 pytanie: 0 bez zmian i 1 nowe lub przeredagowane. Opisujemy je w części „Nowe pytania od 2029 roku”.

Źródła. Lista zadań: komunikat dyrektora CKE z 30 sierpnia 2024 r. (zadania jawne w latach 2026–2028) i komunikat z 20 sierpnia 2026 r. (zadania jawne w latach 2029–2031). Zasady oceniania: informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025. Opracowania: Mateusz Będkowski. Fakty sprawdzone w tekstach lektur. Zgłoś błąd

Aktualizacja: 2026-10-10.