Strona główna › Matura z polskiego › Pytania jawne › Skąpiec
Barok · 2 pytania na maturze ustnej
„Skąpiec”: pytania jawne na maturę ustną 2027 i 2028
Komedia Moliera z 1668 r. Bogaty i chciwy Harpagon tyranizuje dzieci i służbę, a pieniądze kocha bardziej niż ludzi. Chce wydać córkę Elizę za starego Anzelma „bez posagu”, a sam zamierza poślubić Mariannę, w której kocha się jego syn Kleant. Gdy znika szkatułka z 10 000 talarów, Harpagon wpada w szał. Szczęśliwe zakończenie przynosi rozpoznanie: Anzelm okazuje się ojcem Walerego i Marianny. Cytaty według przekładu Tadeusza Boya-Żeleńskiego.
Lektura obowiązkowa czytana w całości.
Sceny-klucze: to musisz pamiętać
| Gdzie | Co się dzieje | Pytania |
|---|---|---|
| Akt I | Harpagon zakopał w ogrodzie 10 000 talarów i podejrzewa wszystkich; Eliza ma poślubić Anzelma „bez posagu!” | 16, 17 |
| Akt II | Kleant szuka pożyczki u lichwiarza i odkrywa, że lichwiarzem jest jego ojciec; Frozyna swata Harpagona z Marianną | 16, 17 |
| Akt III | przygotowania do kolacji: oszczędzanie na wszystkim; Walery: trzeba jeść, aby żyć, a nie żyć, aby jeść | 16 |
| Akt IV | Strzałka kradnie szkatułkę; monolog Harpagona: „Złodziej! Złodziej! Rozbójnik! Morderca!” | 16, 17 |
| Akt V | rozpoznanie: Anzelm to don Tomasz d’Alburci, ojciec Walerego i Marianny; Harpagon idzie „uściskać kochaną szkatułkę” | 16, 17 |
16 Czy dobra materialne czynią człowieka szczęśliwym?
Od 2029 w nowym brzmieniu: pytanie 18.
Czy dobra materialne czynią człowieka szczęśliwym? Omów zagadnienie na podstawie Skąpca Moliera. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
„Skąpiec” pokazuje, że dobra materialne nie dają szczęścia, gdy stają się celem samym w sobie. Harpagon ma ogromny majątek, a żyje w ciągłym lęku, podejrzliwości i samotności. Pieniądze odbierają mu miłość dzieci, szacunek ludzi i radość życia.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Molier tworzy komedię charakteru: skąpstwo Harpagona jest tak wielkie, że śmieszy i przeraża jednocześnie.
- Argument 1: Harpagon zakopał w ogrodzie 10 000 talarów i boi się każdego: podejrzewa dzieci i służbę, każe pokazywać ręce, oszczędza na jedzeniu dla ludzi i koni. Majątek nie daje mu spokoju, tylko strach.
- Argument 2: Po kradzieży szkatułki Harpagon rozpacza jak po śmierci kogoś bliskiego („Złodziej! Rozbójnik! Morderca!”), podejrzewa cały świat. Na końcu wybiera szkatułkę zamiast ludzi: idzie „uściskać kochaną szkatułkę”, gdy inni idą świętować rodzinne szczęście.
- Kontekst: Mit o królu Midasie: wszystko, czego dotknie, zamienia się w złoto, także jedzenie. Bogactwo, które odbiera życie.
- Zakończenie: Pieniądze mogą ułatwiać życie, ale gdy stają się bożkiem, odbierają człowiekowi to, co najważniejsze: ludzi i spokój.
Przykładowy kontekst
Mit o królu Midasie (Mitologia J. Parandowskiego) (mitologiczny): Złoty dotyk, który zabija radość życia. Chciwość jako przekleństwo.
Uwaga, pułapka
Szkatułkę kradnie Strzałka, sługa Kleanta, a nie Walery. Walery jest oskarżony przez nieporozumienie: mówi o Elizie, a Harpagon myśli o szkatułce.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (354 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Komplet 76 pytań w PDF
17 Przyczyny nieporozumień między rodzicami a dziećmi.
Zostaje na liście 2029–2031 bez zmian, jako pytanie 19.
Przyczyny nieporozumień między rodzicami a dziećmi. Omów zagadnienie na podstawie Skąpca Moliera. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
W „Skąpcu” nieporozumienia między ojcem a dziećmi wynikają z egoizmu i chciwości Harpagona, który traktuje dzieci jak źródło zysku, a nie jak ludzi z własnymi uczuciami. Brak rozmowy, kontrola i rywalizacja (ojciec i syn kochają tę samą kobietę) zamieniają rodzinę w pole bitwy.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Rodzina Harpagona to dom bez matki, w którym ojciec rządzi pieniędzmi, a dzieci mają tajemnice.
- Argument 1: Harpagon decyduje o małżeństwach dzieci według zysku: Eliza ma poślubić starego Anzelma „bez posagu”, Kleant bogatą wdowę. Dzieci ukrywają swoje miłości (Walery, Marianna), bo wiedzą, że ojciec ich nie wysłucha.
- Argument 2: Kleant potrzebuje pieniędzy i szuka lichwiarza. Okazuje się, że lichwiarzem jest jego ojciec, a obaj obrzucają się wyrzutami. Harpagon chce poślubić Mariannę, ukochaną syna, i podstępem wyciąga z Kleanta wyznanie, by go ukarać.
- Kontekst: „Tango” Mrożka: konflikt pokoleń odwrócony, bo to syn Artur chce porządku i zasad, a rodzice żyją bez reguł. W obu utworach brak rozmowy prowadzi do katastrofy.
- Zakończenie: Nieporozumienia wynikają z braku zaufania, rozmowy i szacunku. Molier pokazuje, że rodzic-egoista traci dzieci.
Przykładowy kontekst
„Tango” – Sławomir Mrożek (literacki): Konflikt pokoleń: syn buntuje się przeciw rodzicom, którzy zniszczyli wszystkie normy.
Uwaga, pułapka
Walery to ukochany Elizy (udaje rządcę w domu Harpagona), a Marianna to ukochana Kleanta. Anzelm okazuje się ojcem Walerego i Marianny, a nie Elizy.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (363 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Komplet 76 pytań w PDF
Nowe pytania z lektury „Skąpiec” od 2029 roku
Na maturze w latach 2029–2031 obowiązuje nowa lista CKE (komunikat z 20 sierpnia 2026 r.). Z tej lektury będzie 2 pytania, w tym 1 nowe lub przeredagowane: ich krótkie opracowania są poniżej. Bez zmian zostają: Przyczyny nieporozumień między rodzicami a dziećmi (teraz nr 19). Pełna lista 78 pytań 2029–2031
18 Czy posiadanie dóbr materialnych może uszczęśliwić człowieka?
Nowe brzmienie pytania 16 z listy 2026–2028: „Czy dobra materialne czynią człowieka szczęśliwym?”.
Czy posiadanie dóbr materialnych może uszczęśliwić człowieka? Omów zagadnienie na podstawie Skąpca Moliera. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
„Skąpiec” pokazuje, że posiadanie dóbr materialnych nie uszczęśliwia, gdy staje się celem samym w sobie. Harpagon ma ogromny majątek, a żyje w ciągłym lęku, podejrzliwości i samotności. Pieniądze odbierają mu miłość dzieci, szacunek ludzi i radość życia.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Molier tworzy komedię charakteru: skąpstwo Harpagona jest tak wielkie, że śmieszy i przeraża jednocześnie.
- Argument 1: Harpagon zakopał w ogrodzie 10 000 talarów i boi się każdego: podejrzewa dzieci i służbę, każe pokazywać ręce, oszczędza na jedzeniu dla ludzi i koni. Majątek nie daje mu spokoju, tylko strach.
- Argument 2: Po kradzieży szkatułki Harpagon rozpacza jak po śmierci kogoś bliskiego („Złodziej! Rozbójnik! Morderca!”), podejrzewa cały świat. Na końcu wybiera szkatułkę zamiast ludzi: idzie „uściskać kochaną szkatułkę”, gdy inni idą świętować rodzinne szczęście.
- Kontekst: Mit o królu Midasie: wszystko, czego dotknie, zamienia się w złoto, także jedzenie. Bogactwo, które odbiera życie.
- Zakończenie: Pieniądze mogą ułatwiać życie, ale gdy stają się bożkiem, odbierają człowiekowi to, co najważniejsze: ludzi i spokój.
Przykładowy kontekst
Mit o królu Midasie (Mitologia J. Parandowskiego) (mitologiczny): Złoty dotyk, który zabija radość życia. Chciwość jako przekleństwo.
Uwaga, pułapka
Szkatułkę kradnie Strzałka, sługa Kleanta, a nie Walery. Walery jest oskarżony przez nieporozumienie: mówi o Elizie, a Harpagon myśli o szkatułce.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (355 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Pakiet na klasę 1 (2029–2031) w PDF
Pytania jawne z innych lektur
Pełna lista 76 pytań jawnych 2027
Najczęstsze pytania
Ile jest pytań jawnych z lektury „Skąpiec” na maturze 2027?
2, tak samo na maturze ustnej w 2026, 2027 i 2028 r. (komunikat CKE z 30 sierpnia 2024 r.)
Czy „Skąpiec” trzeba znać w całości?
Tak: to lektura obowiązkowa czytana w całości, więc pomylenie głównych wątków albo losów bohaterów może być błędem kardynalnym, za który komisja daje 0 punktów.
Czy w odpowiedzi trzeba podać kontekst?
Tak. Za zadanie 1. można dostać 8 punktów tylko wtedy, gdy oprócz lektury przywołasz kontekst (choćby częściowo funkcjonalnie). Bez kontekstu maksimum to 4 punkty.
Czy pytania jawne z lektury „Skąpiec” zmienią się od 2029 roku?
Tak, częściowo. Na liście 2029–2031 (komunikat CKE z 20 sierpnia 2026 r.) z lektury „Skąpiec” są 2 pytania: 1 bez zmian i 1 nowe lub przeredagowane. Opisujemy je w części „Nowe pytania od 2029 roku”.
Źródła. Lista zadań: komunikat dyrektora CKE z 30 sierpnia 2024 r. (zadania jawne w latach 2026–2028) i komunikat z 20 sierpnia 2026 r. (zadania jawne w latach 2029–2031). Zasady oceniania: informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025. Opracowania: Mateusz Będkowski. Fakty sprawdzone w tekstach lektur. Zgłoś błąd
Aktualizacja: 2026-10-10.
