Strona główna › Lektury szkolne › Liceum i technikum › Lalka

Autor

Bolesław Prus

Gatunek

powieść realistyczna (społeczno-obyczajowa)

Epoka

pozytywizm

Czas i miejsce akcji

1878–1879; Warszawa, Paryż, Zasławek

Budowa

tom I (20 rozdziałów) i tom II (18 rozdziałów); dziewięć rozdziałów to „Pamiętnik starego subiekta”

Gdzie przeczytać

Wolne Lektury, tom I i tom II

O czym jest „Lalka”

Stanisław Wokulski zaczynał jako subiekt w sklepie Hopfera. Uczył się po nocach, poszedł na studia, za udział w powstaniu został zesłany na Syberię. Po powrocie ożenił się z wdową po kupcu Minclu i przejął jej sklep galanteryjny. Gdy w teatrze zobaczył pannę Izabelę Łęcką, postanowił zdobyć majątek, który otworzy mu drogę do jej świata. Zarobił fortunę na dostawach dla wojska w czasie wojny rosyjsko-tureckiej i wraca do Warszawy jako bogacz. Odtąd zabiega o Izabelę, pomaga jej ojcu i ludziom z warszawskiej biedoty, ale arystokracja traktuje go jak „kupca”. W końcu Wokulski przekonuje się, że Izabela go nie kocha. Drugą narrację prowadzi Ignacy Rzecki, stary subiekt i przyjaciel Wokulskiego, w swoim pamiętniku.

Plan wydarzeń

1. Plotki o Wokulskim (tom I, rozdz. I)

   Początek 1878 r. W warszawskiej restauracji goście plotkują o sklepie „J. Mincel i S. Wokulski” na Krakowskim Przedmieściu. Właściciel wyjechał do Bułgarii, a o nim samym mówią, że jest „wariatem”: był subiektem u Hopfera, studiował, trafił aż „koło Irkucka”.

2. Stary subiekt (tom I, rozdz. II–III)

   Sklepem rządzi Ignacy Rzecki, wierny przyjaciel Wokulskiego. W „Pamiętniku starego subiekta” wspomina dawne czasy, rodzinę Minclów i swoją wiarę w Napoleona.

3. Powrót bogacza (tom I, rozdz. IV i VIII)

   Wokulski wraca z majątkiem. Zarobił go na dostawach dla wojska w czasie wojny, do których namówił go Suzin, bogaty kupiec z Moskwy, przyjaciel z Syberii. Z rozdz. VIII dowiadujemy się, dlaczego to zrobił: kiedyś w teatrze zobaczył pannę Izabelę i od tej chwili myśli tylko o niej.

4. Łęccy bez pieniędzy (tom I, rozdz. V–VII)

   Tomasz Łęcki i jego córka Izabela są zadłużeni i sprzedają rodzinny serwis i srebra. Kupuje je od jubilera Wokulski. Izabela pyta go z pogardą: „Wszakże to pan kupił nasz serwis i srebra?” (rozdz. VII).

5. Wysoccy i Marianna (tom I, rozdz. VIII–IX)

   Wokulski pomaga biednemu furmanowi Wysockiemu, a jego brata, dróżnika, przenosi na lepsze miejsce do Skierniewic. W kościele, gdzie Izabela kwestuje, pomaga młodej kobiecie z ulicy, Mariannie, zacząć nowe życie u sióstr magdalenek.

6. Kamienica, klacz i pojedynek (tom I, rozdz. XII–XIII)

   Wokulski po cichu kupuje na licytacji kamienicę Łęckich i płaci za nią 90 000 rubli, więcej, niż jest warta, żeby z nadwyżki Izabela miała posag. Kupuje też klacz wyścigową od baronowej Krzeszowskiej. Klacz wygrywa, baron Krzeszowski obraża Wokulskiego i dochodzi do pojedynku. Baron zostaje ranny w twarz i traci ząb.

7. Paryż i profesor Geist (tom II, rozdz. II–III)

   Wokulski jedzie z Suzinem do Paryża. Poznaje uczonego Geista, który pokazuje mu metale cięższe od platyny i szuka metalu „lżejszego od powietrza”. Wokulski zaczyna myśleć, czy nie zostać za granicą.

8. Zasławek (tom II, rozdz. V–VII)

   Na wsi u prezesowej Zasławskiej Wokulski spędza dużo czasu z Izabelą, odwiedza też ruiny zamku w Zasławiu. Wydaje mu się, że jest bliżej celu.

9. Proces o lalkę (tom II, rozdz. VIII–X)

   Rzecki opisuje w pamiętniku sprawę, od której wziął się tytuł. Helena Stawska kupuje w sklepie Wokulskiego tanią lalkę dla córeczki. Baronowej Krzeszowskiej zginęła lalka po zmarłej córce, więc oskarża Stawską „o kradzież lalki!”. W sądzie okazuje się, że lalka była kupiona w sklepie.

10. Izabela zgadza się, ale… (tom II, rozdz. XI–XII)

    Izabela traktuje małżeństwo z Wokulskim jako sprawę przesądzoną, ale mówi otwarcie, że nie zamierza się dla niego wyrzekać „sympatyj i upodobań”. Flirtuje z innymi mężczyznami, a Wokulskiemu zaczynają się „otwierać oczy”.

11. Pociąg do Krakowa (tom II, rozdz. XIV)

    W pociągu Izabela rozmawia ze swoim kuzynem Starskim po angielsku, pewna, że Wokulski nie rozumie. On jednak uczył się angielskiego i słyszy wszystko. W Skierniewicach wysiada pod pretekstem telegramu, a w nocy rzuca się na tory. Ratuje go dróżnik Wysocki, któremu kiedyś pomógł.

12. Koniec (tom II, rozdz. XV–XVIII)

    Wokulski sprzedaje sklep Szlangbaumowi, zamyka się w sobie, a potem znika. W testamencie zapisuje pieniądze Ochockiemu, Rzeckiemu i córeczce Stawskiej. Ktoś widział go w Dąbrowie, jak kupował dynamit. W ruinach zamku w Zasławiu „dwa razy tak strasznie huknęło”, ale ciała nie znaleziono. Rzecki umiera, a Izabela wstępuje do klasztoru. Los Wokulskiego zostaje niewyjaśniony.

Bohaterowie

Skąd tytuł „Lalka”?

Najprostsza odpowiedź to proces o lalkę z tomu II: baronowa Krzeszowska oskarża Helenę Stawską o kradzież lalki, którą Stawska kupiła w sklepie Wokulskiego. Tytuł zwykle odczytuje się szerzej. Lalka to także panna Izabela, piękna, ale „wyuczona” i bez prawdziwych uczuć, a może i wszyscy bohaterowie, którzy poruszają się jak lalki w mechanicznym świecie salonów. Już w tomie I Rzecki nakręca w sklepie mechaniczne zabawki: niedźwiedzia, pajaca na koniu i tańczące pary (rozdz. II).

Test i inne lektury

Najczęstsze pytania