Strona główna › Matura z polskiego › Pytania jawne › Lament świętokrzyski
Średniowiecze · 1 pytanie na maturze ustnej
„Lament świętokrzyski”: pytania jawne na maturę ustną 2027 i 2028
Średniowieczny wiersz polski z XV w., zapisany w klasztorze na Łysej Górze (Święty Krzyż), stąd nazwa. Zaczyna się od słów „Posłuchajcie, bracia miła”. To monolog Matki Boskiej stojącej pod krzyżem: Maryja zwraca się do ludzi, do umierającego Syna, do archanioła Gabriela i do innych matek. Należy do nurtu „planctus”, czyli płaczu Maryi.
Lektura obowiązkowa czytana we fragmentach.
Sceny-klucze: to musisz pamiętać
| Gdzie | Co się dzieje | Pytania |
|---|---|---|
| Początek | Maryja prosi słuchaczy, by wysłuchali jej skargi i zobaczyli jej cierpienie | 10 |
| Do Syna | błaga Syna, by się do niej odezwał; chce wziąć na siebie część Jego bólu („rozdziel z matką swoją rany”) | 10 |
| Do Gabriela | wypomina archaniołowi radość, którą obiecywał przy zwiastowaniu, a teraz jest tylko smutek | 10 |
| Do matek | prosi matki, by modliły się, żeby nie spotkało ich podobne cierpienie przy dzieciach | 10 |
10 Motyw cierpiącej matki.
Zostaje na liście 2029–2031 bez zmian, jako pytanie 12.
Motyw cierpiącej matki. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Lamentu świętokrzyskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
„Lament świętokrzyski” pokazuje Maryję nie jako królową nieba, ale jako matkę, która bezradnie patrzy na śmierć syna. To cierpienie bardzo ludzkie: matka chce przejąć ból dziecka, skarży się i szuka pocieszenia u innych matek. Dzięki temu wiersz mówi o każdej matce tracącej dziecko.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: W średniowieczu Maryję przedstawiano zwykle jako dostojną Królową. Lament pokazuje ją zupełnie inaczej: jako zrozpaczoną kobietę.
- Argument 1: Maryja zwraca się do ludzi („Posłuchajcie, bracia miła”), opisuje mękę Syna i swoją bezradność. Prosi Syna, by przemówił do niej, i chce wziąć na siebie część Jego bólu, by „rozdzielił z matką swoje rany”.
- Argument 2: Maryja wyrzuca archaniołowi Gabrielowi, że przy zwiastowaniu obiecywał wesele, a przyszedł smutek. Na końcu zwraca się do innych matek z prośbą, by modliły się, żeby nie musiały przeżyć tego co ona. Jej cierpienie łączy ją z wszystkimi matkami.
- Kontekst: „Pietà” Michała Anioła (Watykan): Maryja z martwym Jezusem na kolanach. Obraz tego samego motywu w rzeźbie renesansu.
- Zakończenie: Lament uczłowiecza Maryję i dlatego porusza do dziś: mówi o bólu, którego nie da się porównać z żadnym innym.
Przykładowy kontekst
„Pietà” – Michał Anioł (kulturowy): Rzeźba z Bazyliki św. Piotra: matka trzymająca martwego syna, cierpienie wyrażone w kamieniu.
Uwaga, pułapka
Mówi Maryja, nie narrator ani apostoł. To utwór średniowieczny (XV w.), a nie barokowy. Lament pochodzi z rękopisu z Łysej Góry.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (363 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Komplet 76 pytań w PDF
Pytania z lektury „Lament świętokrzyski” od 2029 roku
Na nowej liście CKE na lata 2029–2031 z tej lektury jest 1 pytanie i wszystkie przechodzą bez zmian ze starej listy. Zmienia się tylko numeracja: dawne 10 to teraz 12. Opracowania z tej strony przydadzą się więc też na maturze 2029, 2030 i 2031. Pełna lista 78 pytań 2029–2031
Pytania jawne z innych lektur
Pełna lista 76 pytań jawnych 2027
Najczęstsze pytania
Ile jest pytań jawnych z lektury „Lament świętokrzyski” na maturze 2027?
1, tak samo na maturze ustnej w 2026, 2027 i 2028 r. (komunikat CKE z 30 sierpnia 2024 r.)
Czy „Lament świętokrzyski” trzeba znać w całości?
Na maturze obowiązują fragmenty. Odwołuj się do scen, które naprawdę znasz, i nie dopowiadaj szczegółów, których nie jesteś pewien.
Czy w odpowiedzi trzeba podać kontekst?
Tak. Za zadanie 1. można dostać 8 punktów tylko wtedy, gdy oprócz lektury przywołasz kontekst (choćby częściowo funkcjonalnie). Bez kontekstu maksimum to 4 punkty.
Czy pytania jawne z lektury „Lament świętokrzyski” zmienią się od 2029 roku?
Z lektury „Lament świętokrzyski” na liście 2029–2031 jest 1 pytanie i wszystkie przechodzą bez zmian ze starej listy, zmienia się tylko numeracja. Opracowania z tej strony przydadzą się też na maturze 2029, 2030 i 2031.
Źródła. Lista zadań: komunikat dyrektora CKE z 30 sierpnia 2024 r. (zadania jawne w latach 2026–2028) i komunikat z 20 sierpnia 2026 r. (zadania jawne w latach 2029–2031). Zasady oceniania: informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025. Opracowania: Mateusz Będkowski. Fakty sprawdzone w tekstach lektur. Zgłoś błąd
Aktualizacja: 2026-10-10.
