Strona główna › Matura z polskiego › Pytania jawne › Ferdydurke
Dwudziestolecie · 2 pytania na maturze ustnej
„Ferdydurke”: pytania jawne na maturę ustną 2027 i 2028
Powieść Witolda Gombrowicza z 1937 r. Trzydziestoletni Józio zostaje przez profesora Pimkę cofnięty do szkoły i „upupiony”. Trafia do klasy, gdzie trwa walka o „chłopięta” i „chłopaków”, do nowoczesnych Młodziaków, a w końcu do ziemiańskiego dworu ciotki Hurleckiej. Gombrowicz w grotesce pokazuje, że człowiek nie może uciec od formy narzucanej przez innych: „gęby”, „pupy”, „łydki”. Na maturze obowiązują fragmenty.
Lektura obowiązkowa czytana we fragmentach.
Sceny-klucze: to musisz pamiętać
| Gdzie | Co się dzieje | Pytania |
|---|---|---|
| Porwanie Józia | Pimko „upupia” trzydziestolatka i zaprowadza go do szkoły dyrektora Piórkowskiego | 54, 55 |
| Lekcja polskiego | nauczyciel Bladaczka: Słowacki zachwyca, bo „wielkim poetą był”; Gałkiewicz: „Ale mnie nie zachwyca!” | 54, 55 |
| Pojedynek na miny | idealista Syfon i cynik Miętus walczą na grymasy; Miętus wygrywa podstępem | 54, 55 |
| U Młodziaków | nowoczesna pensjonarka Zuta i jej rodzice; Józio walczy z ich formą, aż wywołuje nocną bijatykę | 54, 55 |
| Dwór w Bolimowie | Miętus chce bratać się z parobkiem Walkiem; bunt czeladzi; Józio ucieka z Zosią: „Koniec i bomba, a kto czytał, ten trąba” | 54, 55 |
54 Groteskowy obraz świata.
Zostaje na liście 2029–2031 bez zmian, jako pytanie 56.
Groteskowy obraz świata. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Ferdydurke Witolda Gombrowicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
„Ferdydurke” przedstawia groteskowy obraz świata: szkoła, nowoczesny dom i ziemiański dwór są w krzywym zwierciadle przesady i absurdu. Groteska obnaża sztuczność form, w których ludzie żyją, i pokazuje, że za powagą kryje się często pustka i przymus.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Groteska łączy śmiech i grozę, realizm i absurd. Gombrowicz używa jej, by pokazać prawdę o społecznych konwencjach.
- Argument 1: Szkoła: dorosły Józio siedzi w ławce, a lekcja polskiego jest farsą. Bladaczka powtarza, że Słowacki zachwyca, bo wielkim poetą był, a Gałkiewicz woła, że go nie zachwyca. Pojedynek na miny Syfona i Miętusa zamienia spór o wartości w walkę grymasów.
- Argument 2: Dom Młodziaków to groteska nowoczesności: luz, sport i brak przesądów są równie sztuczne jak szkoła. Dwór w Bolimowie to groteska ziemiaństwa: pan „daje w gębę” parobkowi, a próba bratania się Miętusa z Walkiem kończy się chaosem.
- Kontekst: „Tango” Mrożka: groteskowa rodzina i świat bez norm, w którym władzę przejmuje Edek. Groteska jako narzędzie diagnozy społecznej.
- Zakończenie: Groteska Gombrowicza bawi, ale pokazuje bolesną prawdę: ludzie żyją w formach, które ich zniekształcają.
Przykładowy kontekst
„Tango” – Sławomir Mrożek (literacki): Groteskowa rodzina i świat, w którym zburzono wszystkie normy.
Uwaga, pułapka
Józio ma trzydzieści lat, nie jest uczniem. Bladaczka jest nauczycielem polskiego, a Pimko profesorem, który porywa Józia do szkoły.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (354 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Komplet 76 pytań w PDF
55 Człowiek wobec presji otoczenia.
Od 2029 w nowym brzmieniu: pytanie 57.
Człowiek wobec presji otoczenia. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Ferdydurke Witolda Gombrowicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
„Ferdydurke” pokazuje, że człowiek jest stale kształtowany przez presję otoczenia: inni przyprawiają mu „gębę”, robią „pupę”, narzucają formę. Józio próbuje się bronić, ale ucieka zawsze od jednej formy w drugą. Gombrowicz pokazuje, że od formy nie da się uciec, ale można być jej świadomym.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Gombrowicz uważał, że człowiek nie jest sobą sam z siebie, tylko staje się tym, kim widzą go inni.
- Argument 1: Pimko „upupia” Józia, czyli traktuje go jak dziecko, i Józio zaczyna zachowywać się jak dziecko. W klasie uczniowie muszą wybrać: „chłopięta” Syfona albo „chłopaki” Miętusa. Grupa narzuca formę każdemu.
- Argument 2: U Młodziaków Józio ulega urokowi nowoczesnej Zuty i jej formy. Gałkiewicz próbuje się zbuntować („nie zachwyca”), ale szkolna formułka zwycięża. Na końcu Józio ucieka z Zosią, wiedząc, że ucieka tylko w kolejną formę.
- Kontekst: Konformizm w psychologii (np. eksperyment Solomona Ascha): ludzie dostosowują swoje odpowiedzi do grupy, nawet wbrew temu, co widzą.
- Zakończenie: Gombrowicz uczy, że całkowita wolność od presji otoczenia jest niemożliwa, ale świadomość formy daje człowiekowi szansę na dystans.
Przykładowy kontekst
Eksperyment Solomona Ascha (konformizm) (społeczny): Ludzie podają błędną odpowiedź, bo tak odpowiada grupa. Presja otoczenia w praktyce.
Uwaga, pułapka
„Upupienie” to nie dosłowna kara, tylko metafora traktowania kogoś jak niedojrzałego. Syfon to idealista („chłopięta”), Miętus to cynik („chłopaki”).
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (361 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Komplet 76 pytań w PDF
Nowe pytania z lektury „Ferdydurke” od 2029 roku
Na maturze w latach 2029–2031 obowiązuje nowa lista CKE (komunikat z 20 sierpnia 2026 r.). Z tej lektury będzie 2 pytania, w tym 1 nowe lub przeredagowane: ich krótkie opracowania są poniżej. Bez zmian zostają: Groteskowy obraz świata (teraz nr 56). Pełna lista 78 pytań 2029–2031
57 Znaczenie schematów w życiu człowieka.
Nowe brzmienie pytania 55 z listy 2026–2028: „Człowiek wobec presji otoczenia.”.
Znaczenie schematów w życiu człowieka. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Ferdydurke Witolda Gombrowicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
„Ferdydurke” pokazuje, że schematy, czyli gotowe formy myślenia, mówienia i zachowania narzucane przez szkołę, rodzinę i grupę, rządzą życiem człowieka: inni przyprawiają mu „gębę”, robią „pupę”, każą grać rolę. Józio próbuje się bronić, ale ucieka zawsze od jednej formy w drugą. Gombrowicz pokazuje, że od formy nie da się uciec, ale można być jej świadomym.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Gombrowicz uważał, że człowiek nie jest sobą sam z siebie, tylko staje się tym, kim widzą go inni.
- Argument 1: Pimko „upupia” Józia, czyli traktuje go jak dziecko, i Józio zaczyna zachowywać się jak dziecko. W klasie uczniowie muszą wybrać: „chłopięta” Syfona albo „chłopaki” Miętusa. Grupa narzuca formę każdemu.
- Argument 2: U Młodziaków Józio ulega urokowi nowoczesnej Zuty i jej formy. Gałkiewicz próbuje się zbuntować („nie zachwyca”), ale szkolna formułka zwycięża. Na końcu Józio ucieka z Zosią, wiedząc, że ucieka tylko w kolejną formę.
- Kontekst: Konformizm w psychologii (np. eksperyment Solomona Ascha): ludzie dostosowują swoje odpowiedzi do grupy, nawet wbrew temu, co widzą.
- Zakończenie: Schematy porządkują życie, ale też zniekształcają człowieka. Wolności od nich nie ma, ale świadomość schematu daje dystans.
Przykładowy kontekst
Eksperyment Solomona Ascha (konformizm) (społeczny): Ludzie podają błędną odpowiedź, bo tak odpowiada grupa. Presja otoczenia w praktyce.
Uwaga, pułapka
„Upupienie” to nie dosłowna kara, tylko metafora traktowania kogoś jak niedojrzałego. Syfon to idealista („chłopięta”), Miętus to cynik („chłopaki”).
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (382 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Pakiet na klasę 3 (2029–2031) w PDF
Pytania jawne z innych lektur
Pełna lista 76 pytań jawnych 2027
Najczęstsze pytania
Ile jest pytań jawnych z lektury „Ferdydurke” na maturze 2027?
2, tak samo na maturze ustnej w 2026, 2027 i 2028 r. (komunikat CKE z 30 sierpnia 2024 r.)
Czy „Ferdydurke” trzeba znać w całości?
Na maturze obowiązują fragmenty. Odwołuj się do scen, które naprawdę znasz, i nie dopowiadaj szczegółów, których nie jesteś pewien.
Czy w odpowiedzi trzeba podać kontekst?
Tak. Za zadanie 1. można dostać 8 punktów tylko wtedy, gdy oprócz lektury przywołasz kontekst (choćby częściowo funkcjonalnie). Bez kontekstu maksimum to 4 punkty.
Czy pytania jawne z lektury „Ferdydurke” zmienią się od 2029 roku?
Tak, częściowo. Na liście 2029–2031 (komunikat CKE z 20 sierpnia 2026 r.) z lektury „Ferdydurke” są 2 pytania: 1 bez zmian i 1 nowe lub przeredagowane. Opisujemy je w części „Nowe pytania od 2029 roku”.
Źródła. Lista zadań: komunikat dyrektora CKE z 30 sierpnia 2024 r. (zadania jawne w latach 2026–2028) i komunikat z 20 sierpnia 2026 r. (zadania jawne w latach 2029–2031). Zasady oceniania: informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025. Opracowania: Mateusz Będkowski. Fakty sprawdzone w tekstach lektur. Zgłoś błąd
Aktualizacja: 2026-10-10.
