Strona główna › Matura z polskiego › Pytania jawne › Potop

Pozytywizm · 1 pytanie na maturze ustnej

„Potop”: pytania jawne na maturę ustną 2027 i 2028

Druga część Trylogii Henryka Sienkiewicza (1886), powieść historyczna o najeździe szwedzkim na Rzeczpospolitą w latach 1655–1657. Główny bohater, Andrzej Kmicic, przechodzi drogę od warchoła i sojusznika zdrajcy Radziwiłła do bohatera obrony Jasnej Góry. Na maturze obowiązują fragmenty, zwłaszcza dotyczące postaw wobec najazdu.

Lektura obowiązkowa czytana we fragmentach.

Sceny-klucze: to musisz pamiętać

Gdzie	Co się dzieje	Pytania
Ujście (1655)	szlachta wielkopolska poddaje się Szwedom bez walki	36
Kiejdany	Janusz Radziwiłł zawiera układ ze Szwedami; Kmicic, związany przysięgą, długo stoi po jego stronie; Wołodyjowski i Zagłoba odmawiają	36
Przemiana Kmicica	po odkryciu zdrady przyjmuje nazwisko Babinicz i postanawia służyć królowi i ojczyźnie	36
Obrona Jasnej Góry	przeor Kordecki odmawia poddania klasztoru; Kmicic wysadza największe działo szwedzkie (kolubrynę) i trafia do niewoli	36

36 Postawy odwagi i tchórzostwa.

Tylko do matury 2028: tego pytania nie ma na liście 2029–2031.

Postawy odwagi i tchórzostwa. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Potopu Henryka Sienkiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Teza

„Potop” pokazuje, że odwaga i tchórzostwo nie są cechami stałymi, tylko wyborami w chwili próby. Szlachta pod Ujściem wybiera wygodę i poddaje się bez walki, Radziwiłł zdradza, a przeor Kordecki i Kmicic wybierają odwagę: duchową i żołnierską. Najciekawszy jest Kmicic, który przechodzi od błędu do bohaterstwa.

Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)

Wstęp: Najazd szwedzki był „potopem”, w którym zalew wroga sprawdzał ludzi. Każdy musiał wybrać, po której stronie stanie.
Argument 1: Tchórzostwo i wygoda: pod Ujściem szlachta wielkopolska poddaje się Szwedom bez walki. W Kiejdanach Janusz Radziwiłł zawiera układ ze Szwecją. Wielu wybiera bezpieczeństwo i korzyści zamiast obrony ojczyzny.
Argument 2: Odwaga: przeor Kordecki, wbrew namowom części szlachty i zakonników, odmawia poddania Jasnej Góry. Kmicic, który wcześniej służył Radziwiłłowi, jako Babinicz wysadza największe działo szwedzkie, choć wie, że może zginąć.
Kontekst: „Iliada”: Hektor najpierw ucieka przed Achillesem, potem staje do walki. Odwaga to nie brak strachu, ale umiejętność jego przezwyciężenia.
Zakończenie: Sienkiewicz „ku pokrzepieniu serc” pokazuje, że nawet po błędach można wybrać odwagę i odkupić winy.

Przykładowy kontekst

„Iliada” – Homer (literacki): Hektor przezwycięża strach i staje do pojedynku, choć wie, że zginie.

Uwaga, pułapka

Kmicic nie jest zdrajcą z wyboru: związała go przysięga złożona Radziwiłłowi, a gdy poznał prawdę, zmienił stronę. Pod Ujściem poddała się szlachta wielkopolska, nie litewska.

W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (356 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Komplet 76 pytań w PDF

Nowe pytania z lektury „Potop” od 2029 roku

Na maturze w latach 2029–2031 obowiązuje nowa lista CKE (komunikat z 20 sierpnia 2026 r.). Z tej lektury będzie 1 pytanie, w tym 1 nowe lub przeredagowane: ich krótkie opracowania są poniżej. Pełna lista 78 pytań 2029–2031

Nowe sceny-klucze do pytań od 2029

Gdzie	Co się dzieje	Pytania 2029–2031
Błędy Kmicica	warcholska kompania, spalenie Wołmontowicz, porwanie Oleńki, przysięga Radziwiłłowi w Kiejdanach	38
Babinicz	po odkryciu zdrady Radziwiłła Kmicic zmienia nazwisko i postanawia służyć królowi i ojczyźnie	38

38 Czy człowiek może naprawić swój błąd?

Nowe pytanie na maturę 2029, 2030 i 2031.

Czy człowiek może naprawić swój błąd? Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów Potopu Henryka Sienkiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Teza

„Potop” odpowiada, że człowiek może naprawić swój błąd, ale wymaga to przyznania się do winy, długiej drogi czynów i gotowości na cierpienie. Kmicic, który jako warchoł i sojusznik zdrajcy skrzywdził wielu ludzi, odkupuje winy jako Babinicz: walczy za ojczyznę, ryzykuje życie i w końcu odzyskuje dobre imię i miłość Oleńki.

Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)

Wstęp: Kmicic to bohater, który bardzo źle zaczyna. Sienkiewicz pisał „ku pokrzepieniu serc”, więc pokazuje, że nawet po wielkich błędach można się podnieść.
Argument 1: Błędy: Kmicic jest porywczy i lekkomyślny, jego żołnierze rozrabiają, a on mści się, paląc Wołmontowicze, porywa Oleńkę i w Kiejdanach przysięga wierność Januszowi Radziwiłłowi. Gdy hetman zdradza ojczyznę, Kmicic, związany przysięgą, staje po złej stronie.
Argument 2: Naprawa: gdy poznaje prawdę o zdradzie, przyjmuje nazwisko Babinicz i zaczyna służyć królowi. W obronie Jasnej Góry wysadza największe działo szwedzkie i trafia do niewoli. Walczy dalej, ryzykując życie, aż wraca mu dobre imię, a Oleńka mu przebacza.
Kontekst: „Pan Tadeusz” Mickiewicza: Jacek Soplica, zabójca Stolnika, jako ksiądz Robak przez lata pokutuje, służąc ojczyźnie, i umiera pojednany. Ta sama droga od winy do odkupienia.
Zakończenie: Błąd da się naprawić, ale nie słowami, tylko długim wysiłkiem i ofiarą. Kmicic staje się bohaterem właśnie dlatego, że upadł i się podniósł.

Przykładowy kontekst

„Pan Tadeusz” – Adam Mickiewicz (literacki): Jacek Soplica jako ks. Robak: pokuta za zbrodnię przez służbę ojczyźnie.

Uwaga, pułapka

Kmicic nie był zdrajcą z wyboru: związała go przysięga złożona Radziwiłłowi. Nazwisko Babinicz przyjmuje sam, by móc działać, zanim odzyska dobre imię.

W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (356 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Pakiet na klasę 2 (2029–2031) w PDF

Najczęstsze pytania

Ile jest pytań jawnych z lektury „Potop” na maturze 2027?

1, tak samo na maturze ustnej w 2026, 2027 i 2028 r. (komunikat CKE z 30 sierpnia 2024 r.)

Czy „Potop” trzeba znać w całości?

Na maturze obowiązują fragmenty. Odwołuj się do scen, które naprawdę znasz, i nie dopowiadaj szczegółów, których nie jesteś pewien.

Czy w odpowiedzi trzeba podać kontekst?

Tak. Za zadanie 1. można dostać 8 punktów tylko wtedy, gdy oprócz lektury przywołasz kontekst (choćby częściowo funkcjonalnie). Bez kontekstu maksimum to 4 punkty.

Czy pytania jawne z lektury „Potop” zmienią się od 2029 roku?

Tak, częściowo. Na liście 2029–2031 (komunikat CKE z 20 sierpnia 2026 r.) z lektury „Potop” jest 1 pytanie: 0 bez zmian i 1 nowe lub przeredagowane. Opisujemy je w części „Nowe pytania od 2029 roku”.

Źródła. Lista zadań: komunikat dyrektora CKE z 30 sierpnia 2024 r. (zadania jawne w latach 2026–2028) i komunikat z 20 sierpnia 2026 r. (zadania jawne w latach 2029–2031). Zasady oceniania: informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025. Opracowania: Mateusz Będkowski. Fakty sprawdzone w tekstach lektur. Zgłoś błąd

Aktualizacja: 2026-10-10.