„Miejsce”: pytania jawne na maturę ustną 2027 i 2028

Opowiadanie Andrzeja Stasiuka z tomu „Opowieści galicyjskie” (1995). Narrator, mieszkaniec Beskidu Niskiego, rozmawia z przypadkowym fotografem na pustym placu w lesie, gdzie stała drewniana cerkiew łemkowska. Świątynię rozebrano i przeniesiono do muzeum, a na jej miejscu został tylko prostokąt gołej ziemi. Narrator odtwarza z pamięci i wyobraźni dawną cerkiew i życie ludzi, którzy się w niej modlili.

Lektura obowiązkowa czytana w całości.

Sceny-klucze: to musisz pamiętać

Gdzie	Co się dzieje	Pytania
Rozbiórka	cerkiew, której nikt już nie używał i która niszczała, zostaje rozebrana „po kawałku” i wywieziona do muzeum	74
Pusty prostokąt	na miejscu świątyni zostaje goła ziemia jak zdarta skóra; da się odczytać, gdzie były ściany i ikonostas	74
Pamięć	narrator wyobraża sobie budowę cerkwi i wspomina rozmowy ze starszymi ludźmi, którzy ją pamiętali	74
Rozmowa z fotografem	zdawkowe pytania przybysza; pytanie o odbudowę; ostatnie słowa: tu był kiedyś próg	74

74 Miejsca ważne w życiu człowieka.

Zostaje na liście 2029–2031 bez zmian, jako pytanie 75.

Miejsca ważne w życiu człowieka. Omów zagadnienie na podstawie Miejsca Andrzeja Stasiuka. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Teza

W „Miejscu” Stasiuk pokazuje, że miejsca ważne w życiu człowieka to te, które przechowują pamięć wspólnoty i jej tożsamość. Nawet gdy budynek zniknie, miejsce zostaje: pusty prostokąt ziemi po łemkowskiej cerkwi wciąż świadczy o ludziach, którzy tu żyli. Narrator staje się strażnikiem tej pamięci.

Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)

Wstęp: Miejsce to nie tylko punkt na mapie. To przestrzeń, w którą ludzie wpisali swoje życie, wiarę i historię.
Argument 1: Cerkiew łemkowska była centrum życia wsi: modlitwy, chrztów, świąt. Po wysiedleniu dawnych mieszkańców niszczała, aż rozebrano ją „po kawałku” i przeniesiono do muzeum. Na jej miejscu został prostokąt gołej ziemi, jak rana.
Argument 2: Narrator odtwarza cerkiew z pamięci i wyobraźni: wie, gdzie były ściany i ikonostas, wspomina ludzi, którzy ją pamiętali. Rozmawia z fotografem, który robi zdjęcia, ale nie widzi tego co narrator. Na końcu wskazuje: tu był kiedyś próg.
Kontekst: Akcja „Wisła” (1947): przymusowe wysiedlenie Łemków i Ukraińców z południowo-wschodniej Polski. Dlatego cerkwie w Beskidzie Niskim zostały bez wiernych.
Zakończenie: Miejsca są ważne, bo przechowują pamięć. Zachować je można przez opowieść, nawet gdy zniknie budynek.

Przykładowy kontekst

Akcja „Wisła” (1947) (historyczny): Wysiedlenie Łemków z Beskidu Niskiego; opuszczone wsie i cerkwie.

Uwaga, pułapka

Cerkiew nie spłonęła ani nie została zniszczona przez wojnę w opowiadaniu: rozebrano ją i przeniesiono do muzeum. Narrator to miejscowy, a fotograf przybysz.

W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (369 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Komplet 76 pytań w PDF

Nowe pytania z lektury „Miejsce” od 2029 roku

Na maturze w latach 2029–2031 obowiązuje nowa lista CKE (komunikat z 20 sierpnia 2026 r.). Z tej lektury będzie 2 pytania, w tym 1 nowe lub przeredagowane: ich krótkie opracowania są poniżej. Bez zmian zostają: Miejsca ważne w życiu człowieka (teraz nr 75). Pełna lista 78 pytań 2029–2031

76 Jaką wartość w życiu człowieka ma pamięć o przeszłości?

Nowe pytanie na maturę 2029, 2030 i 2031.

Jaką wartość w życiu człowieka ma pamięć o przeszłości? Omów zagadnienie na podstawie Miejsca Andrzeja Stasiuka. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Teza

W „Miejscu” pamięć o przeszłości ma ogromną wartość, bo tylko ona chroni przed zapomnieniem ludzi i światy, które zniknęły. Po łemkowskiej cerkwi został pusty prostokąt ziemi, ale narrator, przechowując pamięć, przywraca miejscu sens i oddaje sprawiedliwość dawnym mieszkańcom.

Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)

Wstęp: Stasiuk pisze o Beskidzie Niskim, gdzie po wysiedleniu Łemków zostały puste wsie i cerkwie. Pamięć jest tu jedynym, co łączy przeszłość z teraźniejszością.
Argument 1: Cerkiew rozebrano „po kawałku” i przeniesiono do muzeum. Na miejscu został pusty prostokąt ziemi jak rana. Bez pamięci byłby to zwykły kawałek lasu. Pamięć nadaje miejscu sens.
Argument 2: Narrator odtwarza cerkiew z pamięci i wyobraźni: wie, gdzie były ściany i ikonostas, wspomina ludzi, którzy ją pamiętali. Fotograf robi zdjęcia, ale nie widzi tego co on. Na pytanie o wejście narrator odpowiada, że w miejscu, gdzie stoi fotograf, był kiedyś próg.
Kontekst: Akcja „Wisła” (1947): wysiedlenie Łemków i Ukraińców; pamięć o niej długo była przemilczana w PRL. Pamięć jest też formą sprawiedliwości wobec ofiar.
Zakończenie: Pamięć o przeszłości ma wartość, bo buduje tożsamość miejsc i ludzi oraz nie pozwala, by krzywda i dawne życie zniknęły bez śladu.

Przykładowy kontekst

Akcja „Wisła” (1947) (historyczny): Wysiedlenie Łemków z Beskidu Niskiego; opuszczone wsie i cerkwie, długo przemilczane.

Uwaga, pułapka

Cerkiew nie spłonęła: rozebrano ją i przeniesiono do muzeum. Opowiadanie nie opisuje wprost akcji „Wisła”, to kontekst historyczny, który trzeba wprowadzić jako własną wiedzę.

W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (354 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Pakiet na klasę 4 (2029–2031) w PDF

Najczęstsze pytania

Ile jest pytań jawnych z lektury „Miejsce” na maturze 2027?

1, tak samo na maturze ustnej w 2026, 2027 i 2028 r. (komunikat CKE z 30 sierpnia 2024 r.)

Czy „Miejsce” trzeba znać w całości?

Tak: to lektura obowiązkowa czytana w całości, więc pomylenie głównych wątków albo losów bohaterów może być błędem kardynalnym, za który komisja daje 0 punktów.

Czy w odpowiedzi trzeba podać kontekst?

Tak. Za zadanie 1. można dostać 8 punktów tylko wtedy, gdy oprócz lektury przywołasz kontekst (choćby częściowo funkcjonalnie). Bez kontekstu maksimum to 4 punkty.

Czy pytania jawne z lektury „Miejsce” zmienią się od 2029 roku?

Tak, częściowo. Na liście 2029–2031 (komunikat CKE z 20 sierpnia 2026 r.) z lektury „Miejsce” są 2 pytania: 1 bez zmian i 1 nowe lub przeredagowane. Opisujemy je w części „Nowe pytania od 2029 roku”.

Źródła. Lista zadań: komunikat dyrektora CKE z 30 sierpnia 2024 r. (zadania jawne w latach 2026–2028) i komunikat z 20 sierpnia 2026 r. (zadania jawne w latach 2029–2031). Zasady oceniania: informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025. Opracowania: Mateusz Będkowski. Fakty sprawdzone w tekstach lektur. Zgłoś błąd

Aktualizacja: 2026-10-10.