Strona główna › Matura z polskiego › Pytania jawne › Mitologia
Antyk · 3 pytania na maturze ustnej
„Mitologia”: pytania jawne na maturę ustną 2027 i 2028
„Mitologia” Jana Parandowskiego (1924) to opowieść o wierzeniach starożytnych Greków (część I) i Rzymian. Na maturze obowiązuje część I „Grecja”: bogowie olimpijscy i herosi, mity o stworzeniu świata, Prometeuszu, Demeter i Korze, Orfeuszu, Tantalu, Syzyfie, Niobe, Dedalu i Ikarze, Heraklesie, wojnie trojańskiej i rodzie Labdakidów.
Lektura obowiązkowa czytana w całości.
Sceny-klucze: to musisz pamiętać
| Gdzie | Co się dzieje | Pytania |
|---|---|---|
| Prometeusz | wykrada bogom ogień dla ludzi; Zeus każe przykuć go do skały na Kaukazie, gdzie orzeł wyjada mu wątrobę | 4, 5 |
| Alkestis | żona Admeta zgadza się umrzeć za męża; Herakles wydziera ją śmierci | 4, 6 |
| Orfeusz i Eurydyka | śpiewak schodzi do Hadesu po zmarłą żonę; ogląda się wbrew zakazowi i traci ją na zawsze | 6 |
| Demeter i Kora (Persefona) | matka szuka porwanej przez Hadesa córki; kompromis bogów: część roku Kora spędza z matką, stąd pory roku | 6 |
| Tantal, Syzyf, Niobe | kary za pychę i występki wobec bogów: wieczny głód i pragnienie, kamień toczony pod górę, śmierć dzieci i skamienienie | 5 |
| Dedal i Ikar | ucieczka z Krety na skrzydłach; Ikar leci za blisko słońca i spada | 5 |
4 Poświęcenie się w imię wyższych wartości.
Tylko do matury 2028: tego pytania nie ma na liście 2029–2031.
Poświęcenie się w imię wyższych wartości. Omów zagadnienie na podstawie Mitologii (cz. I Grecja) Jana Parandowskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
Mity greckie pokazują, że poświęcenie dla wyższych wartości (ludzkości, miłości, wspólnoty) jest najwyższą formą bohaterstwa, choć często kończy się cierpieniem. Prometeusz poświęca się dla ludzi, Alkestis dla męża, a ich ofiara staje się wzorem dla całej kultury europejskiej.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Bogowie w mitach są potężni, ale to ludzie i tytani, którzy poświęcają siebie, budzą największy podziw.
- Argument 1: Prometeusz wykrada ogień z Olimpu i daje go ludziom, choć wie, że Zeus go ukarze. Zostaje przykuty do skały na Kaukazie, a orzeł codziennie wyjada mu wątrobę. Poświęca siebie dla rozwoju i godności ludzi.
- Argument 2: Alkestis zgadza się umrzeć zamiast męża Admeta, gdy nikt inny, nawet jego starzy rodzice, nie chce tego zrobić. Wzruszony Herakles wydziera ją śmierci. Poświęcenie z miłości zostaje nagrodzone.
- Kontekst: „Kordian” Słowackiego: monolog na Mont Blanc i idea „Winkelrieda narodów”: Polska ma poświęcić się dla wolności Europy. Romantycy nazywali taką postawę prometejską.
- Zakończenie: Poświęcenie w imię wyższych wartości jest w mitach drogą do nieśmiertelnej sławy. Prometeusz i Alkestis to wzory, do których wracają kolejne epoki.
Przykładowy kontekst
„Kordian” – Juliusz Słowacki (literacki): Winkelriedyzm: poświęcenie jednostki i narodu dla wolności innych.
Uwaga, pułapka
Prometeusz jest tytanem, nie człowiekiem ani bogiem olimpijskim. Alkestis ratuje Herakles, a nie Orfeusz.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (368 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Komplet 76 pytań w PDF
5 Problematyka winy i kary.
Zostaje na liście 2029–2031 bez zmian, jako pytanie 5.
Problematyka winy i kary. Omów zagadnienie na podstawie Mitologii (cz. I Grecja) Jana Parandowskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
W „Mitologii” wina i kara są ze sobą ściśle związane: bogowie karzą przede wszystkim pychę (hybris), oszustwo i nieposłuszeństwo. Kary są surowe i często wieczne, bo mają pokazać, że człowiek nie może przekraczać granic wyznaczonych przez bogów.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Grecy wierzyli, że świat ma porządek, a kto go narusza, zostaje ukarany. Mity są pełne przykładów takich kar.
- Argument 1: Tantal sprawdzał wszechwiedzę bogów i podał im na uczcie mięso własnego syna. Za karę stoi w wodzie pod drzewem owocowym, a woda i owoce uciekają, gdy chce ich dosięgnąć. Syzyf oszukał bogów i śmierć, więc wiecznie wtacza pod górę kamień, który się stacza.
- Argument 2: Niobe chełpi się, że ma więcej dzieci niż Latona; Apollo i Artemida zabijają jej dzieci, a ona z rozpaczy zamienia się w skałę. Ikar nie słucha ojca i leci za blisko słońca. Prometeusz zostaje ukarany za kradzież ognia, ale jego „wina” jest szlachetna.
- Kontekst: „Zbrodnia i kara” Dostojewskiego: Raskolnikow przekracza granice moralne w imię pychy („czy jestem Napoleonem?”), a kara przychodzi najpierw od sumienia.
- Zakończenie: Mity uczą pokory: kto uważa się za równego bogom, ponosi karę. Kara jest tu przestrogą dla wszystkich.
Przykładowy kontekst
„Zbrodnia i kara” – Fiodor Dostojewski (literacki): Pycha, przekroczenie granicy i kara: najpierw wewnętrzna, potem katorga.
Uwaga, pułapka
Syzyf toczy kamień pod górę, a Tantal cierpi głód i pragnienie. Nie zamieniaj tych kar. Niobe skamieniała z rozpaczy, a nie z kary za kradzież.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (363 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Komplet 76 pytań w PDF
6 Miłość silniejsza niż śmierć.
Zostaje na liście 2029–2031 bez zmian, jako pytanie 6.
Miłość silniejsza niż śmierć. Omów zagadnienie na podstawie Mitologii (cz. I Grecja) Jana Parandowskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
Mity greckie pokazują, że miłość potrafi stawić czoła nawet śmierci. Orfeusz schodzi po żonę do Hadesu, Alkestis umiera za męża, a Demeter zmusza bogów do kompromisu, by odzyskać córkę. Miłość nie zawsze wygrywa ze śmiercią, ale zawsze okazuje się od niej silniejsza moralnie.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: W mitach śmierć jest ostateczna, a jednak kochający wielokrotnie próbują ją przekroczyć.
- Argument 1: Orfeusz po śmierci Eurydyki schodzi do Hadesu i śpiewem wzrusza władców podziemia. Może zabrać żonę pod warunkiem, że nie obejrzy się za nią. Tuż przed wyjściem ogląda się i traci ją na zawsze. Miłość pokonała Hades, ale przegrała z niecierpliwością.
- Argument 2: Alkestis oddaje życie za męża, a Herakles wydziera ją Śmierci. Demeter po porwaniu Kory przez Hadesa wstrzymuje wegetację, aż bogowie zgodzą się na kompromis: część roku córka jest z matką (wiosna i lato), część w podziemiu (zima).
- Kontekst: „Romantyczność” Mickiewicza: Karusia wierzy, że widzi zmarłego Jasieńka. Miłość przekracza granicę między światem żywych i umarłych.
- Zakończenie: Mity pokazują, że miłość jest siłą, która nie godzi się ze śmiercią, i właśnie dlatego staje się nieśmiertelna w pamięci ludzi.
Przykładowy kontekst
„Romantyczność” – Adam Mickiewicz (literacki): Karusia rozmawia ze zmarłym ukochanym: wierność silniejsza niż śmierć.
Uwaga, pułapka
Orfeusz ogląda się tuż przed wyjściem z Hadesu, a nie na początku drogi. Korę porwał Hades, a nie Zeus. Alkestis uratował Herakles.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (363 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Komplet 76 pytań w PDF
Nowe pytania z lektury „Mitologia” od 2029 roku
Na maturze w latach 2029–2031 obowiązuje nowa lista CKE (komunikat z 20 sierpnia 2026 r.). Z tej lektury będzie 4 pytania, w tym 2 nowe lub przeredagowane: ich krótkie opracowania są poniżej. Bez zmian zostają: Problematyka winy i kary (teraz nr 5), Miłość silniejsza niż śmierć (teraz nr 6). Pełna lista 78 pytań 2029–2031
Nowe sceny-klucze do pytań od 2029
| Gdzie | Co się dzieje | Pytania 2029–2031 |
|---|---|---|
| Niobe | dumna matka czternaściorga dzieci traci je wszystkie; z rozpaczy zamienia się w płaczącą skałę | 7 |
| Tetyda i Achilles | matka próbuje uczynić syna nieśmiertelnym i ukryć go przed wojną trojańską | 7 |
| Tezeusz i Egeusz | zwycięski powrót z Krety, zapomniany czarny żagiel, śmierć ojca | 8 |
| Agamemnon | po zdobyciu Troi wraca do domu i ginie z ręki żony Klitajmestry | 8 |
7 Siła matczynej miłości.
Nowe pytanie na maturę 2029, 2030 i 2031.
Siła matczynej miłości. Omów zagadnienie na podstawie Mitologii (cz. I Grecja) Jana Parandowskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
W „Mitologii” miłość matki jest siłą, która potrafi zatrzymać przyrodę i zmusić bogów do ustępstw (Demeter), sięgnąć po nieśmiertelność dla dziecka (Tetyda) i nie gaśnie nawet w rozpaczy (Niobe). Mity pokazują tę miłość jako potężną, ale też bezradną wobec losu.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: W greckich mitach matki często walczą z bogami i losem o swoje dzieci. To jeden z najstarszych obrazów miłości silniejszej niż strach.
- Argument 1: Demeter, bogini urodzaju, po porwaniu córki Kory przez Hadesa szuka jej po całym świecie. Z rozpaczy przestaje troszczyć się o ziemię, więc nic nie rośnie. Zeus musi ustąpić: Kora część roku spędza z matką. Miłość matki zmienia porządek przyrody (pory roku).
- Argument 2: Tetyda próbuje uczynić syna Achillesa nieśmiertelnym i ukrywa go przed wojną trojańską, bo zna przepowiednię o jego śmierci. Niobe po stracie wszystkich dzieci płacze tak, że zamienia się w skałę, z której wciąż płyną łzy. Miłość matki jest ogromna, ale nie zawsze potrafi ocalić.
- Kontekst: „Lament świętokrzyski”: Maryja pod krzyżem chce przejąć ból syna i prosi inne matki o modlitwę. Ta sama siła i ta sama bezradność matki wobec cierpienia dziecka.
- Zakończenie: Mity pokazują, że matczyna miłość jest jedną z najpotężniejszych sił świata, choć nie zawsze wygrywa z losem.
Przykładowy kontekst
„Lament świętokrzyski” (literacki): Maryja pod krzyżem, czyli cierpienie matki, która nie może pomóc dziecku.
Uwaga, pułapka
Korę porwał Hades, a nie Zeus. Niobe nie zostaje ukarana za brak miłości, lecz za pychę wobec Latony. Jej rozpacz jest jednak przejawem miłości do dzieci.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (351 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Pakiet na klasę 1 (2029–2031) w PDF
8 Motyw powrotu do rodzinnego domu.
Nowe pytanie na maturę 2029, 2030 i 2031.
Motyw powrotu do rodzinnego domu. Omów zagadnienie na podstawie Mitologii (cz. I Grecja) Jana Parandowskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
W „Mitologii” powrót do domu jest zawsze momentem próby: może przynieść radość i odrodzenie (Kora wracająca do matki), ale częściej tragedię, bo dom się zmienił albo czeka w nim wina z przeszłości (Tezeusz, Agamemnon). Mity pokazują, że do domu nie wraca się tym samym człowiekiem.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: W mitach bohaterowie ciągle wyruszają: na wojnę, na wyprawy, do podziemia. Najtrudniejszy okazuje się jednak powrót.
- Argument 1: Powrót jako odrodzenie: Kora co roku wraca z podziemia do matki, a wtedy ziemia rozkwita. To najszczęśliwszy powrót w mitologii, który daje życie całemu światu.
- Argument 2: Powrót jako tragedia: Tezeusz, wracając zwycięsko z Krety, zapomina zmienić czarny żagiel na biały, a jego ojciec Egeusz, myśląc, że syn zginął, rzuca się w morze. Agamemnon po zdobyciu Troi wraca do domu i ginie z ręki żony Klitajmestry, która nie wybaczyła mu poświęcenia córki Ifigenii.
- Kontekst: „Odyseja” Homera: Odyseusz po dwudziestu latach wraca na Itakę, gdzie poznaje go stary pies Argos; zanim odzyska dom, musi sprawdzić, komu może ufać.
- Zakończenie: Mity uczą, że powrót do domu jest marzeniem, ale też próbą, bo dom pamięta wszystko, co się wydarzyło pod nieobecność bohatera.
Przykładowy kontekst
„Odyseja” – Homer (literacki): Dwudziestoletni powrót Odyseusza na Itakę: tęsknota, rozpoznanie, odzyskanie domu.
Uwaga, pułapka
Egeusz rzuca się w morze (od niego nazwa Morza Egejskiego), a Tezeusz nie zabija ojca celowo: zapomina zmienić żagiel. Agamemnona zabija Klitajmestra (z Ajgistosem), nie Orestes.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (364 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Pakiet na klasę 1 (2029–2031) w PDF
Pytania jawne z innych lektur
Pełna lista 76 pytań jawnych 2027
Najczęstsze pytania
Ile jest pytań jawnych z lektury „Mitologia” na maturze 2027?
3, tak samo na maturze ustnej w 2026, 2027 i 2028 r. (komunikat CKE z 30 sierpnia 2024 r.)
Czy „Mitologia” trzeba znać w całości?
Tak: to lektura obowiązkowa czytana w całości, więc pomylenie głównych wątków albo losów bohaterów może być błędem kardynalnym, za który komisja daje 0 punktów.
Czy w odpowiedzi trzeba podać kontekst?
Tak. Za zadanie 1. można dostać 8 punktów tylko wtedy, gdy oprócz lektury przywołasz kontekst (choćby częściowo funkcjonalnie). Bez kontekstu maksimum to 4 punkty.
Czy pytania jawne z lektury „Mitologia” zmienią się od 2029 roku?
Tak, częściowo. Na liście 2029–2031 (komunikat CKE z 20 sierpnia 2026 r.) z lektury „Mitologia” są 4 pytania: 2 bez zmian i 2 nowe lub przeredagowane. Opisujemy je w części „Nowe pytania od 2029 roku”.
Źródła. Lista zadań: komunikat dyrektora CKE z 30 sierpnia 2024 r. (zadania jawne w latach 2026–2028) i komunikat z 20 sierpnia 2026 r. (zadania jawne w latach 2029–2031). Zasady oceniania: informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025. Opracowania: Mateusz Będkowski. Fakty sprawdzone w tekstach lektur. Zgłoś błąd
Aktualizacja: 2026-10-10.
