Strona główna › Matura z polskiego › Pytania jawne › Antygona
Antyk · 2 pytania na maturze ustnej
„Antygona”: pytania jawne na maturę ustną 2027 i 2028
Tragedia Sofoklesa z V w. p.n.e., ostatnia część losów rodu Labdakidów. Po bratobójczej walce Eteoklesa i Polinejkesa nowy władca Teb, Kreon, zakazuje pochować Polinejkesa jako zdrajcę. Antygona łamie zakaz i zostaje skazana na zamurowanie żywcem w skalnym grobie. Gdy Kreon zmienia zdanie, jest za późno: giną Antygona, jego syn Hajmon i żona Eurydyka. Cytaty według przekładu Kazimierza Morawskiego.
Lektura obowiązkowa czytana w całości. Streszczenie i test znajdziesz na stronie „Antygona” w hubie lektur.
Sceny-klucze: to musisz pamiętać
| Gdzie | Co się dzieje | Pytania |
|---|---|---|
| Prolog | Antygona prosi Ismenę o pomoc w pochówku brata; Ismena odmawia ze strachu | 8, 9 |
| Epejsodion II | Antygona przed Kreonem: prawa boże są „wieczne i trwają od wieku”; „Współkochać przyszłam, nie współnienawidzić” | 8 |
| Stasimon I | pieśń chóru „Siła jest dziwów, lecz nad wszystkie sięga / Dziwy człowieka potęga” | 9 |
| Hajmon i Kreon | syn ostrzega ojca, że miasto współczuje Antygonie; Kreon nie słucha | 8, 9 |
| Tyrezjasz | wróżbita zapowiada nieszczęście; Kreon ustępuje za późno | 8, 9 |
| Katastrofa | Antygona wisi w grobie na chuście, Hajmon przebija się mieczem, Eurydyka odbiera sobie życie; Kreon zostaje sam | 8, 9 |
8 Prawa boskie a prawa ludzkie.
Tylko do matury 2028: tego pytania nie ma na liście 2029–2031.
Prawa boskie a prawa ludzkie. Omów zagadnienie na podstawie Antygony Sofoklesa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
„Antygona” pokazuje konflikt dwóch racji: prawa państwa, które reprezentuje Kreon, i odwiecznych praw boskich, którym wierna jest Antygona. Sofokles przyznaje rację Antygonie: prawo ludzkie, które łamie prawa boskie i sumienie, staje się tyranią i prowadzi do katastrofy.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: To konflikt tragiczny: obie strony mają swoje racje, a każdy wybór prowadzi do nieszczęścia.
- Argument 1: Racja Kreona: Polinejkes napadł na ojczyznę, więc nie zasługuje na pogrzeb. Władca musi dbać o porządek i posłuch, inaczej państwo upadnie.
- Argument 2: Racja Antygony: prawa boże „są wieczne i trwają od wieku”, a ukaz człowieka nie może ich łamać. Pochówek to obowiązek wobec bogów i brata. Antygona mówi, że przyszła „współkochać, nie współnienawidzić”.
- Kontekst: Proces i śmierć Sokratesa (399 p.n.e.): filozof woli umrzeć, niż zrezygnować z głosu sumienia, choć szanuje prawo Aten.
- Zakończenie: Sofokles pokazuje, że prawo ludzkie traci autorytet, gdy depcze sumienie i prawa wyższe. Kreon zrozumiał to za późno.
Przykładowy kontekst
Sokrates i jego proces (Platon, „Obrona Sokratesa”) (filozoficzny): Wierność sumieniu i bogom wbrew wyrokowi państwa. Sokrates przyjmuje karę, ale nie zmienia przekonań.
Uwaga, pułapka
Pochowany ma być Polinejkes (najeźdźca), a nie Eteokles (obrońca miasta, pochowany z honorami). Ismena odmawia pomocy, ale potem chce dzielić winę.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (355 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Komplet 76 pytań w PDF
9 Człowiek wobec przeznaczenia.
Zostaje na liście 2029–2031 bez zmian, jako pytanie 11.
Człowiek wobec przeznaczenia. Omów zagadnienie na podstawie Antygony Sofoklesa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
W „Antygonie” człowiek stoi wobec przeznaczenia, które ciąży nad rodem Labdakidów, ale nie jest jego bezwolną zabawką. Bohaterowie sami dokonują wyborów: Antygona wybiera wierność, Kreon upór. Fatum się spełnia, lecz to ich decyzje nadają mu kształt i sens.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Grecka tragedia opiera się na fatum. Sofokles pokazuje jednak człowieka, który mimo przeznaczenia odpowiada za swoje czyny.
- Argument 1: Fatum: chór śpiewa, że w domu Labdakidów od wieków na dawne gromy spadają nowe. Antygona jest córką Edypa, który zabił ojca i poślubił matkę. Jej los wydaje się z góry przesądzony.
- Argument 2: Wybór: Antygona świadomie łamie zakaz, Ismena wybiera bezpieczeństwo, Kreon nie słucha Hajmona ani Tyrezjasza. Chór śpiewa o potędze człowieka („Siła jest dziwów”), ale też o jego granicach. Wina tragiczna to pycha Kreona i nieugiętość Antygony.
- Kontekst: Mit o Edypie (Mitologia J. Parandowskiego): Edyp ucieka przed przepowiednią i właśnie przez to ją wypełnia.
- Zakończenie: Przeznaczenie ma moc, ale człowiek pozostaje odpowiedzialny. Tragedia rodzi się tam, gdzie fatum spotyka się z wyborem.
Przykładowy kontekst
Mit o Edypie (Mitologia J. Parandowskiego) (mitologiczny): Ucieczka przed przepowiednią, która przez to się spełnia. Ojciec Antygony jest symbolem fatum.
Uwaga, pułapka
Antygona i Ismena to córki Edypa i Jokasty. Kreon jest ich wujem (bratem Jokasty), a Hajmon synem Kreona i narzeczonym Antygony.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (354 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Komplet 76 pytań w PDF
Nowe pytania z lektury „Antygona” od 2029 roku
Na maturze w latach 2029–2031 obowiązuje nowa lista CKE (komunikat z 20 sierpnia 2026 r.). Z tej lektury będzie 2 pytania, w tym 1 nowe lub przeredagowane: ich krótkie opracowania są poniżej. Bez zmian zostają: Człowiek wobec przeznaczenia (teraz nr 11). Pełna lista 78 pytań 2029–2031
Nowe sceny-klucze do pytań od 2029
10 Racje państwa a racje jednostki.
Nowe pytanie na maturę 2029, 2030 i 2031.
Racje państwa a racje jednostki. Omów zagadnienie na podstawie Antygony Sofoklesa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
„Antygona” pokazuje konflikt racji państwa, które musi chronić porządek i bezpieczeństwo, z racjami jednostki, która ma sumienie, uczucia i obowiązki wobec bliskich. Sofokles nie odbiera racji Kreonowi, ale pokazuje, że państwo, które nie słucha obywateli i depcze sumienie, sprowadza nieszczęście na siebie i władcę.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Po wojnie domowej Kreon chce zaprowadzić porządek w Tebach. Antygona chce pochować brata. Obie racje są poważne.
- Argument 1: Racja państwa: Kreon mówi, że szczęście obywateli zależy od szczęścia miasta, a zdrajca nie może dostać pogrzebu. Uważa, że nie ma większej klęski niż nierząd, więc prawo musi obowiązywać wszystkich, także krewnych władcy.
- Argument 2: Racja jednostki: Antygona słucha sumienia i obowiązku wobec brata. Hajmon mówi ojcu, że miasto po cichu żali się nad Antygoną, i ostrzega: „Marne to państwo, co li panu służy”. Kreon nie słucha i traci syna i żonę.
- Kontekst: Nieposłuszeństwo obywatelskie (Henry David Thoreau, Martin Luther King): jednostka ma prawo pokojowo sprzeciwić się niesprawiedliwemu prawu i przyjąć za to karę.
- Zakończenie: Państwo potrzebuje ładu, ale jego siłą jest szacunek dla sumienia obywateli. Gdy władza utożsamia państwo z sobą, przegrywają wszyscy.
Przykładowy kontekst
Nieposłuszeństwo obywatelskie (H.D. Thoreau, M.L. King) (historyczny): Pokojowy sprzeciw wobec niesprawiedliwego prawa i gotowość poniesienia kary.
Uwaga, pułapka
Kreon nie jest tyranem od początku: ma argumenty o porządku po wojnie. Hajmon nie popiera ojca, ale też nie występuje przeciw miastu, tylko w imię jego głosu.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (369 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Pakiet na klasę 1 (2029–2031) w PDF
Pytania jawne z innych lektur
Pełna lista 76 pytań jawnych 2027
Najczęstsze pytania
Ile jest pytań jawnych z lektury „Antygona” na maturze 2027?
2, tak samo na maturze ustnej w 2026, 2027 i 2028 r. (komunikat CKE z 30 sierpnia 2024 r.)
Czy „Antygona” trzeba znać w całości?
Tak: to lektura obowiązkowa czytana w całości, więc pomylenie głównych wątków albo losów bohaterów może być błędem kardynalnym, za który komisja daje 0 punktów.
Czy w odpowiedzi trzeba podać kontekst?
Tak. Za zadanie 1. można dostać 8 punktów tylko wtedy, gdy oprócz lektury przywołasz kontekst (choćby częściowo funkcjonalnie). Bez kontekstu maksimum to 4 punkty.
Czy pytania jawne z lektury „Antygona” zmienią się od 2029 roku?
Tak, częściowo. Na liście 2029–2031 (komunikat CKE z 20 sierpnia 2026 r.) z lektury „Antygona” są 2 pytania: 1 bez zmian i 1 nowe lub przeredagowane. Opisujemy je w części „Nowe pytania od 2029 roku”.
Źródła. Lista zadań: komunikat dyrektora CKE z 30 sierpnia 2024 r. (zadania jawne w latach 2026–2028) i komunikat z 20 sierpnia 2026 r. (zadania jawne w latach 2029–2031). Zasady oceniania: informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025. Opracowania: Mateusz Będkowski. Fakty sprawdzone w tekstach lektur. Zgłoś błąd
Aktualizacja: 2026-10-10.
