Strona główna › Matura z polskiego › Pytania jawne › Romantyczność i ballady
Romantyzm · 2 pytania na maturze ustnej
„Romantyczność i ballady”: pytania jawne na maturę ustną 2027 i 2028
Tomik „Ballady i romanse” Adama Mickiewicza (1822) uznaje się za początek polskiego romantyzmu. „Romantyczność” jest jego manifestem: przeciwstawia „czucie i wiarę” prostych ludzi rozumowi „mędrca”. W balladach („Lilije”, „Świtezianka”, „Rybka”, „To lubię”) świat nadprzyrodzony wymierza sprawiedliwość według ludowych przekonań.
Lektura obowiązkowa czytana w całości. Streszczenie i test znajdziesz na stronie „Romantyczność i ballady” w hubie lektur.
Sceny-klucze: to musisz pamiętać
| Gdzie | Co się dzieje | Pytania |
|---|---|---|
| „Romantyczność” | Karusia widzi zmarłego Jasieńka; lud wierzy; Starzec: „Ufajcie memu oku i szkiełku”; poeta: „Czucie i wiara silniej mówi do mnie / Niż mędrca szkiełko i oko”; „Miej serce i patrzaj w serce!” | 19 |
| „Lilije” | żona zabija męża; pustelnik mówi, że zbrodnię „mąż tylko wydać może”; bracia męża plotą wianki z kwiatów z jego grobu; w kościele zjawia się zmarły, a świątynia zapada się pod ziemię | 20 |
| „Świtezianka” | strzelec łamie przysięgę wierności; zostaje wciągnięty w toń jeziora, a jego dusza ma tysiąc lat cierpieć przy drzewie, pod którym przysięgał | 20 |
| „Rybka” | panicz porzuca ubogą Krysię dla bogatej pani; Krysia topi się i zostaje rybką; pan i pani zamieniają się w kamień | 20 |
19 Świat ducha a świat rozumu.
Od 2029 w nowym brzmieniu: pytanie 21.
Świat ducha a świat rozumu. Omów zagadnienie na podstawie Romantyczności Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
„Romantyczność” to manifest nowej epoki: przeciwstawia świat ducha, uczucia i wiary światu rozumu, nauki i doświadczenia. Mickiewicz staje po stronie Karusi i ludu, bo uważa, że istnieją „prawdy żywe”, których nie zobaczy „szkiełko i oko”. Nie odrzuca nauki, ale pokazuje jej granice.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Ballada powstała w czasie sporu klasyków (rozum, reguły) z romantykami (uczucie, wyobraźnia). Mickiewicz pokazuje go w jednej scenie.
- Argument 1: Świat ducha: Karusia w biały dzień rozmawia ze zmarłym Jasieńkiem. Ludzie słuchają jej, wierzą i modlą się, bo „on ją kochał za żywota”. Dla nich miłość przekracza granicę śmierci.
- Argument 2: Świat rozumu: Starzec każe ufać swemu „oku i szkiełku” i nazywa wizję głupstwem gawiedzi. Narrator-poeta odpowiada, że „czucie i wiara” mówią do niego silniej, że mędrzec zna „martwe prawdy”, a nie zna „prawd żywych”.
- Kontekst: Spór Mickiewicza z Janem Śniadeckim: astronom i rektor Uniwersytetu Wileńskiego krytykował romantyzm jako szkodliwe fantazje. Starzec bywa odczytywany jako jego karykatura.
- Zakończenie: Mickiewicz ogłasza, że do pełnej prawdy o człowieku potrzebne jest serce, a nie tylko rozum.
Przykładowy kontekst
Spór klasyków z romantykami (Jan Śniadecki, „O pismach klasycznych i romantycznych”, 1819) (historyczny): Rozum i reguły kontra uczucie i ludowość: spór, który otworzył romantyzm.
Uwaga, pułapka
Starzec to „mędrzec” ze szkiełkiem (symbol nauki), a nie ksiądz. Mickiewicz nie odrzuca rozumu całkowicie: pokazuje, że rozum nie wystarcza.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (357 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Komplet 76 pytań w PDF
20 Na czym polega ludowa sprawiedliwość?
Zostaje na liście 2029–2031 bez zmian, jako pytanie 22.
Na czym polega ludowa sprawiedliwość? Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci ballad Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
W balladach Mickiewicza ludowa sprawiedliwość polega na tym, że żadna zbrodnia nie pozostaje ukryta ani bezkarna, a karę wymierzają siły nadprzyrodzone: natura, duchy lub sam zmarły. Kara jest surowa, nieunikniona i odpowiada winie: kto złamał wierność, zostaje ukarany przez to, co zdradził.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Lud wierzył, że świat ma porządek moralny, a winny zostanie ukarany, nawet jeśli nie dosięgnie go sąd ludzki.
- Argument 1: „Lilije”: żona zabija męża i grzebie go w gaju. Pustelnik mówi, że zbrodnię „mąż tylko wydać może”. Gdy wychodzi za brata zmarłego, na ślubie zjawia się zabity mąż, a świątynia zapada się pod ziemię razem z winnymi.
- Argument 2: „Świtezianka”: strzelec łamie przysięgę wierności i zostaje wciągnięty w toń jeziora, a jego dusza ma cierpieć przy drzewie, pod którym przysięgał. „Rybka”: panicz porzuca ubogą Krysię, która staje się rybką, a on i jego żona zamieniają się w kamień. Krzywda słabszego zostaje pomszczona.
- Kontekst: „Balladyna” Słowackiego: Balladyna, która zabiła siostrę Alinę i doszła do korony po trupach, ginie rażona piorunem w chwili, gdy sama ogłasza wyrok. Sprawiedliwość jak z ballady.
- Zakończenie: Ludowa sprawiedliwość jest prosta i surowa: zło wychodzi na jaw, a kara przychodzi zawsze. Wyraża wiarę w moralny porządek świata.
Przykładowy kontekst
„Balladyna” – Juliusz Słowacki (literacki): Zbrodniarka ginie od pioruna: kara z nieba po wyroku, który sama wydała.
Uwaga, pułapka
W „Lilijach” zbrodnię popełnia żona, a nie mąż. Lilie rosną na grobie męża. Zbrodnię „wydaje” sam zmarły, który wraca na ślub.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (396 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Komplet 76 pytań w PDF
Nowe pytania z lektury „Romantyczność i ballady” od 2029 roku
Na maturze w latach 2029–2031 obowiązuje nowa lista CKE (komunikat z 20 sierpnia 2026 r.). Z tej lektury będzie 2 pytania, w tym 1 nowe lub przeredagowane: ich krótkie opracowania są poniżej. Bez zmian zostają: Na czym polega ludowa sprawiedliwość? (teraz nr 22). Pełna lista 78 pytań 2029–2031
21 Świat uczuć a świat rozumu.
Nowe brzmienie pytania 19 z listy 2026–2028: „Świat ducha a świat rozumu.”.
Świat uczuć a świat rozumu. Omów zagadnienie na podstawie Romantyczności Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
„Romantyczność” to manifest nowej epoki: przeciwstawia świat uczuć, wiary i intuicji światu rozumu, nauki i doświadczenia. Mickiewicz staje po stronie Karusi i ludu, bo uważa, że istnieją „prawdy żywe”, których nie zobaczy „szkiełko i oko”. Nie odrzuca nauki, ale pokazuje jej granice.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Ballada powstała w czasie sporu klasyków (rozum, reguły) z romantykami (uczucie, wyobraźnia). Mickiewicz pokazuje go w jednej scenie.
- Argument 1: Świat ducha: Karusia w biały dzień rozmawia ze zmarłym Jasieńkiem. Ludzie słuchają jej, wierzą i modlą się, bo „on ją kochał za żywota”. Dla nich miłość przekracza granicę śmierci.
- Argument 2: Świat rozumu: Starzec każe ufać swemu „oku i szkiełku” i nazywa wizję głupstwem gawiedzi. Narrator-poeta odpowiada, że „czucie i wiara” mówią do niego silniej, że mędrzec zna „martwe prawdy”, a nie zna „prawd żywych”.
- Kontekst: Spór Mickiewicza z Janem Śniadeckim: astronom i rektor Uniwersytetu Wileńskiego krytykował romantyzm jako szkodliwe fantazje. Starzec bywa odczytywany jako jego karykatura.
- Zakończenie: Mickiewicz ogłasza, że do pełnej prawdy o człowieku potrzebne jest serce, a nie tylko rozum.
Przykładowy kontekst
Spór klasyków z romantykami (Jan Śniadecki, „O pismach klasycznych i romantycznych”, 1819) (historyczny): Rozum i reguły kontra uczucie i ludowość: spór, który otworzył romantyzm.
Uwaga, pułapka
Starzec to „mędrzec” ze szkiełkiem (symbol nauki), a nie ksiądz. Mickiewicz nie odrzuca rozumu całkowicie: pokazuje, że rozum nie wystarcza.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (357 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Pakiet na klasę 2 (2029–2031) w PDF
Pytania jawne z innych lektur
Pełna lista 76 pytań jawnych 2027
Najczęstsze pytania
Ile jest pytań jawnych z lektury „Romantyczność i ballady” na maturze 2027?
2, tak samo na maturze ustnej w 2026, 2027 i 2028 r. (komunikat CKE z 30 sierpnia 2024 r.)
Czy „Romantyczność i ballady” trzeba znać w całości?
Tak: to lektura obowiązkowa czytana w całości, więc pomylenie głównych wątków albo losów bohaterów może być błędem kardynalnym, za który komisja daje 0 punktów.
Czy w odpowiedzi trzeba podać kontekst?
Tak. Za zadanie 1. można dostać 8 punktów tylko wtedy, gdy oprócz lektury przywołasz kontekst (choćby częściowo funkcjonalnie). Bez kontekstu maksimum to 4 punkty.
Czy pytania jawne z lektury „Romantyczność i ballady” zmienią się od 2029 roku?
Tak, częściowo. Na liście 2029–2031 (komunikat CKE z 20 sierpnia 2026 r.) z lektury „Romantyczność i ballady” są 2 pytania: 1 bez zmian i 1 nowe lub przeredagowane. Opisujemy je w części „Nowe pytania od 2029 roku”.
Źródła. Lista zadań: komunikat dyrektora CKE z 30 sierpnia 2024 r. (zadania jawne w latach 2026–2028) i komunikat z 20 sierpnia 2026 r. (zadania jawne w latach 2029–2031). Zasady oceniania: informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025. Opracowania: Mateusz Będkowski. Fakty sprawdzone w tekstach lektur. Zgłoś błąd
Aktualizacja: 2026-10-10.
