Strona główna › Matura z polskiego › Pytania jawne › Zdążyć przed Panem Bogiem
Wojna i okupacja / XX wiek · 3 pytania na maturze ustnej
„Zdążyć przed Panem Bogiem”: pytania jawne na maturę ustną 2027 i 2028
Reportaż Hanny Krall z 1977 r., zbudowany z rozmów z Markiem Edelmanem, ostatnim żyjącym przywódcą powstania w getcie warszawskim (1943), a po wojnie kardiologiem w Łodzi. Wspomnienia z getta przeplatają się z opisami operacji serca, które Edelman przeprowadzał razem z profesorem Janem Mollem. Tytuł nawiązuje do jego słów o „zdążeniu przed Panem Bogiem” w ratowaniu życia.
Lektura obowiązkowa czytana w całości.
Sceny-klucze: to musisz pamiętać
| Gdzie | Co się dzieje | Pytania |
|---|---|---|
| Umschlagplatz | Edelman jako goniec szpitala stoi przy placu, skąd odjeżdżały transporty do Treblinki; wyciąga pojedynczych ludzi z kolumny | 59, 60 |
| Pola Lifszyc | dziewczyna, która dobiega do kolumny, by iść na śmierć razem z matką | 59 |
| Czerniaków | prezes Judenratu popełnia samobójstwo, gdy Niemcy żądają deportacji, także dzieci | 59, 60 |
| Powstanie w getcie (kwiecień–maj 1943) | ŻOB pod dowództwem Mordechaja Anielewicza wybiera walkę zamiast śmierci w komorach; bunkier przy Miłej 18; wyjście kanałami | 59, 60, 61 |
| Kardiologia po wojnie | Edelman i prof. Jan Moll walczą o życie pacjentów; „zdążyć przed Panem Bogiem” | 61 |
59 Czy możliwe jest zachowanie godności w skrajnych sytuacjach?
Tylko do matury 2028: tego pytania nie ma na liście 2029–2031.
Czy możliwe jest zachowanie godności w skrajnych sytuacjach? Omów zagadnienie na podstawie Zdążyć przed Panem Bogiem Hanny Krall. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
„Zdążyć przed Panem Bogiem” pokazuje, że zachowanie godności w skrajnych sytuacjach jest możliwe, choć dla każdego oznacza co innego: dla powstańców wybór sposobu umierania, dla Poli Lifszyc pójście na śmierć z matką, dla Czerniakowa odmowę wydania dzieci, dla lekarzy z getta pracę naukową wśród głodu. Edelman mówi o tym bez patosu, co czyni te wybory jeszcze bardziej przejmującymi.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Krall rozmawia z Edelmanem o getcie, w którym nie było wyboru między życiem a śmiercią, tylko między różnymi rodzajami śmierci.
- Argument 1: Powstanie: Edelman mówi, że chodziło o to, by nie dać się zabić bez oporu, tylko wybrać sposób umierania. ŻOB pod dowództwem Anielewicza walczy, choć nie ma szans. Godność to tu sprzeciw.
- Argument 2: Inne wybory: Pola Lifszyc biegnie na Umschlagplatz, żeby nie zostawić matki samej. Czerniaków, prezes Judenratu, odbiera sobie życie, gdy Niemcy żądają deportacji, także dzieci. Lekarze w getcie prowadzą badania nad chorobą głodową.
- Kontekst: „Inny świat” Herlinga-Grudzińskiego: w łagrze godność to głodówka, odmowa pracy, wierność sobie. Inna sytuacja skrajna, podobne pytanie.
- Zakończenie: Krall pokazuje, że godność w skrajnych sytuacjach nie jest jedna. To wierność sobie, bliskim i wartościom, nawet gdy nie da się ocalić życia.
Przykładowy kontekst
„Inny świat” – Gustaw Herling-Grudziński (literacki): Godność w łagrze: głodówka narratora, ręka Kostylewa w ogniu.
Uwaga, pułapka
Edelman nie był dowódcą ŻOB (dowodził Mordechaj Anielewicz), lecz jednym z przywódców i jedynym żyjącym w czasie rozmowy. Powstanie w getcie (1943) to nie powstanie warszawskie (1944).
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (371 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Komplet 76 pytań w PDF
60 Zagłada z perspektywy świadka i uczestnika wydarzeń w getcie.
Zostaje na liście 2029–2031 bez zmian, jako pytanie 62.
Zagłada z perspektywy świadka i uczestnika wydarzeń w getcie. Omów zagadnienie na podstawie Zdążyć przed Panem Bogiem Hanny Krall. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
„Zdążyć przed Panem Bogiem” pokazuje Zagładę z perspektywy kogoś, kto był jednocześnie świadkiem i uczestnikiem: Edelman stał przy Umschlagplatzu i patrzył, jak odjeżdżają transporty, a potem walczył w powstaniu. Jego relacja jest rzeczowa, bez patosu i bez legend, dzięki czemu pokazuje prawdę o ludziach, a nie o pomnikach.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Reportaż Krall to rozmowa z człowiekiem, który przeżył getto. Krall pyta, a Edelman odpowiada krótko i bez upiększeń.
- Argument 1: Świadek: Edelman jako goniec szpitala stał przy Umschlagplatzu, skąd ludzie odjeżdżali do Treblinki. Wyciągał z kolumny pojedyncze osoby, mówiąc, że są chore. Mówi, że obok niego przeszło czterysta tysięcy ludzi.
- Argument 2: Uczestnik: w kwietniu 1943 r. był jednym z przywódców ŻOB. Opowiada o walce, o śmierci Anielewicza w bunkrze przy Miłej 18 i o wyjściu ostatnich bojowców kanałami. Prostuje mity: mówi o strachu, przypadku i braku broni.
- Kontekst: „Medaliony” Nałkowskiej: zapis zbrodni oparty na relacjach świadków. Podobna oszczędność słów i brak komentarza.
- Zakończenie: Perspektywa świadka i uczestnika pozwala pokazać Zagładę jako historię konkretnych ludzi, a nie liczb.
Przykładowy kontekst
„Medaliony” – Zofia Nałkowska (literacki): Relacje świadków zbrodni zapisane bez komentarza.
Uwaga, pułapka
Transporty z Umschlagplatzu jechały do Treblinki. Edelman był gońcem szpitala, a nie lekarzem w getcie (lekarzem został po wojnie).
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (350 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Komplet 76 pytań w PDF
61 Walka o życie z perspektywy wojennej i powojennej.
Od 2029 w nowym brzmieniu: pytanie 63.
Walka o życie z perspektywy wojennej i powojennej. Omów zagadnienie na podstawie Zdążyć przed Panem Bogiem Hanny Krall. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
„Zdążyć przed Panem Bogiem” zestawia dwie walki o życie: wojenną w getcie i powojenną na sali operacyjnej. W getcie Edelman ratował pojedyncze osoby i wybierał sposób umierania, a jako kardiolog walczy o każdego pacjenta. Łączy je przekonanie, że życie trzeba ocalać za wszelką cenę, „zdążyć przed Panem Bogiem”.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Krall przeplata dwie opowieści: o getcie i o szpitalu w Łodzi. Pokazuje, że to jedna historia o walce o życie.
- Argument 1: Getto: przy Umschlagplatzu Edelman wyciągał ludzi z kolumny, by dać im szansę. W powstaniu walczono, choć wiadomo było, że śmierć jest pewna. Walka o życie oznaczała ratowanie innych i godną śmierć.
- Argument 2: Po wojnie Edelman jako kardiolog współpracuje z profesorem Janem Mollem przy nowatorskich operacjach serca. Mówi, że Pan Bóg chce zgasić świeczkę, a on musi szybko osłonić płomień, korzystając z Jego chwilowej nieuwagi.
- Kontekst: „Dżuma” Camusa: doktor Rieux walczy o każde życie, wiedząc, że często przegrywa. Lekarz jako ten, kto nie zgadza się na śmierć.
- Zakończenie: Wojenne doświadczenie nadało sens powojennej pracy Edelmana: skoro nie zdołał ocalić tylu ludzi wtedy, ocala ich teraz.
Przykładowy kontekst
„Dżuma” – Albert Camus (literacki): Rieux leczy i walczy z zarazą, choć często przegrywa. Lekarz jako postać sprzeciwu wobec śmierci.
Uwaga, pułapka
Tytułowe słowa wypowiada Edelman o pracy lekarza, a nie o powstaniu. Profesor Jan Moll to kardiochirurg, z którym współpracował, a nie postać z getta.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (354 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Komplet 76 pytań w PDF
Nowe pytania z lektury „Zdążyć przed Panem Bogiem” od 2029 roku
Na maturze w latach 2029–2031 obowiązuje nowa lista CKE (komunikat z 20 sierpnia 2026 r.). Z tej lektury będzie 2 pytania, w tym 1 nowe lub przeredagowane: ich krótkie opracowania są poniżej. Bez zmian zostają: Zagłada z perspektywy świadka i uczestnika wydarzeń w getcie (teraz nr 62). Pełna lista 78 pytań 2029–2031
63 Walka o życie z perspektywy wojennej i z perspektywy powojennej.
Nowe brzmienie pytania 61 z listy 2026–2028: „Walka o życie z perspektywy wojennej i powojennej.”.
Walka o życie z perspektywy wojennej i z perspektywy powojennej. Omów zagadnienie na podstawie Zdążyć przed Panem Bogiem Hanny Krall. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
„Zdążyć przed Panem Bogiem” zestawia dwie walki o życie: wojenną w getcie i powojenną na sali operacyjnej. W getcie Edelman ratował pojedyncze osoby i wybierał sposób umierania, a jako kardiolog walczy o każdego pacjenta. Łączy je przekonanie, że życie trzeba ocalać za wszelką cenę, „zdążyć przed Panem Bogiem”.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Krall przeplata dwie opowieści: o getcie i o szpitalu w Łodzi. Pokazuje, że to jedna historia o walce o życie.
- Argument 1: Getto: przy Umschlagplatzu Edelman wyciągał ludzi z kolumny, by dać im szansę. W powstaniu walczono, choć wiadomo było, że śmierć jest pewna. Walka o życie oznaczała ratowanie innych i godną śmierć.
- Argument 2: Po wojnie Edelman jako kardiolog współpracuje z profesorem Janem Mollem przy nowatorskich operacjach serca. Mówi, że Pan Bóg chce zgasić świeczkę, a on musi szybko osłonić płomień, korzystając z Jego chwilowej nieuwagi.
- Kontekst: „Dżuma” Camusa: doktor Rieux walczy o każde życie, wiedząc, że często przegrywa. Lekarz jako ten, kto nie zgadza się na śmierć.
- Zakończenie: Wojenne doświadczenie nadało sens powojennej pracy Edelmana: skoro nie zdołał ocalić tylu ludzi wtedy, ocala ich teraz.
Przykładowy kontekst
„Dżuma” – Albert Camus (literacki): Rieux leczy i walczy z zarazą, choć często przegrywa. Lekarz jako postać sprzeciwu wobec śmierci.
Uwaga, pułapka
Tytułowe słowa wypowiada Edelman o pracy lekarza, a nie o powstaniu. Profesor Jan Moll to kardiochirurg, z którym współpracował, a nie postać z getta.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (356 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Pakiet na klasę 4 (2029–2031) w PDF
Pytania jawne z innych lektur
Pełna lista 76 pytań jawnych 2027
Najczęstsze pytania
Ile jest pytań jawnych z lektury „Zdążyć przed Panem Bogiem” na maturze 2027?
3, tak samo na maturze ustnej w 2026, 2027 i 2028 r. (komunikat CKE z 30 sierpnia 2024 r.)
Czy „Zdążyć przed Panem Bogiem” trzeba znać w całości?
Tak: to lektura obowiązkowa czytana w całości, więc pomylenie głównych wątków albo losów bohaterów może być błędem kardynalnym, za który komisja daje 0 punktów.
Czy w odpowiedzi trzeba podać kontekst?
Tak. Za zadanie 1. można dostać 8 punktów tylko wtedy, gdy oprócz lektury przywołasz kontekst (choćby częściowo funkcjonalnie). Bez kontekstu maksimum to 4 punkty.
Czy pytania jawne z lektury „Zdążyć przed Panem Bogiem” zmienią się od 2029 roku?
Tak, częściowo. Na liście 2029–2031 (komunikat CKE z 20 sierpnia 2026 r.) z lektury „Zdążyć przed Panem Bogiem” są 2 pytania: 1 bez zmian i 1 nowe lub przeredagowane. Opisujemy je w części „Nowe pytania od 2029 roku”.
Źródła. Lista zadań: komunikat dyrektora CKE z 30 sierpnia 2024 r. (zadania jawne w latach 2026–2028) i komunikat z 20 sierpnia 2026 r. (zadania jawne w latach 2029–2031). Zasady oceniania: informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025. Opracowania: Mateusz Będkowski. Fakty sprawdzone w tekstach lektur. Zgłoś błąd
Aktualizacja: 2026-10-10.
