Strona główna › Matura z polskiego › Pytania jawne › Zbrodnia i kara
Pozytywizm · 5 pytań na maturze ustnej
„Zbrodnia i kara”: pytania jawne na maturę ustną 2027 i 2028
Powieść Fiodora Dostojewskiego z 1866 r. Akcja toczy się w upalnym Petersburgu. Były student prawa Rodion Raskolnikow, przekonany, że ludzie „niezwykli” mogą przekroczyć prawo moralne, zabija siekierą lichwiarkę Alonę Iwanownę i jej siostrę Lizawietę. Potem dręczą go choroba i sumienie, prowadzi grę z sędzią śledczym Porfirym, a drogę do przyznania się i odrodzenia wskazuje mu Sonia Marmieładowa.
Lektura obowiązkowa czytana w całości.
Sceny-klucze: to musisz pamiętać
| Gdzie | Co się dzieje | Pytania |
|---|---|---|
| Przed zbrodnią | nędza w pokoiku jak trumna; rozmowa usłyszana w karczmie o zabiciu lichwiarki „dla dobra wielu”; spowiedź pijanego Marmieładowa; list matki o zaręczynach Duni z Łużynem; sen o zakatowanej szkapie | 37, 40 |
| Zbrodnia | zabójstwo Alony Iwanowny i przypadkowej Lizawiety; ucieczka cudem, łup ukryty pod kamieniem | 38, 40 |
| Po zbrodni | gorączka, lęk, odcięcie od matki i siostry; pomoc rodzinie Marmieładowów (pieniądze na pogrzeb) | 37, 38, 39 |
| Porfiry Pietrowicz | rozmowy o artykule Raskolnikowa: ludzie „zwykli” i „niezwykli”, Napoleon | 38, 40 |
| Sonia | czytanie o wskrzeszeniu Łazarza; wyznanie winy przed Sonią; krzyżyk; ucałowanie ziemi na placu | 38, 39, 41 |
| Swidrygajłow | rozpustnik, który pomaga Marmieładowom i kończy samobójstwem | 37, 38, 40 |
| Epilog | 8 lat katorgi na Syberii; Sonia jedzie za nim; sen o trychinach; płacz u stóp Soni i początek odrodzenia | 38, 39, 41 |
37 Walka człowieka ze swoimi słabościami.
Zostaje na liście 2029–2031 bez zmian, jako pytanie 39.
Walka człowieka ze swoimi słabościami. Omów zagadnienie na podstawie Zbrodni i kary Fiodora Dostojewskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
„Zbrodnia i kara” pokazuje, że najtrudniejsza walka toczy się w człowieku. Raskolnikow walczy z pychą i teorią, która każe mu wierzyć, że jest „niezwykły”. Marmieładow przegrywa z nałogiem, a Swidrygajłow z własną rozwiązłością. Wygrywa ten, kto przyzna się do słabości i przyjmie pomoc.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Dostojewski nazywa słabością nie tylko nałóg, ale też pychę rozumu. Każdy ważny bohater walczy z jakimś wewnętrznym wrogiem.
- Argument 1: Raskolnikow: zabija, by udowodnić, że jest „Napoleonem”, ale nie wytrzymuje własnego sumienia: gorączka, omdlenia, strach, odcięcie od bliskich. Najdłużej walczy z pychą, bo nie chce uznać, że po prostu zrobił zło.
- Argument 2: Marmieładow przepija pieniądze rodziny i wie o tym („nie ma się dokąd pójść”), Swidrygajłow nie panuje nad żądzami i kończy samobójstwem. Kontrast: Sonia, słaba i upokorzona, ma siłę, bo wierzy i kocha.
- Kontekst: „Makbet” Szekspira: ambicja, której Makbet nie umie poskromić, prowadzi go od pierwszej zbrodni do kolejnych. Słabość wobec pokusy władzy.
- Zakończenie: Walka ze słabościami kończy się zwycięstwem dopiero wtedy, gdy człowiek przestaje udawać, że jest silniejszy od wszystkich.
Przykładowy kontekst
„Makbet” – William Szekspir (literacki): Ambicja i pokusa władzy: Makbet nie potrafi się powstrzymać i z jednej zbrodni robi łańcuch zbrodni.
Uwaga, pułapka
Raskolnikow zabija dwie osoby: Alonę Iwanownę i jej siostrę Lizawietę, która przypadkiem weszła. Nie mów o jednej ofierze.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (382 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Pakiet „Zbrodnia i kara” w PDF
38 Motyw winy i kary.
Tylko do matury 2028: tego pytania nie ma na liście 2029–2031.
Motyw winy i kary. Omów zagadnienie na podstawie Zbrodni i kary Fiodora Dostojewskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
W „Zbrodni i karze” prawdziwą karą nie jest katorga, tylko cierpienie sumienia, które zaczyna się zaraz po zbrodni. Raskolnikow sam wymierza sobie karę lękiem, chorobą i samotnością, a wyrok sądu staje się początkiem odkupienia, a nie końcem historii.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Tytuł zapowiada dwie części historii, ale proporcje są zaskakujące: zbrodnia zajmuje kilka stron, a kara całą powieść.
- Argument 1: Kara wewnętrzna: po zabójstwie Raskolnikow choruje, majaczy, mdleje na komisariacie, nie znosi obecności matki i siostry. Czuje się odcięty od ludzi, jakby nożyczkami odciął się od wszystkich.
- Argument 2: Porfiry Pietrowicz wie o winie, ale nie aresztuje go, tylko czeka, aż sam się przyzna. Sonia namawia go, by przyjął cierpienie. Wyrok, 8 lat katorgi, to kara sądowa, ale prawdziwa przemiana przychodzi później, w epilogu.
- Kontekst: „Makbet” Szekspira: kara zaczyna się przed śmiercią: Makbet nie może spać, Lady Makbet lunatykuje i obsesyjnie myje ręce z krwi.
- Zakończenie: Dostojewski pokazuje, że wina sama w sobie jest karą, a kara przyjęta dobrowolnie może prowadzić do odrodzenia.
Przykładowy kontekst
„Makbet” – William Szekspir (literacki): Bezsenność Makbeta i lunatyzm Lady Makbet to kara sumienia, zanim przyjdzie kara z zewnątrz.
Uwaga, pułapka
Raskolnikow nie zostaje złapany: sam przyznaje się na policji. Kara to 8 lat katorgi (sąd uwzględnił m.in. jego chorobę i dobre uczynki).
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (351 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Pakiet „Zbrodnia i kara” w PDF
39 Ile człowiek jest gotów poświęcić dla innych?
Tylko do matury 2028: tego pytania nie ma na liście 2029–2031.
Ile człowiek jest gotów poświęcić dla innych? Omów zagadnienie na podstawie Zbrodni i kary Fiodora Dostojewskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
„Zbrodnia i kara” pokazuje ludzi, którzy są gotowi poświęcić dla innych bardzo wiele: Sonia swoją godność, Dunia swoją przyszłość, matka resztę sił. Ich ofiara wynika z miłości. Raskolnikow tłumaczy zbrodnię „dobrem ludzkości”, ale nie poświęca niczego z siebie, tylko cudze życie. Dostojewski przeciwstawia prawdziwe poświęcenie fałszywemu.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Poświęcenie jest w powieści miarą człowieka. Najwięcej oddają ludzie najbiedniejsi.
- Argument 1: Sonia idzie na ulicę, by utrzymać głodującą rodzinę (ojca alkoholika, chorą macochę i jej dzieci), a potem jedzie za Raskolnikowem na Syberię. Dunia gotowa jest poślubić wyrachowanego Łużyna, by pomóc bratu.
- Argument 2: Raskolnikow sam potrafi pomóc (daje ostatnie pieniądze na pogrzeb Marmieładowa), ale zbrodnię usprawiedliwia teorią „jedna śmierć, sto istnień”. Poświęca cudze życie, nie swoje. Dostojewski pokazuje, że prawdziwa ofiara zaczyna się od siebie.
- Kontekst: „Dżuma” Camusa: Rieux, Tarrou, Rambert i Grand zostają w Oranie i walczą z zarazą. Poświęcenie z poczucia obowiązku i solidarności, bez wielkich słów.
- Zakończenie: Człowiek jest gotów poświęcić bardzo wiele, gdy kocha. Poświęcenie w imię abstrakcji bez miłości łatwo staje się zbrodnią.
Przykładowy kontekst
„Dżuma” – Albert Camus (literacki): Ochotnicze oddziały sanitarne: Tarrou i Rieux narażają życie dla innych, bez heroizmu i patosu.
Uwaga, pułapka
Sonia nie jest siostrą Raskolnikowa: to córka Marmieładowa. Siostrą Raskolnikowa jest Dunia (Awdotia Romanowna).
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (361 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Pakiet „Zbrodnia i kara” w PDF
40 Co może determinować ludzkie postępowanie?
Od 2029 w nowym brzmieniu: pytanie 41.
Co może determinować ludzkie postępowanie? Omów zagadnienie na podstawie Zbrodni i kary Fiodora Dostojewskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
Postępowanie ludzi w „Zbrodni i karze” determinują bieda, idee, choroba i przypadek, ale żaden z tych czynników nie odbiera człowiekowi odpowiedzialności. Dostojewski pokazuje, jak wiele popycha Raskolnikowa do zbrodni, a jednocześnie, że ostatecznie to on wybiera, także wtedy, gdy wybiera przyznanie się.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Powieść jest śledztwem w sprawie motywów: Raskolnikow sam do końca nie wie, dlaczego zabił.
- Argument 1: Bieda i środowisko: pokój jak trumna, głód, list matki o ofierze Duni, Petersburg upalny i duszny. Idea: artykuł o ludziach „niezwykłych”, którym wolno „przekroczyć” prawo (Napoleon).
- Argument 2: Przypadek: Raskolnikow słyszy w karczmie rozmowę o zabiciu lichwiarki i przypadkiem dowiaduje się, kiedy będzie sama. Mimo to ostatecznie decyduje sam i sam wyznaje: „zabiłem dla siebie”.
- Kontekst: Naturalizm (Émile Zola) i determinizm: człowiek jako wytwór dziedziczności i środowiska. Dostojewski polemizuje: okoliczności wpływają, ale nie zwalniają z winy.
- Zakończenie: Wiele rzeczy popycha człowieka do czynu, ale to sumienie i wolna wola przesądzają, czy go dokona i czy go odkupi.
Przykładowy kontekst
Naturalizm i determinizm (Émile Zola) (historycznoliteracki): Człowiek jako produkt biologii i środowiska. Dostojewski pokazuje, że to tylko część prawdy.
Uwaga, pułapka
Rozmowę o zabiciu lichwiarki Raskolnikow tylko podsłuchuje (student i oficer w karczmie). To nie są jego przyjaciele ani wspólnicy.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (356 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Pakiet „Zbrodnia i kara” w PDF
41 Motyw przemiany bohatera.
Zostaje na liście 2029–2031 bez zmian, jako pytanie 42.
Motyw przemiany bohatera. Omów zagadnienie na podstawie Zbrodni i kary Fiodora Dostojewskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
„Zbrodnia i kara” jest historią przemiany: od pychy teoretyka, który uważa się za „Napoleona”, przez cierpienie i wyznanie winy, do odrodzenia przez miłość. Dostojewski pokazuje, że przemiana jest długa, bolesna i nie dokonuje się dzięki rozumowi, ale dzięki pokorze i drugiemu człowiekowi.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Przemiana Raskolnikowa nie jest nagłym nawróceniem. Trwa przez całą powieść i kończy się dopiero w epilogu.
- Argument 1: Sonia czyta mu Ewangelię o wskrzeszeniu Łazarza, a on wyznaje jej winę. Sonia każe mu ucałować ziemię na rozstajach i przyznać się. Raskolnikow robi to na placu Siennym i idzie na policję.
- Argument 2: Na katordze długo pozostaje dumny, uważa, że zawiodła go tylko słabość. Przełom przynosi choroba i sen o trychinach, które sprawiają, że każdy uważa tylko siebie za posiadacza prawdy. Potem Raskolnikow płacze u stóp Soni: zaczyna się „zmartwychwstanie”.
- Kontekst: „Pan Tadeusz”: Jacek Soplica, zabójca Stolnika, przemienia się w pokornego księdza Robaka i przez lata pokutuje, służąc ojczyźnie.
- Zakończenie: Przemiana bohatera to przejście od samotnej pychy do pokory i miłości. Dostojewski pokazuje, że człowieka można „wskrzesić” jak Łazarza.
Przykładowy kontekst
„Pan Tadeusz” – Adam Mickiewicz (literacki): Jacek Soplica: od zbrodni do pokuty jako ks. Robak. Przemiana przez lata służby.
Uwaga, pułapka
Przemiana nie dokonuje się w chwili przyznania się. W epilogu Raskolnikow długo jest jeszcze dumny. Prawdziwy przełom przychodzi dopiero na Syberii.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (354 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Pakiet „Zbrodnia i kara” w PDF
Nowe pytania z lektury „Zbrodnia i kara” od 2029 roku
Na maturze w latach 2029–2031 obowiązuje nowa lista CKE (komunikat z 20 sierpnia 2026 r.). Z tej lektury będzie 4 pytania, w tym 2 nowe lub przeredagowane: ich krótkie opracowania są poniżej. Bez zmian zostają: Walka człowieka ze swoimi słabościami (teraz nr 39), Motyw przemiany bohatera (teraz nr 42). Pełna lista 78 pytań 2029–2031
Nowe sceny-klucze do pytań od 2029
| Gdzie | Co się dzieje | Pytania 2029–2031 |
|---|---|---|
| Razumichin | wierny przyjaciel: opiekuje się chorym Raskolnikowem, jego matką i siostrą | 40 |
40 Co sprawia, że człowiek staje się dla drugiego człowieka opoką?
Nowe pytanie na maturę 2029, 2030 i 2031.
Co sprawia, że człowiek staje się dla drugiego człowieka opoką? Omów zagadnienie na podstawie Zbrodni i kary Fiodora Dostojewskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
W „Zbrodni i karze” człowiek staje się dla drugiego opoką dzięki miłości, która nie potępia, wierności, która nie odchodzi, i wierze w możliwość przemiany. Taką opoką jest dla Raskolnikowa Sonia, a dla jego rodziny Razumichin. Nie są silni ani bogaci, ale są obecni.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Opoka to skała, na której można się oprzeć. W powieści pełnej upadków taką skałą okazują się ludzie najsłabsi.
- Argument 1: Sonia: gdy Raskolnikow wyznaje jej zbrodnię, nie odwraca się, tylko rozpacza nad nim i mówi mu, co ma zrobić: przyjąć cierpienie i się przyznać. Daje mu krzyżyk, a potem jedzie za nim na Syberię i trwa przy nim, choć on jest zimny i dumny.
- Argument 2: Razumichin: biedny student, który opiekuje się chorym przyjacielem, staje się podporą jego matki i siostry Duni, broni ich przed Łużynem i Swidrygajłowem. Jest przyjacielem pewnym, pogodnym i uczciwym. Na końcu żeni się z Dunią.
- Kontekst: Ewangelia: przypowieść o domu zbudowanym na skale (Mt 7) i imię Piotra-Opoki. Opoka to ktoś, na kim można budować, bo nie zawodzi w burzy.
- Zakończenie: Opoką staje się ten, kto nie odchodzi, gdy drugi upada. Dostojewski pokazuje, że do tego nie trzeba siły, tylko miłości i wierności.
Przykładowy kontekst
Przypowieść o domu na skale (Ewangelia św. Mateusza 7) (biblijny): Dom na skale przetrwa burzę: obraz człowieka, na którym można polegać.
Uwaga, pułapka
Sonia nie namawia Raskolnikowa do ucieczki, tylko do przyznania się. Razumichin nie jest krewnym, tylko przyjacielem ze studiów, który później żeni się z Dunią.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (378 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Pakiet „Zbrodnia i kara” 2029–2031 w PDF
41 Jak okoliczności mogą wpływać na postawę człowieka?
Nowe brzmienie pytania 40 z listy 2026–2028: „Co może determinować ludzkie postępowanie?”.
Jak okoliczności mogą wpływać na postawę człowieka? Omów zagadnienie na podstawie Zbrodni i kary Fiodora Dostojewskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
W „Zbrodni i karze” okoliczności (bieda, choroba, klimat epoki i przypadek) mocno wpływają na postawy bohaterów, ale ich nie przesądzają: Raskolnikow i Sonia żyją w podobnej nędzy, a wybierają zupełnie inaczej. Dostojewski pokazuje, jak wiele popycha Raskolnikowa do zbrodni, a jednocześnie, że ostatecznie to on wybiera, także wtedy, gdy wybiera przyznanie się.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Powieść jest śledztwem w sprawie motywów: Raskolnikow sam do końca nie wie, dlaczego zabił.
- Argument 1: Bieda i środowisko: pokój jak trumna, głód, list matki o ofierze Duni, Petersburg upalny i duszny. Idea: artykuł o ludziach „niezwykłych”, którym wolno „przekroczyć” prawo (Napoleon).
- Argument 2: Przypadek: Raskolnikow słyszy w karczmie rozmowę o zabiciu lichwiarki i przypadkiem dowiaduje się, kiedy będzie sama. Mimo to ostatecznie decyduje sam i sam wyznaje: „zabiłem dla siebie”.
- Kontekst: Naturalizm (Émile Zola) i determinizm: człowiek jako wytwór dziedziczności i środowiska. Dostojewski polemizuje: okoliczności wpływają, ale nie zwalniają z winy.
- Zakończenie: Okoliczności tłumaczą postawę człowieka, ale jej nie usprawiedliwiają: w tych samych warunkach Sonia wybiera ofiarę, a Raskolnikow zbrodnię.
Przykładowy kontekst
Naturalizm i determinizm (Émile Zola) (historycznoliteracki): Człowiek jako produkt biologii i środowiska. Dostojewski pokazuje, że to tylko część prawdy.
Uwaga, pułapka
Rozmowę o zabiciu lichwiarki Raskolnikow tylko podsłuchuje (student i oficer w karczmie). To nie są jego przyjaciele ani wspólnicy.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (362 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Pakiet „Zbrodnia i kara” 2029–2031 w PDF
Pytania jawne z innych lektur
Pełna lista 76 pytań jawnych 2027
Najczęstsze pytania
Ile jest pytań jawnych z lektury „Zbrodnia i kara” na maturze 2027?
5, tak samo na maturze ustnej w 2026, 2027 i 2028 r. (komunikat CKE z 30 sierpnia 2024 r.)
Czy „Zbrodnia i kara” trzeba znać w całości?
Tak: to lektura obowiązkowa czytana w całości, więc pomylenie głównych wątków albo losów bohaterów może być błędem kardynalnym, za który komisja daje 0 punktów.
Czy w odpowiedzi trzeba podać kontekst?
Tak. Za zadanie 1. można dostać 8 punktów tylko wtedy, gdy oprócz lektury przywołasz kontekst (choćby częściowo funkcjonalnie). Bez kontekstu maksimum to 4 punkty.
Czy pytania jawne z lektury „Zbrodnia i kara” zmienią się od 2029 roku?
Tak, częściowo. Na liście 2029–2031 (komunikat CKE z 20 sierpnia 2026 r.) z lektury „Zbrodnia i kara” są 4 pytania: 2 bez zmian i 2 nowe lub przeredagowane. Opisujemy je w części „Nowe pytania od 2029 roku”.
Źródła. Lista zadań: komunikat dyrektora CKE z 30 sierpnia 2024 r. (zadania jawne w latach 2026–2028) i komunikat z 20 sierpnia 2026 r. (zadania jawne w latach 2029–2031). Zasady oceniania: informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025. Opracowania: Mateusz Będkowski. Fakty sprawdzone w tekstach lektur. Zgłoś błąd
Aktualizacja: 2026-10-10.
