Strona główna › Matura z polskiego › Pytania jawne › Rok 1984
Wojna i okupacja / XX wiek · 4 pytania na maturze ustnej
„Rok 1984”: pytania jawne na maturę ustną 2027 i 2028
Antyutopia George’a Orwella z 1949 r. Oceania, rządzona przez Partię i Wielkiego Brata, kontroluje ludzi przez teleekrany, Policję Myśli, propagandę i nowomowę. Winston Smith, urzędnik Ministerstwa Prawdy fałszujący przeszłość, zaczyna pisać dziennik, zakochuje się w Julii i szuka ruchu oporu. Zostaje zdradzony, złamany w Ministerstwie Miłości i na końcu „kocha Wielkiego Brata”.
Lektura obowiązkowa czytana w całości.
Sceny-klucze: to musisz pamiętać
| Gdzie | Co się dzieje | Pytania |
|---|---|---|
| Ministerstwo Prawdy | Winston poprawia stare gazety, by przeszłość zgadzała się z bieżącą linią Partii | 66, 68 |
| Dziennik i Dwie Minuty Nienawiści | pierwszy akt buntu: zapis myśli; codzienny rytuał nienawiści do Goldsteina | 67, 68 |
| Syme i nowomowa | rozmowa o słowniku: nowomowa ma uniemożliwić myślozbrodnię; Syme znika | 69 |
| Julia i pokój u Charringtona | miłość jako akt polityczny; pokój okazuje się pułapką Policji Myśli | 67 |
| O’Brien i książka Goldsteina | Winston wierzy, że O’Brien należy do opozycji; to prowokacja | 66, 67 |
| Ministerstwo Miłości | tortury, „dwa plus dwa równa się pięć”; pokój 101 i szczury; zdrada Julii; „kochał Wielkiego Brata” | 66, 67, 68, 69 |
66 Czy możliwe jest zbudowanie doskonałego państwa?
Zostaje na liście 2029–2031 bez zmian, jako pytanie 68.
Czy możliwe jest zbudowanie doskonałego państwa? Omów zagadnienie na podstawie utworu Rok 1984 George’a Orwella. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
„Rok 1984” pokazuje, że próba zbudowania „doskonałego państwa” prowadzi do totalitaryzmu. Partia twierdzi, że stworzyła ład i bezpieczeństwo, ale jej porządek opiera się na kłamstwie, strachu i zniszczeniu człowieka. Orwell ostrzega, że państwo, które chce być doskonałe kosztem wolności, staje się piekłem.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Utopia to wizja idealnego państwa. Orwell pisze antyutopię, czyli pokazuje, jak taka wizja wygląda w praktyce.
- Argument 1: Oceania deklaruje sprawiedliwość i dobrobyt, a w rzeczywistości panuje bieda (kartki, brak żyletek i kawy), wieczna wojna i kontrola przez teleekrany. Historia jest stale fałszowana w Ministerstwie Prawdy.
- Argument 2: O’Brien wyjaśnia Winstonowi, że Partia nie dąży do szczęścia ludzi, lecz do władzy dla niej samej. Przyszłość to „but miażdżący ludzką twarz”. Doskonałość państwa oznacza zniszczenie wolnej jednostki.
- Kontekst: „Utopia” Tomasza Morusa (1516): wyspa idealnego państwa, z której wzięła się nazwa gatunku. Orwell pokazuje drugą stronę tej idei.
- Zakończenie: Doskonałe państwo okazuje się niemożliwe, gdy zapomina o wolności człowieka. Orwell każe bronić się przed obietnicami raju na ziemi.
Przykładowy kontekst
„Utopia” – Tomasz Morus (filozoficzny): Wizja idealnego państwa, od której pochodzi nazwa gatunku. Orwell pisze jej przeciwieństwo.
Uwaga, pułapka
„Wojna to pokój” itd. to hasła Partii, a nie ruchu oporu. Goldstein może w ogóle nie istnieć, a książkę „Goldsteina” współtworzył O’Brien.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (365 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Komplet 76 pytań w PDF
67 Jak zachować wolność w państwie totalitarnym?
Od 2029 w nowym brzmieniu: pytanie 69.
Jak zachować wolność w państwie totalitarnym? Omów zagadnienie na podstawie utworu Rok 1984 George’a Orwella. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
„Rok 1984” pokazuje, że w państwie totalitarnym wolność zaczyna się w myślach, pamięci i uczuciach: w dzienniku, w miłości, w prawie do prawdy, że dwa plus dwa to cztery. Winston próbuje ją zachować, ale system niszczy nawet wolność wewnętrzną. Orwell pokazuje, jak krucha jest wolność i jak ważne jest jej obrona, zanim będzie za późno.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: W Oceanii zbrodnią jest już sama myśl. Pytanie brzmi: czy można być wolnym wewnętrznie, gdy wszystko jest kontrolowane?
- Argument 1: Winston zaczyna pisać dziennik w kącie pokoju poza zasięgiem teleekranu. Zapisuje, że wolność to móc powiedzieć, że dwa plus dwa to cztery. Szuka prawdy o przeszłości i wierzy, że nadzieja jest w prolach.
- Argument 2: Miłość z Julią to akt buntu, bo Partia zabrania uczuć. Oboje obiecują, że nie zdradzą siebie wewnętrznie. W Ministerstwie Miłości Winston uczy się mówić, że 2 + 2 = 5, a w pokoju 101, przerażony szczurami, zdradza Julię. Wolność wewnętrzna zostaje zniszczona.
- Kontekst: „Inny świat” Herlinga-Grudzińskiego: w łagrze narrator broni resztek wolności głodówką. Wolność jako wewnętrzny sprzeciw.
- Zakończenie: Orwell pokazuje, że wolność trzeba chronić, zanim system dosięgnie myśli. Gdy zabierze pamięć i język, będzie za późno.
Przykładowy kontekst
„Inny świat” – Gustaw Herling-Grudziński (literacki): Głodówka narratora i inne akty wewnętrznego sprzeciwu w łagrze.
Uwaga, pułapka
Winston nie zostaje zabity w powieści (choć wie, że to nastąpi). Kończy jako złamany człowiek, który „kochał Wielkiego Brata”.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (367 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Komplet 76 pytań w PDF
68 Znaczenie propagandy w państwie totalitarnym.
Zostaje na liście 2029–2031 bez zmian, jako pytanie 70.
Znaczenie propagandy w państwie totalitarnym. Omów zagadnienie na podstawie utworu Rok 1984 George’a Orwella. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
W „Roku 1984” propaganda jest najważniejszym narzędziem władzy. Partia kontroluje przeszłość i teraźniejszość, wytwarza wrogów, steruje emocjami i sprawia, że ludzie wierzą w kłamstwa, nawet sprzeczne. Orwell pokazuje, że kto kontroluje informację, ten kontroluje myśli.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Partia mówi: „Kto kontroluje przeszłość, ten kontroluje przyszłość; kto kontroluje teraźniejszość, ten kontroluje przeszłość”.
- Argument 1: Ministerstwo Prawdy fałszuje gazety, statystyki i książki, a Winston sam zmienia przeszłość. Hasła „Wojna to pokój, wolność to niewola, ignorancja to siła” uczą przyjmować sprzeczności (dwójmyślenie).
- Argument 2: Dwie Minuty Nienawiści i Tydzień Nienawiści kierują emocje przeciw Goldsteinowi i wrogom. Gdy w trakcie wiecu wróg zmienia się z Eurazji na Wschódazję, tłum przyjmuje to bez sprzeciwu. Propaganda zastępuje rzeczywistość.
- Kontekst: Propaganda III Rzeszy (Goebbels) i PRL: kult wodza, wróg wewnętrzny i zewnętrzny, sterowane media.
- Zakończenie: Propaganda w „Roku 1984” nie tylko kłamie, ale niszczy zdolność odróżniania prawdy od fałszu. To jej najgroźniejszy skutek.
Przykładowy kontekst
Propaganda nazistowska (Joseph Goebbels) (historyczny): Powtarzane kłamstwo, kult wodza, nienawiść do wroga jako narzędzia władzy.
Uwaga, pułapka
Ministerstwo Prawdy zajmuje się kłamstwem, Ministerstwo Miłości torturami, Ministerstwo Pokoju wojną. Nazwy są celowo odwrócone.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (353 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Komplet 76 pytań w PDF
69 Nowomowa jako sposób na ograniczenie wolności człowieka.
Tylko do matury 2028: tego pytania nie ma na liście 2029–2031.
Nowomowa jako sposób na ograniczenie wolności człowieka. Omów zagadnienie na podstawie utworu Rok 1984 George’a Orwella. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
W „Roku 1984” nowomowa jest narzędziem ograniczania wolności: Partia zmniejsza liczbę słów i zmienia ich znaczenia, by ludzie nie mogli nawet pomyśleć czegoś sprzecznego z jej ideologią. Orwell pokazuje, że język kształtuje myślenie, a kto zawłaszcza język, zawłaszcza umysły.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Nowomowa to język tworzony przez Partię. Jej celem nie jest komunikacja, lecz kontrola myśli.
- Argument 1: Syme, filolog pracujący nad nowym wydaniem słownika, mówi z zachwytem, że niszczy słowa. Zamiast „zły” wystarczy „niedobry”, zamiast „wspaniały” „plusdobry”. Celem jest uniemożliwienie myślozbrodni, bo nie będzie słów, by ją wyrazić.
- Argument 2: Słowa zmieniają znaczenie (Ministerstwo Miłości to miejsce tortur), powstają skróty i neologizmy („nieosoba”, „dwójmyślenie”). Sam Syme znika, bo „rozumiał za dużo”. Dodatek o zasadach nowomowy pokazuje, jak język ma zawęzić świat myśli.
- Kontekst: Michał Głowiński, „Nowomowa po polsku”: język propagandy PRL, pełen ocen, frazesów i pozornych znaczeń, jako realny przykład zjawiska opisanego przez Orwella.
- Zakończenie: Nowomowa pokazuje, że wolność zaczyna się od języka. Bogaty i precyzyjny język chroni przed manipulacją.
Przykładowy kontekst
Michał Głowiński, „Nowomowa po polsku” (historyczny): Badania języka propagandy PRL: wartościowanie, rytualność, magia słowa.
Uwaga, pułapka
Nowomowa nie jest jeszcze w pełni gotowa w 1984 r.: ma zastąpić staromowę około 2050 r. Syme nie jest dysydentem, tylko gorliwym pracownikiem Partii, który i tak znika.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (353 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Komplet 76 pytań w PDF
Nowe pytania z lektury „Rok 1984” od 2029 roku
Na maturze w latach 2029–2031 obowiązuje nowa lista CKE (komunikat z 20 sierpnia 2026 r.). Z tej lektury będzie 3 pytania, w tym 1 nowe lub przeredagowane: ich krótkie opracowania są poniżej. Bez zmian zostają: Czy możliwe jest zbudowanie doskonałego państwa? (teraz nr 68), Znaczenie propagandy w państwie totalitarnym (teraz nr 70). Pełna lista 78 pytań 2029–2031
69 Czy można zachować wolność w państwie totalitarnym?
Nowe brzmienie pytania 67 z listy 2026–2028: „Jak zachować wolność w państwie totalitarnym?”.
Czy można zachować wolność w państwie totalitarnym? Omów zagadnienie na podstawie utworu Rok 1984 George’a Orwella. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
Orwell odpowiada, że wolność w państwie totalitarnym da się zachować tylko na chwilę i tylko w sobie: w myślach, pamięci i uczuciach, w dzienniku, w miłości, w prawie do prawdy, że dwa plus dwa to cztery. Winston próbuje ją zachować, ale system niszczy nawet wolność wewnętrzną. Orwell pokazuje, jak krucha jest wolność i jak ważne jest jej obrona, zanim będzie za późno.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: W Oceanii zbrodnią jest już sama myśl. Pytanie brzmi: czy można być wolnym wewnętrznie, gdy wszystko jest kontrolowane?
- Argument 1: Winston zaczyna pisać dziennik w kącie pokoju poza zasięgiem teleekranu. Zapisuje, że wolność to móc powiedzieć, że dwa plus dwa to cztery. Szuka prawdy o przeszłości i wierzy, że nadzieja jest w prolach.
- Argument 2: Miłość z Julią to akt buntu, bo Partia zabrania uczuć. Oboje obiecują, że nie zdradzą siebie wewnętrznie. W Ministerstwie Miłości Winston uczy się mówić, że 2 + 2 = 5, a w pokoju 101, przerażony szczurami, zdradza Julię. Wolność wewnętrzna zostaje zniszczona.
- Kontekst: „Inny świat” Herlinga-Grudzińskiego: w łagrze narrator broni resztek wolności głodówką. Wolność jako wewnętrzny sprzeciw.
- Zakończenie: Orwell pokazuje, że wolność trzeba chronić, zanim system dosięgnie myśli. Gdy zabierze pamięć i język, będzie za późno.
Przykładowy kontekst
„Inny świat” – Gustaw Herling-Grudziński (literacki): Głodówka narratora i inne akty wewnętrznego sprzeciwu w łagrze.
Uwaga, pułapka
Winston nie zostaje zabity w powieści (choć wie, że to nastąpi). Kończy jako złamany człowiek, który „kochał Wielkiego Brata”.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (376 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Pakiet na klasę 4 (2029–2031) w PDF
Pytania jawne z innych lektur
Pełna lista 76 pytań jawnych 2027
Najczęstsze pytania
Ile jest pytań jawnych z lektury „Rok 1984” na maturze 2027?
4, tak samo na maturze ustnej w 2026, 2027 i 2028 r. (komunikat CKE z 30 sierpnia 2024 r.)
Czy „Rok 1984” trzeba znać w całości?
Tak: to lektura obowiązkowa czytana w całości, więc pomylenie głównych wątków albo losów bohaterów może być błędem kardynalnym, za który komisja daje 0 punktów.
Czy w odpowiedzi trzeba podać kontekst?
Tak. Za zadanie 1. można dostać 8 punktów tylko wtedy, gdy oprócz lektury przywołasz kontekst (choćby częściowo funkcjonalnie). Bez kontekstu maksimum to 4 punkty.
Czy pytania jawne z lektury „Rok 1984” zmienią się od 2029 roku?
Tak, częściowo. Na liście 2029–2031 (komunikat CKE z 20 sierpnia 2026 r.) z lektury „Rok 1984” są 3 pytania: 2 bez zmian i 1 nowe lub przeredagowane. Opisujemy je w części „Nowe pytania od 2029 roku”.
Źródła. Lista zadań: komunikat dyrektora CKE z 30 sierpnia 2024 r. (zadania jawne w latach 2026–2028) i komunikat z 20 sierpnia 2026 r. (zadania jawne w latach 2029–2031). Zasady oceniania: informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025. Opracowania: Mateusz Będkowski. Fakty sprawdzone w tekstach lektur. Zgłoś błąd
Aktualizacja: 2026-10-10.
