Strona główna › Matura z polskiego › Pytania jawne › Dżuma
Wojna i okupacja / XX wiek · 4 pytania na maturze ustnej
„Dżuma”: pytania jawne na maturę ustną 2027 i 2028
Powieść Alberta Camusa z 1947 r. W algierskim Oranie wybucha epidemia dżumy, miasto zostaje zamknięte. Kronikę prowadzi doktor Bernard Rieux (ujawnia się jako narrator na końcu). Ludzie przyjmują wobec zarazy różne postawy: walczą (Rieux, Tarrou, Grand, Rambert), szukają sensu w wierze (ks. Paneloux) albo korzystają na nieszczęściu (Cottard). Dżumę odczytuje się też jako parabolę zła, w tym nazizmu i wojny.
Lektura obowiązkowa czytana w całości.
Sceny-klucze: to musisz pamiętać
| Gdzie | Co się dzieje | Pytania |
|---|---|---|
| Początek | zdychające szczury; śmierć dozorcy Michela; władze zwlekają z nazwaniem choroby; zamknięcie bram | 63, 65 |
| Ochotnicze oddziały sanitarne | Tarrou je zakłada, dołączają Rieux, Grand, a potem Rambert, który rezygnuje z ucieczki do ukochanej | 62, 64, 65 |
| Kazania Paneloux | pierwsze: dżuma to kara Boża; drugie, po śmierci dziecka: trzeba wszystko przyjąć albo wszystko odrzucić | 63, 65 |
| Śmierć syna sędziego Othona | długa agonia dziecka mimo surowicy; Rieux: nie pokocha świata, w którym dzieci są torturowane | 62, 63 |
| Kąpiel w morzu | nocna rozmowa Rieux i Tarrou, „święty bez Boga”, kąpiel jako chwila przyjaźni | 62, 64 |
| Koniec epidemii | umiera Tarrou; Cottard strzela z okna; Rieux dowiaduje się o śmierci żony; bakcyl dżumy nigdy nie ginie | 63, 64, 65 |
62 Co skłania człowieka do poświęceń?
Zostaje na liście 2029–2031 bez zmian, jako pytanie 64.
Co skłania człowieka do poświęceń? Omów zagadnienie na podstawie Dżumy Alberta Camusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
W „Dżumie” do poświęceń skłaniają ludzi nie wielkie hasła, ale poczucie obowiązku, uczciwość wobec innych i solidarność. Rieux leczy, bo to jego zawód, Tarrou walczy, bo nie chce być po stronie zarazy, Rambert zostaje, bo wstydziłby się szczęścia w pojedynkę. Camus pokazuje bohaterstwo zwyczajne, bez patosu.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Bohaterowie Camusa nie są herosami. To lekarz, urzędnik, dziennikarz i przybysz, którzy po prostu robią to, co trzeba.
- Argument 1: Rieux codziennie leczy, choć wie, że zwykle przegrywa. Mówi, że to kwestia uczciwości i wykonywania zawodu. Tarrou zakłada ochotnicze oddziały sanitarne, bo jego moralność każe mu stać po stronie ofiar, a nie zarazy.
- Argument 2: Rambert, dziennikarz z Paryża, długo organizuje ucieczkę do ukochanej, ale w końcu zostaje: wstydziłby się być szczęśliwy sam. Grand, skromny urzędnik, po pracy prowadzi statystyki dla formacji. Ich motywem jest solidarność.
- Kontekst: Mit o Prometeuszu: poświęcenie dla dobra ludzi. U Camusa bez boskiego ognia i wielkiej sławy, w zwykłej codziennej pracy.
- Zakończenie: Camus uczy, że do poświęceń skłania ludzi solidarność z cierpiącymi. Bohaterstwo to robienie tego, co trzeba.
Przykładowy kontekst
Mit o Prometeuszu (Mitologia J. Parandowskiego) (mitologiczny): Poświęcenie dla ludzi wbrew potężnej sile. U Camusa ta sama postawa w codzienności.
Uwaga, pułapka
Rambert nie jest lekarzem, tylko dziennikarzem. Ochotnicze formacje sanitarne zakłada Tarrou, a nie Rieux.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (357 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Komplet 76 pytań w PDF
63 Człowiek wobec cierpienia i śmierci.
Zostaje na liście 2029–2031 bez zmian, jako pytanie 65.
Człowiek wobec cierpienia i śmierci. Omów zagadnienie na podstawie Dżumy Alberta Camusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
„Dżuma” pokazuje różne postawy człowieka wobec cierpienia i śmierci: bunt i walkę (Rieux, Tarrou), próbę religijnego wyjaśnienia (Paneloux), przemianę przez ból (sędzia Othon) i ucieczkę w egoizm (Cottard). Camus nie daje jednej odpowiedzi, ale stawia na solidarność z cierpiącymi.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: W zamkniętym mieście śmierć jest codziennością. Każdy musi odpowiedzieć sobie, jak z nią żyć.
- Argument 1: Śmierć syna sędziego Othona: długa agonia dziecka mimo nowej surowicy. Paneloux, który w pierwszym kazaniu mówił o karze Bożej, w drugim mówi, że trzeba wszystko przyjąć albo wszystko odrzucić. Rieux mówi, że odmówi kochania świata, w którym dzieci są torturowane.
- Argument 2: Sędzia Othon po śmierci syna zgłasza się do pracy w obozie kwarantanny. Tarrou umiera pod koniec epidemii, walcząc do końca. Rieux dowiaduje się, że jego żona zmarła w sanatorium. Cottard korzysta na epidemii i boi się jej końca.
- Kontekst: Księga Hioba: cierpienie niezawinione, spór z Bogiem i brak prostego wyjaśnienia. Paneloux przeżywa podobny kryzys.
- Zakończenie: Wobec cierpienia i śmierci człowiek nie znajdzie łatwego sensu, ale może pozostać człowiekiem: współczuć i walczyć.
Przykładowy kontekst
Księga Hioba (biblijny): Niezawinione cierpienie i odrzucenie prostego wyjaśnienia (kara za grzechy).
Uwaga, pułapka
Syn sędziego Othona umiera mimo surowicy (doktora Castela). Rieux nie jest wierzący, Paneloux jest jezuitą. Nie mieszaj ich poglądów.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (355 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Komplet 76 pytań w PDF
64 Czy możliwa jest przyjaźń w sytuacjach skrajnych?
Zostaje na liście 2029–2031 bez zmian, jako pytanie 66.
Czy możliwa jest przyjaźń w sytuacjach skrajnych? Omów zagadnienie na podstawie Dżumy Alberta Camusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
„Dżuma” pokazuje, że przyjaźń jest możliwa nawet w sytuacjach skrajnych, a nawet właśnie w nich się rodzi. Rieux i Tarrou, którzy różnią się poglądami, łączy wspólna walka i szacunek. Ich przyjaźń nie usuwa zła, ale daje siłę, by mu się przeciwstawić.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: W zamkniętym mieście ludzie są samotni: rozdzieleni z bliskimi, przestraszeni. Mimo to rodzą się więzi.
- Argument 1: Rieux i Tarrou poznają się w pracy dla chorych. Różnią się: lekarz jest praktykiem, Tarrou szuka moralności bez Boga, chce być „świętym bez Boga”. Nocna rozmowa i wspólna kąpiel w morzu to chwila, w której czują się wolni i bliscy.
- Argument 2: Przyjaźń łączy też Rieux z Grandem i Rambertem: Rieux opiekuje się chorym Grandem, a Rambert zostaje, by walczyć razem z nimi. Gdy Tarrou umiera, Rieux czuwa przy nim i czuje, że stracił przyjaciela, z którym zdążył przeżyć tylko jedną taką chwilę.
- Kontekst: „Kamienie na szaniec” Kamińskiego: przyjaźń Rudego, Alka i Zośki w czasie okupacji, wierność aż do śmierci (akcja pod Arsenałem).
- Zakończenie: Camus pokazuje, że przyjaźń w sytuacji skrajnej to przede wszystkim wspólnota działania i obecność przy drugim człowieku.
Przykładowy kontekst
„Kamienie na szaniec” – Aleksander Kamiński (literacki): Przyjaźń i braterstwo w konspiracji: odbicie Rudego pod Arsenałem.
Uwaga, pułapka
Tarrou umiera pod koniec epidemii (gdy już słabnie), a nie na początku. Kąpiel w morzu to jedna wspólna chwila odpoczynku, a nie ucieczka z miasta.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (374 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Komplet 76 pytań w PDF
65 Jakie postawy przyjmuje człowiek wobec zła?
Zostaje na liście 2029–2031 bez zmian, jako pytanie 67.
Jakie postawy przyjmuje człowiek wobec zła? Omów zagadnienie na podstawie Dżumy Alberta Camusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza
„Dżuma” jest parabolą zła i pokazuje pełną skalę postaw wobec niego: od walki (Rieux, Tarrou, Grand, Rambert), przez próbę zrozumienia (Paneloux), po korzystanie na nieszczęściu (Cottard) i bierność władz. Camus uważa, że zła nie da się ostatecznie pokonać, ale trzeba z nim walczyć.
Plan odpowiedzi (ok. 4 minuty)
- Wstęp: Camus pisał powieść w czasie II wojny światowej. Dżuma to symbol każdego zła, które ogarnia społeczeństwo.
- Argument 1: Walka: Rieux leczy, Tarrou organizuje formacje, Grand liczy statystyki, a Rambert rezygnuje z ucieczki. Na początku władze zwlekają z nazwaniem choroby po imieniu, co jest postawą bierności i wyparcia.
- Argument 2: Paneloux najpierw tłumaczy zło karą Bożą, potem przyjmuje je jako tajemnicę. Cottard cieszy się z epidemii, robi interesy na przemycie, a gdy dżuma mija, strzela z okna do ludzi. Rieux wie, że bakcyl dżumy nigdy nie umiera i może wrócić.
- Kontekst: Okupacja Francji (1940–1944): ruch oporu, kolaboracja i bierność. Camus sam działał w ruchu oporu i redagował konspiracyjną gazetę „Combat”.
- Zakończenie: Wobec zła człowiek ma wybór: walczyć, uciekać albo na nim korzystać. Camus wzywa do czujności, bo zło zawsze może powrócić.
Przykładowy kontekst
Okupacja Francji i ruch oporu (1940–1944) (historyczny): Postawy wobec nazizmu: walka, kolaboracja, bierność. Camus redagował „Combat”.
Uwaga, pułapka
Cottard nie jest lekarzem ani urzędnikiem miejskim, lecz drobnym przestępcą-przemytnikiem. Bakcyl „nigdy nie umiera”, więc zakończenie nie jest pełnym zwycięstwem.
W PDF do tego pytania: wypowiedź wzorcowa (381 słów), trzy konteksty do wyboru i trzy pytania komisji z podpowiedziami. Komplet 76 pytań w PDF
Pytania z lektury „Dżuma” od 2029 roku
Na nowej liście CKE na lata 2029–2031 z tej lektury są 4 pytania i wszystkie przechodzą bez zmian ze starej listy. Zmienia się tylko numeracja: dawne 62 to teraz 64, dawne 63 to teraz 65, dawne 64 to teraz 66, dawne 65 to teraz 67. Opracowania z tej strony przydadzą się więc też na maturze 2029, 2030 i 2031. Pełna lista 78 pytań 2029–2031
Pytania jawne z innych lektur
Pełna lista 76 pytań jawnych 2027
Najczęstsze pytania
Ile jest pytań jawnych z lektury „Dżuma” na maturze 2027?
4, tak samo na maturze ustnej w 2026, 2027 i 2028 r. (komunikat CKE z 30 sierpnia 2024 r.)
Czy „Dżuma” trzeba znać w całości?
Tak: to lektura obowiązkowa czytana w całości, więc pomylenie głównych wątków albo losów bohaterów może być błędem kardynalnym, za który komisja daje 0 punktów.
Czy w odpowiedzi trzeba podać kontekst?
Tak. Za zadanie 1. można dostać 8 punktów tylko wtedy, gdy oprócz lektury przywołasz kontekst (choćby częściowo funkcjonalnie). Bez kontekstu maksimum to 4 punkty.
Czy pytania jawne z lektury „Dżuma” zmienią się od 2029 roku?
Z lektury „Dżuma” na liście 2029–2031 są 4 pytania i wszystkie przechodzą bez zmian ze starej listy, zmienia się tylko numeracja. Opracowania z tej strony przydadzą się też na maturze 2029, 2030 i 2031.
Źródła. Lista zadań: komunikat dyrektora CKE z 30 sierpnia 2024 r. (zadania jawne w latach 2026–2028) i komunikat z 20 sierpnia 2026 r. (zadania jawne w latach 2029–2031). Zasady oceniania: informator CKE o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2024/2025. Opracowania: Mateusz Będkowski. Fakty sprawdzone w tekstach lektur. Zgłoś błąd
Aktualizacja: 2026-10-10.
