Zamknięte miasto. Epidemia. I nagle masz szansę uciec do osoby, którą kochasz. Zostałbyś, żeby pomagać obcym ludziom? Tylko szczerze. Bo Camus pyta właśnie o to — i nie przyjmuje odpowiedzi z laurki.
Pytanie sześćdziesiąte drugie z listy CKE: „Co skłania człowieka do poświęceń?”. Lektura: „Dżuma”, kontekst: „Ludzie bezdomni”. Moja teza: do poświęcenia prowadzą obowiązek, solidarność, sprzeciw wobec śmierci i rozpoznanie własnej odpowiedzialności. Camus nie każe wszystkim być bohaterami. Pokazuje ludzi, którzy w kryzysie wybierają działanie i płacą za nie czasem, bezpieczeństwem i szczęściem.
Doktor Bernard Rieux. Oran zostaje zamknięty, a jego żona jest poza miastem, ciężko chora. On nie może przy niej być — dzień po dniu leczy chorych na dżumę. Nie dla sławy, nie z wiary w pewne zwycięstwo. Jest lekarzem i widzi pacjenta, który potrzebuje pomocy teraz. Jego poświęcenie wygląda jak uczciwie wykonywana praca, powtarzana mimo zmęczenia. Bez fajerwerków. Za to codziennie.
Jean Tarrou. To on organizuje ochotnicze oddziały sanitarne. Nosi w sobie sprzeciw wobec zabijania i chce stać po stronie tych, którym grozi śmierć. Jego pytanie o świętość bez Boga to szukanie życia, które nie współpracuje ze złem. I uwaga: Tarrou jest w Oranie przybyszem. Mógłby powiedzieć „to nie moje miasto, nie mój problem”. Wybiera wspólne ryzyko. Poświęcenie z przekonania, nie z zawodowego obowiązku.
Najciekawszy jest Raymond Rambert. Dziennikarz, który za wszelką cenę chce wyrwać się z Oranu do ukochanej. I to nie jest moralna skaza — miłość też jest ważna. A potem, kiedy ucieczka jest już naprawdę możliwa… zostaje. Rozumie, że cierpienie miasta stało się też jego sprawą. Odkłada własne szczęście, bo nie chce budować go na obojętności wobec innych. Camus daje ci człowieka, który do solidarności dorasta, zamiast mieć ją w pakiecie od początku.
Trzy motywacje, jeden wspólny punkt: nikt z nich nie zagwarantuje ocalenia wszystkim. Rieux wie, że pacjenci umierają. Tarrou ryzykuje życie. Rambert nie wie, kiedy znów zobaczy ukochaną. Ich poświęcenie ma sens nie dlatego, że od razu kończy dżumę, tylko dlatego, że nie zostawia ludzi samych. A dżumę można czytać też jako obraz różnych postaci zła — epidemia pokazuje, jak wygląda reakcja na zło w czynach.
Kontekst: Tomasz Judym z „Ludzi bezdomnych”. Też lekarz. Do pomocy biednym pcha go pamięć o własnym pochodzeniu i poczucie długu wobec tych, którzy nie mają dostępu do opieki. W końcu rezygnuje z życia z Joasią, bo uważa, że prywatne szczęście przeszkodzi mu oddać się pracy całkowicie. Dramatyczne? Bardzo. Ale nie rób z tego reguły, że pomagać można tylko w samotności. Rieux też płaci osobistą cenę, ale działa razem z innymi. Porównanie pokazuje siłę powołania i cenę, której nie warto bezrefleksyjnie idealizować.
Schemat na egzamin: rozróżnij motywy. Rieux — obowiązek wobec chorego. Tarrou — sprzeciw wobec zabijania i solidarność. Rambert — dojrzewanie do odpowiedzialności. Judym — dług społeczny. Wniosek: poświęcenie musi mieć uzasadnienie w konkretnym dobru innych ludzi. Samo cierpienie nie staje się wartością tylko dlatego, że ktoś je wybrał.
Gotowe pierwsze zdanie na egzamin: „«Dżuma» pokazuje, że do poświęcenia prowadzą obowiązek, solidarność, sprzeciw wobec śmierci i rozpoznanie własnej odpowiedzialności.”
I zdanie na zakończenie, po kontekście: „Rieux, Tarrou, Rambert i Judym dowodzą, że poświęcenie musi służyć dobru innych, a nie samemu cierpieniu.”
Czasem najodważniejsze zdanie brzmi bardzo zwyczajnie. „Zostaję. Ktoś tu potrzebuje pomocy.”
Najpierw odpowiedz sam(a), potem kliknij „psst… sprawdź”.
Dlaczego różni bohaterowie decydują się pomagać mimo ryzyka i osobistej ceny?
Motywacje są różne: obowiązek lekarza, sprzeciw wobec zabijania, solidarność i dojrzewanie do odpowiedzialności. Poświęcenie ma sens przez dobro konkretnych ludzi, nie przez samo cierpienie.
Dopasuj działanie do motywacji każdego z trzech bohaterów.
Rieux leczy mimo zmęczenia i rozłąki z chorą żoną — kieruje nim zawodowy oraz ludzki obowiązek. Tarrou organizuje ochotnicze oddziały sanitarne — sprzeciwia się zabijaniu i wybiera solidarność. Rambert porzuca możliwość ucieczki do ukochanej — uznaje cierpienie innych za swoją sprawę.
Co każdy z nich ryzykuje lub traci? Dlaczego brak gwarancji zwycięstwa nie unieważnia ich wysiłku?
Rieux traci czas z żoną i naraża zdrowie, Tarrou ryzykuje życie, Rambert odkłada własne szczęście. Nie mogą ocalić wszystkich, lecz ich działania realnie pomagają chorym i budują wspólnotę.
Co pcha Judyma do pomocy ubogim i jaką cenę sam wybiera?
Judym pamięta własne pochodzenie i czuje obowiązek wobec najbiedniejszych. Rozstaje się z Joasią, sądząc, że bliskość utrudni pełne poświęcenie. To jego wybór, który warto oceniać krytycznie, a nie wzór wymagany od każdego pomagającego.
Plan: teza → Rieux → Tarrou → Rambert → Judym → wniosek.
Źródła: lista CKE 2026–2028, ZPE: bohaterowie Dżumy, ZPE: wybór Ramberta, ZPE: Rieux i Tarrou, Żeromski: Ludzie bezdomni. To jedna możliwa interpretacja i jeden z trafnych kontekstów.