Pierwiastki chemiczne — pełna lista

Jak korzystać ze spisu pierwiastków chemicznych

Spis służy do dwóch rzeczy. Pierwsza to szybkie sprawdzenie pojedynczej informacji: znasz symbol i chcesz poznać nazwę albo odwrotnie. W takiej sytuacji najwygodniej użyć wyszukiwania w przeglądarce skrótem Ctrl+F i wpisać symbol lub nazwę, zamiast przewijać całą listę. Druga to przegląd większego fragmentu, na przykład wtedy, gdy uczysz się pierwiastków jednego okresu albo jednej grupy. Wtedy lepiej sprawdza się porządek według liczby atomowej, bo sąsiadujące pozycje na liście są też sąsiadami w układzie okresowym. Sam spis nie zastępuje tablicy, tylko ją uzupełnia: tablica pokazuje położenie i zależności między pierwiastkami, lista daje uporządkowane dane w jednym miejscu. Przy nauce do sprawdzianu najlepiej używać obu naraz — listy do sprawdzania, tablicy do zrozumienia, gdzie dany pierwiastek się znajduje i dlaczego akurat tam. Jeśli szukasz pierwiastka, którego nazwy nie pamiętasz, a wiesz mniej więcej, gdzie leży w tablicy, zacznij od układu okresowego i dopiero stamtąd przejdź do listy. Będzie szybciej niż przeglądanie stu osiemnastu pozycji po kolei.

Układ alfabetyczny a układ według liczby atomowej

Kolejność alfabetyczna przydaje się, kiedy wiesz, czego szukasz. Chcesz sprawdzić masę atomową baru albo symbol cyrkonu i po prostu znajdujesz pozycję po nazwie, tak jak w słowniku. Ten porządek nie mówi jednak nic o chemii: aktyn, argon i arsen stoją obok siebie tylko dlatego, że tak wypadło w alfabecie, a mają zupełnie różne właściwości. Kolejność według liczby atomowej niesie natomiast informację. Pierwiastki sąsiadujące numerami leżą obok siebie w układzie okresowym, więc widać, gdzie kończy się jeden okres, a zaczyna następny, i gdzie w tablicy przechodzimy od metali do niemetali. Ten porządek odpowiada też budowie atomu, bo kolejne numery to kolejne protony i kolejne elektrony do rozmieszczenia. Do wyszukiwania wygodniejszy jest alfabet, do nauki i rozumienia zależności — liczba atomowa. W praktyce najwygodniej mieć oba porządki pod ręką. Alfabetyczny działa jak indeks na końcu podręcznika, a numeryczny jak spis treści, który pokazuje, jak zbudowany jest cały materiał. To ten sam zestaw 118 pierwiastków, tylko oglądany z dwóch stron.

Ile pierwiastków występuje w przyrodzie, a ile otrzymano sztucznie

Ze 118 znanych pierwiastków 29 otrzymano sztucznie, a 37 jest promieniotwórczych. Sztuczne to przede wszystkim pierwiastki cięższe od uranu, tak zwane transuranowce, wytwarzane w reaktorach jądrowych i akceleratorach cząstek. Ich atomy zwykle rozpadają się bardzo szybko, czasem w ułamkach sekundy, dlatego w przyrodzie ich nie znajdziemy. Do sztucznych zalicza się też dwa pierwiastki o stosunkowo niskich liczbach atomowych, technet i promet, których praktycznie nie ma na Ziemi, choć leżą w środkowej części tablicy. Promieniotwórczość to osobna sprawa: pierwiastki cięższe od ołowiu nie mają trwałych izotopów, a promieniotwórcze odmiany zdarzają się także wśród lekkich pierwiastków. Nazwy i symbole nowo otrzymanych pierwiastków zatwierdza Międzynarodowa Unia Chemii Czystej i Stosowanej, w skrócie IUPAC, i dopiero wtedy trafiają one oficjalnie do układu okresowego. Dla ucznia praktyczny wniosek jest prosty: pierwiastki z końca tablicy poznaje się wyłącznie z nazwy i liczby atomowej, bo nie da się ich zobaczyć ani zbadać w szkolnej pracowni. Cała chemia szkolna rozgrywa się wśród pierwiastków o niskich liczbach atomowych.

Najczęstsze pytania