Nobel (No)

Nobel w układzie okresowym

Pierwiastek leży w siódmym okresie, czyli w siódmym poziomym rzędzie tablicy — to oznacza, że jego elektrony rozmieszczone są na 7 powłokach. Należy do aktynowce, dla których nie podaje się numeru grupy.

Nobel — co to za pierwiastek

Wyjątkowo stabilny na stopniu +2, co wyróżnia go wśród aktynowców.

Właściwości pierwiastka Nobel

Nikt nigdy nie miał w ręku ważalnej próbki nobelu, dlatego w tablicach jego temperatura topnienia, gęstość i promień atomowy pozostają puste. Wiadomo, że jest metalem należącym do aktynowców i że jest silnie promieniotwórczy; najtrwalszy izotop, nobel-259, rozpada się w połowie w ciągu pięćdziesięciu ośmiu minut. W roztworze najtrwalszą formą jest jon o ładunku dodatnim dwa, co odróżnia go od pozostałych aktynowców, u których przeważa stopień plus trzy. Praca z nim wymaga ekranowanych stanowisk, bo jest silnie radiotoksyczny.

Zastosowanie pierwiastka Nobel

Nobel nie ma zastosowań praktycznych i najprawdopodobniej nigdy nie będzie ich miał. Powstaje wyłącznie w akceleratorach, gdy jądra cięższego pierwiastka bombarduje się rozpędzonymi jonami, i to w ilościach liczonych w pojedynczych atomach, które rozpadają się w ciągu minut. Służy więc jedynie badaniom podstawowym. Pozwala sprawdzać, jak daleko sięga układ okresowy, jak zachowują się najcięższe aktynowce i czy przewidywania teoretyczne dotyczące budowy ich powłok elektronowych są trafne. Wyniki takich badań nie trafiają do przemysłu, ale porządkują wiedzę o granicach istnienia materii.

Nobel — najważniejsze związki chemiczne

Nie otrzymano ani jednego związku nobelu w ilości, którą dałoby się zobaczyć. Całą wiedzę o jego chemii zbudowano, obserwując zachowanie pojedynczych jonów w roztworze, przepuszczanych przez kolumny wymieniaczy jonowych. W ten sposób potwierdzono istnienie jonów na stopniu plus dwa i plus trzy oraz to, że formę plus dwa da się utlenić silnymi utleniaczami. Nie istnieje więc żadna próbka soli nobelu, którą dałoby się komukolwiek pokazać.

Nobel — gdzie go spotykasz

• badania podstawowe

Nobel w szkole — co trzeba wiedzieć

Nobel prawie nie pojawia się na sprawdzianach, a jeśli już, to jako przykład pierwiastka sztucznego. Zapamiętaj trzy rzeczy: liczba atomowa 102, aktynowiec, w przyrodzie nie występuje. Najczęstsza pomyłka jest językowa, bo nazwa pochodzi od tego samego Alfreda Nobla co nagroda, ale nobel to metal, a nie wyróżnienie. Druga pomyłka dotyczy słowa sztuczny: atomy nobelu istnieją naprawdę, tylko powstają w akceleratorze i żyją minuty. Ogólna zasada, którą warto z tego wynieść, brzmi tak: im dalej za uranem, tym krócej wytrzymują jądra.

Nobel — historia odkrycia

Odkrycie nobelu ogłosił w latach pięćdziesiątych zespół ze Sztokholmu i to on zaproponował nazwę na cześć Alfreda Nobla, jednak wyniku nie udało się nikomu powtórzyć. Wiarygodne otrzymanie pierwiastka przypisano w 1958 roku grupie Alberta Ghiorso z Berkeley, ale prawa do odkrycia zgłaszał także ośrodek w Dubnej. Spór ciągnął się dziesiątki lat i ostatecznie pierwszeństwo przyznano zespołowi z Dubnej, a nazwa nadana przez Szwedów zdążyła się już utrwalić i została.

Nobel — skąd wzięła się nazwa

od Alfreda Nobla

Nobel — izotopy

nobel-259 najtrwalszy (58 minut)

Nobel — bezpieczeństwo

Silnie radiotoksyczny.

Ciekawostki o pierwiastku Nobel

• Spór o jego odkrycie trwał ponad 30 lat.
• Całkowita ilość nobelu, jaką kiedykolwiek wytworzono, jest mniejsza niż widoczny gołym okiem pyłek. Ten pierwiastek liczy się w atomach, nie w gramach.
• Chemię nobelu bada się metodą jednego atomu. Pojedynczy atom musi przejść przez aparaturę i zostać wykryty, zanim się rozpadnie, więc cały pomiar trzeba zamknąć w minutach.
• Nazwa nobel przetrwała, choć odkrycie, przy okazji którego ją nadano, nie zostało potwierdzone. Uznano, że zdążyła się już zadomowić w podręcznikach.

Najczęstsze pytania o pierwiastek Nobel