Europ (Eu)

Europ w układzie okresowym

Pierwiastek leży w szóstym okresie, czyli w szóstym poziomym rzędzie tablicy — to oznacza, że jego elektrony rozmieszczone są na 6 powłokach. Należy do lantanowce, dla których nie podaje się numeru grupy. W temperaturze pokojowej Europ jest ciałem stałym (topnieje w 822 °C, wrze w 1529 °C).

Europ — co to za pierwiastek

Czerwony luminofor dawnych telewizorów i znak wodny banknotów euro pod UV.

Właściwości pierwiastka Europ

Europ jest srebrzystym, bardzo miękkim metalem i zarazem najbardziej reaktywnym z lantanowców. Świeżo przecięta powierzchnia matowieje niemal natychmiast, a z wodą reaguje podobnie jak wapń, wydzielając wodór, dlatego przechowuje się go pod olejem albo w atmosferze obojętnej. Ma najmniejszą gęstość wśród lantanowców, 5,244 g/cm³, topi się w 822 stopniach Celsjusza i wrze w 1529. Jego konfiguracja [Xe] 4f⁷ 6s² zawiera połowicznie zapełnioną podpowłokę f, co tłumaczy rzadką w tej rodzinie zdolność do występowania na dwóch stopniach utlenienia, plus dwa i plus trzy. Sam metal jest mało toksyczny, ale jego pyły są palne.

Zastosowanie pierwiastka Europ

Europ zawdzięcza swoją pozycję luminescencji. Jego jony wbudowane w kryształ pochłaniają promieniowanie nadfioletowe i oddają je jako światło o czystej, wąskiej barwie, dlatego czerwony luminofor kineskopowych telewizorów, świetlówek kompaktowych i lamp energooszczędnych opierał się właśnie na europie, a jego odmiana na drugim stopniu utlenienia daje barwę niebieską w świetlówkach i w białych diodach LED. Ten sam mechanizm zabezpiecza banknoty euro, które pod lampą UV pokazują świecące elementy trudne do podrobienia, oraz pozwala szybko wykrywać fałszywki. W laboratoriach medycznych kompleksy europu służą jako znaczniki w testach immunologicznych, bo świecą na tyle długo po błysku wzbudzającym, że można odciąć tło i wyłapać nawet bardzo małe ilości badanej substancji. Europ pochłania też neutrony, więc bada się go jako materiał na elementy kontrolne reaktorów. Zastosowań konstrukcyjnych nie ma żadnych.

Europ — najważniejsze związki chemiczne

Podstawowym surowcem jest tlenek europu Eu₂O₃, z którego wytwarza się luminofory i pozostałe związki. Chlorek EuCl₃ i fluorek EuF₃ są półproduktami przy otrzymywaniu metalu. Najbardziej użyteczne są jednak nie czyste związki europu, lecz kryształy z jego domieszką: tlenek itru z jonami Eu₃+ świeci na czerwono, glinian baru i magnezu z jonami Eu₂+ na niebiesko, a glinian strontu z europem i dysprozem to materiał znaków ewakuacyjnych świecących w ciemności. W diagnostyce stosuje się kompleksy europu z ligandami organicznymi.

Europ — gdzie go spotykasz

• banknoty euro
• luminofory
• wykrywanie fałszywek

Europ w szkole — co trzeba wiedzieć

Europ to lantanowiec z bloku f, o konfiguracji [Xe] 4f⁷ 6s². Na lekcjach pojawia się jako wyjątek: podczas gdy niemal wszystkie lantanowce tworzą wyłącznie jony na stopniu plus trzy, europ trwale występuje także na stopniu plus dwa. Tłumaczenie jest takie samo jak przy chromie i miedzi w bloku d: połowicznie zapełniona podpowłoka, tu 4f⁷, jest szczególnie trwała. Warto zapamiętać, że jon Eu₂+ świeci na niebiesko, a Eu₃+ na czerwono, bo to dobre pytanie o związek budowy z właściwościami. Uwaga na zapis: nazwę pierwiastka piszemy małą literą, symbol Eu wielką i małą, a samego europu nie należy mylić z erbem, którego symbol to Er.

Europ — historia odkrycia

Pod koniec dziewiętnastego wieku kilku badaczy dostrzegało w widmach preparatów samaru linie, których nie umiano przypisać żadnemu znanemu pierwiastkowi. Zagadkę rozstrzygnął w 1901 roku Eugene-Anatole Demarcay, który przez wielokrotną, żmudną krystalizację wydzielił z tych preparatów nową substancję i wykazał, że to osobny pierwiastek. Nazwał go europem, od nazwy kontynentu, co czyni go jedynym lantanowcem ochrzczonym na cześć części świata. Praktyczne znaczenie przyszło dopiero w latach telewizji kolorowej, gdy okazało się, że czerwony luminofor z europem świeci jaśniej od dotychczasowych.

Europ — skąd wzięła się nazwa

od Europy

Europ — izotopy

europ-153 dominuje

Europ — bezpieczeństwo

Niskotoksyczny; pyły palne.

Ciekawostki o pierwiastku Europ

• Znak wodny euro świeci pod UV właśnie dzięki europowi.
• Ten sam pierwiastek daje dwie różne barwy: jon Eu₂+ świeci na niebiesko, a Eu₃+ na czerwono.
• Znaki ewakuacyjne i naklejki świecące w ciemności zawierają glinian strontu z domieszką europu i dysprozu.
• Europ jest tak reaktywny, że przechowuje się go pod olejem, podobnie jak metale alkaliczne.

Najczęstsze pytania o pierwiastek Europ