Bohr (Bh)

Bohr w układzie okresowym

Pierwiastek leży w siódmym okresie, czyli w siódmym poziomym rzędzie tablicy — to oznacza, że jego elektrony rozmieszczone są na 7 powłokach. Znajduje się w 7 grupie (blok d — pierwiastek przejściowy, zapełniana jest podpowłoka d). W tej samej grupie stoją: Mangan, Technet, Ren — pierwiastki z jednej grupy mają podobną liczbę elektronów walencyjnych, dlatego zachowują się chemicznie podobnie.

Bohr — co to za pierwiastek

Otrzymano go w liczbie kilkudziesięciu atomów, a i tak zmierzono jego chemię.

Właściwości pierwiastka Bohr

O właściwościach bohru wiemy tyle, ile da się zmierzyć na kilkudziesięciu atomach, czyli niewiele. Nie zważono go, nie zmierzono temperatury topnienia ani gęstości; przewiduje się, że w większej ilości byłby srebrzystym, bardzo gęstym metalem. Jest za to na pewno silnie promieniotwórczy — rozpada się, wysyłając cząstki alfa, i żaden jego izotop nie utrzymuje się dłużej niż mniej więcej minutę. Chemicznie zachowuje się jak cięższy krewny manganu i renu, tworząc połączenia na VII stopniu utlenienia.

Zastosowanie pierwiastka Bohr

Bohr nie ma żadnego zastosowania praktycznego i nie będzie go miał. Otrzymano go w sumie w liczbie kilkudziesięciu atomów, a najtrwalszy izotop, bohr-270, rozpada się po mniej więcej minucie. Powstaje pojedynczo w akceleratorach ciężkich jonów i ginie, zanim zdąży się go zebrać. Służy wyłącznie badaniom podstawowym, ale mają one konkretny cel: sprawdzenie, czy układ okresowy działa jeszcze na samym końcu tablicy. W tak ciężkich atomach elektrony poruszają się z prędkościami bliskimi prędkości światła, co może zmieniać chemię pierwiastka. Dla bohru udało się to zbadać i wynik potwierdził jego miejsce w 7 grupie.

Bohr — najważniejsze związki chemiczne

Jedynym związkiem bohru, jaki udało się faktycznie zbadać, jest lotny tlenochlorek o wzorze BhO₃Cl, otrzymany w reakcji pojedynczych atomów z mieszaniną tlenu i chlorowodoru. Mierzono, jak silnie osadza się on na chłodzonej powierzchni, i porównywano wynik z zachowaniem odpowiednich związków technetu i renu. Wszystkie inne związki bohru istnieją wyłącznie jako przewidywania teoretyczne. Nawet ten jeden eksperyment wymagał wielotygodniowej pracy akceleratora i aparatury reagującej na pojedyncze atomy.

Bohr — gdzie go spotykasz

• badania podstawowe

Bohr w szkole — co trzeba wiedzieć

Bohr ma liczbę atomową 107, leży w 7 grupie i 7 okresie, w bloku d, wprost pod manganem i renem. Konfiguracja to [Rn] 5f¹⁴ 6d⁵ 7s². Na sprawdzianie wystarczy wiedzieć trzy rzeczy: jest sztuczny, jest silnie promieniotwórczy i nie występuje w przyrodzie. Najważniejsza pułapka dotyczy nazwy: bohr z literą h to pierwiastek numer 107, a bor bez h to pierwiastek numer 5, półmetal ze szkła żaroodpornego. Symbole też są różne, Bh i B. Najprościej skojarzyć bohr z nazwiskiem fizyka, a bor z boraksem.

Bohr — historia odkrycia

Bohr został otrzymany w 1981 roku przez zespół z ośrodka GSI w Darmstadt w Niemczech, w akceleratorze ciężkich jonów. Nazwa upamiętnia Nielsa Bohra, duńskiego fizyka, który zaproponował model atomu z elektronami na dozwolonych orbitach i wyjaśnił, dlaczego układ okresowy ma taką, a nie inną budowę. Początkowo proponowano nazwę nielsbohrium; Międzynarodowa Unia Chemii Czystej i Stosowanej zatwierdziła ostatecznie krótszą formę bohrium. Pierwsze atomy powstały ze zderzenia jąder dwóch cięższych pierwiastków, a ich istnienie rozpoznano po charakterystycznym łańcuchu rozpadów alfa.

Bohr — skąd wzięła się nazwa

od Nielsa Bohra

Bohr — izotopy

bohr-270 najtrwalszy (1 minuta)

Bohr — bezpieczeństwo

Silnie radiotoksyczny.

Ciekawostki o pierwiastku Bohr

• Chemię tego pierwiastka zbadano na kilkudziesięciu atomach.
• Nazwiskiem Nielsa Bohra nazwano zarówno pierwiastek numer 107, jak i instytut fizyki w Kopenhadze, w którym powstawała współczesna teoria atomu.
• O nazwy pierwiastków od 104 do 109 przez lata spierały się laboratoria z USA, Niemiec i ZSRR; nazwę bohrium ustalono dopiero w latach dziewięćdziesiątych XX wieku.
• Bohr powstaje, gdy jądro lżejszego pierwiastka wbija się w jądro cięższego i oba się zlewają; udaje się to tak rzadko, że akcelerator pracuje tygodniami, by dać kilka atomów.

Najczęstsze pytania o pierwiastek Bohr