Dubn (Db)

Dubn w układzie okresowym

Pierwiastek leży w siódmym okresie, czyli w siódmym poziomym rzędzie tablicy — to oznacza, że jego elektrony rozmieszczone są na 7 powłokach. Znajduje się w 5 grupie (blok d — pierwiastek przejściowy, zapełniana jest podpowłoka d). W tej samej grupie stoją: Wanad, Niob, Tantal — pierwiastki z jednej grupy mają podobną liczbę elektronów walencyjnych, dlatego zachowują się chemicznie podobnie.

Dubn — co to za pierwiastek

Nosi imię rosyjskiego miasta, w którym zderza się jądra atomów.

Właściwości pierwiastka Dubn

Właściwości dubnu opisuje się przewidywaniami, a nie pomiarami, bo nigdy nie zebrano próbki, którą dałoby się zobaczyć czy zważyć. Temperatury topnienia, wrzenia ani gęstości nie zmierzono i w tablicach pozostają puste. Z konfiguracji [Rn] 5f¹⁴ 6d³ 7s² i z położenia w grupie 5 wynika, że powinien być metalem bloku d o stopniu utlenienia plus pięć, chemicznie podobnym do niobu i tantalu, i pierwsze doświadczenia na pojedynczych atomach to potwierdzają. Jest silnie promieniotwórczy, a jego najtrwalszy izotop o liczbie masowej 268 istnieje około szesnastu godzin.

Zastosowanie pierwiastka Dubn

Dubn nie ma żadnych zastosowań praktycznych i mieć ich nie będzie. Powstaje w akceleratorach ciężkich jonów w ilościach liczonych w pojedynczych atomach, a najtrwalszy izotop rozpada się w ciągu godzin. Służy wyłącznie badaniom podstawowym. Naukowcy sprawdzają na nim, czy pierwiastki nadciężkie zachowują się chemicznie tak, jak przewiduje układ okresowy, porównując dubn z leżącymi nad nim niobem i tantalem, oraz badają trwałość bardzo ciężkich jąder i to, jak daleko można posunąć granicę istnienia pierwiastków.

Dubn — najważniejsze związki chemiczne

Związków dubnu nie da się otrzymać w zwykłym sensie, bo nie ma z czego. Badano jedynie lotne halogenki, przede wszystkim chlorki i bromki pojedynczych atomów, sprawdzając, w którym miejscu rozgrzanej rury osiadają. Porównanie tego zachowania z chlorkami niobu i tantalu pozwala wnioskować o chemii pierwiastka bez posiadania choćby ziarnka substancji. Przewiduje się, że tlenkiem dubnu byłby Db₂O₅, odpowiednik tlenków niobu i tantalu, ale nikt takiego związku nie otrzymał.

Dubn — gdzie go spotykasz

• badania podstawowe

Dubn w szkole — co trzeba wiedzieć

Dubn leży w grupie 5, w siódmym okresie, w bloku d, czyli pod tantalem, i stąd bierze się przypisywana mu wartościowość V. To dobry przykład na pytanie, po co w ogóle jest układ okresowy: pozwala przewidzieć właściwości pierwiastka, którego nikt nie widział na oczy. Warto zapamiętać, że podana masa 268 to liczba masowa najtrwalszego izotopu, a nie średnia ważona z naturalnego składu, bo w przyrodzie dubn nie występuje wcale. Jest pierwiastkiem sztucznym i silnie promieniotwórczym, istniejącym tylko przez chwilę w aparaturze badawczej.

Dubn — historia odkrycia

W 1970 roku otrzymanie pierwiastka o liczbie atomowej 105 zgłosiły niezależnie dwa ośrodki: instytut w Dubnej pod Moskwą i laboratorium w Berkeley. Spór o pierwszeństwo, a przy okazji o nazwę, ciągnął się dziesięciolecia i był częścią szerszego konfliktu wokół nazewnictwa pierwiastków nadciężkich. Rozstrzygnęła go dopiero Międzynarodowa Unia Chemii Czystej i Stosowanej, przyjmując nazwę dubn na cześć miasta, w którym mieści się Zjednoczony Instytut Badań Jądrowych.

Dubn — skąd wzięła się nazwa

od Dubnej pod Moskwą

Dubn — izotopy

dubn-268 najtrwalszy (16 godzin)

Dubn — bezpieczeństwo

Silnie radiotoksyczny.

Ciekawostki o pierwiastku Dubn

• Amerykanie i Rosjanie spierali się o jego nazwę przez dekady.
• Zanim ustalono nazwę, dla pierwiastka 105 proponowano między innymi nazwy hahnium i nielsborium.
• Wszystkie atomy dubnu, jakie kiedykolwiek wytworzono, dałoby się policzyć pojedynczo.
• Chemię dubnu bada się metodą jednego atomu naraz, porównując jego zachowanie z niobem i tantalem.

Najczęstsze pytania o pierwiastek Dubn