Roentgen (Rg)

Roentgen w układzie okresowym

Pierwiastek leży w siódmym okresie, czyli w siódmym poziomym rzędzie tablicy — to oznacza, że jego elektrony rozmieszczone są na 7 powłokach. Znajduje się w 11 grupie (blok d — pierwiastek przejściowy, zapełniana jest podpowłoka d). W tej samej grupie stoją: Miedź, Srebro, Złoto — pierwiastki z jednej grupy mają podobną liczbę elektronów walencyjnych, dlatego zachowują się chemicznie podobnie.

Roentgen — co to za pierwiastek

Cięższy kuzyn złota — obliczenia mówią, że też byłby barwny.

Właściwości pierwiastka Roentgen

Żadnej właściwości roentgenu nie zmierzono bezpośrednio: atomów jest za mało i żyją za krótko. Z położenia w układzie okresowym wynika, że powinien być metalem, prawdopodobnie bardzo gęstym, chemicznie spokrewnionym z miedzią, srebrem i złotem, bo stoi z nimi w grupie 11. Wiadomo natomiast na pewno, że jest silnie promieniotwórczy i rozpada się przez emisję cząstek alfa. Praca z nim odbywa się zdalnie, za grubymi osłonami.

Zastosowanie pierwiastka Roentgen

Roentgen nie ma i najprawdopodobniej nigdy nie będzie miał zastosowań praktycznych. Powstaje wyłącznie w akceleratorach, w ilościach liczonych w pojedynczych atomach, a jego najtrwalszy znany izotop rozpada się po około dwóch minutach — nie da się z niego zrobić niczego, co dałoby się wziąć do ręki. Wytwarza się go w badaniach podstawowych, żeby sprawdzać, jak daleko sięga układ okresowy, jak wielkie jądra utrzymują się jeszcze w całości i czy przewidywana wyspa względnej stabilności superciężkich jąder naprawdę istnieje. Techniki opracowane przy takich eksperymentach przydają się potem w detekcji promieniowania i w fizyce jądrowej.

Roentgen — najważniejsze związki chemiczne

Nie otrzymano żadnego związku roentgenu i przy takich czasach życia jest to bardzo trudne. Chemicy badają superciężkie pierwiastki metodą pojedynczego atomu, sprawdzając na przykład, czy przykleja się on do złotej powierzchni w aparaturze. Obliczenia uwzględniające efekty relatywistyczne sugerują, że roentgen byłby chemicznie podobny do złota, tyle że jeszcze bardziej szlachetny i skłonny do wyższych stopni utlenienia niż jego lżejsi sąsiedzi z grupy 11.

Roentgen — gdzie go spotykasz

• badania podstawowe

Roentgen w szkole — co trzeba wiedzieć

Liczba atomowa 111, siódmy okres, blok d, grupa 11 — pod miedzią, srebrem i złotem. W zadaniach obliczeniowych roentgen się nie pojawia, bo nie ma ustalonej wartościowości ani zmierzonych stałych fizycznych. Warto natomiast rozumieć zasadę ogólną: wszystkie pierwiastki cięższe od uranu są sztuczne, powstają w akceleratorach i są promieniotwórcze. I jedna pułapka nazewnicza: roentgen jako pierwiastek ma symbol Rg, a rentgen to również dawna jednostka dawki promieniowania oraz potoczna nazwa badania obrazowego. To trzy różne rzeczy nazwane od tego samego człowieka.

Roentgen — historia odkrycia

Roentgen otrzymano po raz pierwszy w 1994 roku w ośrodku GSI w Darmstadt w Niemczech. Zespół bombardował tarczę z bizmutu przyspieszonymi jonami niklu; jądra, które się połączyły, zarejestrowano pośrednio, po charakterystycznym łańcuchu kolejnych rozpadów. Atomów było zaledwie kilka. Nazwę nadano na cześć Wilhelma Roentgena, odkrywcy promieni X, i zatwierdzono ją oficjalnie dopiero po latach, gdy odkrycie zostało niezależnie potwierdzone przez inne laboratoria. Taka zwłoka jest w tej dziedzinie normą: przy pojedynczych atomach pomyłka jest łatwa, więc nazwa czeka na powtórzenie eksperymentu.

Roentgen — skąd wzięła się nazwa

od Wilhelma Röntgena

Roentgen — izotopy

roentgen-282 najtrwalszy (około 2 minut)

Roentgen — bezpieczeństwo

Silnie radiotoksyczny.

Ciekawostki o pierwiastku Roentgen

• Obliczenia mówią, że byłby barwny jak złoto.
• Nazwa upamiętnia Wilhelma Roentgena, który odkrył promienie X i za to odkrycie dostał pierwszą w historii Nagrodę Nobla z fizyki.
• Nikt nigdy nie zważył próbki tego pierwiastka; jego istnienie stwierdza się wyłącznie po sekwencji rozpadów rejestrowanej przez detektory.
• Roentgen powstaje ze zderzenia jąder bizmutu i niklu, czyli z dwóch pierwiastków, które w tej samej tablicy leżą bardzo daleko od siebie.

Najczęstsze pytania o pierwiastek Roentgen