Seaborg (Sg)

Seaborg w układzie okresowym

Pierwiastek leży w siódmym okresie, czyli w siódmym poziomym rzędzie tablicy — to oznacza, że jego elektrony rozmieszczone są na 7 powłokach. Znajduje się w 6 grupie (blok d — pierwiastek przejściowy, zapełniana jest podpowłoka d). W tej samej grupie stoją: Chrom, Molibden, Wolfram — pierwiastki z jednej grupy mają podobną liczbę elektronów walencyjnych, dlatego zachowują się chemicznie podobnie.

Seaborg — co to za pierwiastek

Jedyny pierwiastek nazwany za życia swojego współtwórcy.

Właściwości pierwiastka Seaborg

Temperatury topnienia i wrzenia ani gęstości seaborgu nie zmierzono i zapewne nie da się tego zrobić, bo pierwiastka nigdy nie było więcej niż kilka atomów naraz. Z obliczeń wynika, że byłby to bardzo gęsty, srebrzysty metal. Chemicznie zachowuje się zgodnie ze swoim miejscem w szóstej grupie: przyjmuje stopień utlenienia +6, tak jak wolfram. Jest silnie promieniotwórczy — najtrwalszy izotop, seaborg-269, rozpada się w ciągu około czternastu minut.

Zastosowanie pierwiastka Seaborg

Seaborg nie ma żadnych zastosowań praktycznych i mieć ich nie będzie. Powstaje w akceleratorach, po zderzeniu jąder lżejszych pierwiastków, w postaci pojedynczych atomów rozpadających się w ciągu minut. Wytwarza się go po to, by sprawdzić, czy układ okresowy działa jeszcze przy tak ciężkich jądrach: czy seaborg zachowuje się jak cięższy krewny chromu, molibdenu i wolframu, oraz jak bardzo jego chemię zniekształcają efekty relatywistyczne. Takie eksperymenty pomagają też wyznaczać granice trwałości materii. Każdy taki eksperyment wymaga miesięcy pracy akceleratora dla kilku zarejestrowanych atomów.

Seaborg — najważniejsze związki chemiczne

Trwałych związków seaborgu nie da się zgromadzić, ale kilka udało się wykryć na poziomie pojedynczych atomów. Otrzymano lotny tlenochlorek SgO₂Cl₂ i zbadano jego zachowanie w strumieniu gazu; okazało się bardzo podobne do analogicznych związków molibdenu i wolframu. Wykazano też, że w roztworze seaborg tworzy jony przypominające molibdeniany i wolframiany. Wynik tych badań jest ważny, bo potwierdza, że mimo ogromnej masy jądra seaborg nadal pasuje do swojej kolumny w układzie okresowym.

Seaborg — gdzie go spotykasz

• badania podstawowe

Seaborg w szkole — co trzeba wiedzieć

Do sprawdzianu o seaborgu wystarczy wiedzieć tyle: liczba atomowa 106, pierwiastek sztuczny i promieniotwórczy, leży w szóstej grupie pod wolframem i dlatego przewiduje się dla niego wartościowość VI. Masa atomowa 269 podawana w tablicach to liczba masowa najtrwalszego izotopu, a nie średnia ważona jak przy pierwiastkach naturalnych — o to często pytają przy okazji pierwiastków sztucznych. Nazwy pierwiastków superciężkich pochodzą od uczonych albo miejsc i nie trzeba ich rozumieć, wystarczy kojarzyć. Warto też wiedzieć, że pierwiastków od uranu w górę nie znajdziemy w przyrodzie w zauważalnych ilościach — wszystkie trzeba wytworzyć sztucznie.

Seaborg — historia odkrycia

Pierwiastek wytworzył w 1974 roku zespół z Berkeley w Kalifornii, w akceleratorze ciężkich jonów. Niemal w tym samym czasie o odkryciu doniesiono z Dubnej pod Moskwą i przez ponad dwadzieścia lat trwał spór o pierwszeństwo oraz o nazwę. Ostatecznie uznano wynik z Berkeley i przyjęto propozycję uhonorowania Glenna Seaborga, chemika, który współtworzył kilkanaście pierwiastków transuranowych i przebudował układ okresowy, wydzielając w nim osobny rząd aktynowców.

Seaborg — skąd wzięła się nazwa

od Glenna Seaborga

Seaborg — izotopy

seaborg-269 najtrwalszy (14 minut)

Seaborg — bezpieczeństwo

Silnie radiotoksyczny.

Ciekawostki o pierwiastku Seaborg

• Seaborg żył jeszcze, gdy pierwiastek dostał jego imię.
• Chemię seaborgu badano, przepuszczając pojedyncze atomy przez rozgrzaną rurkę z gazem i sprawdzając, w którym jej miejscu się osadzają.
• Atomów seaborgu nie wykrywa się bezpośrednio, lecz po charakterystycznym łańcuchu rozpadów alfa prowadzącym do znanych już jąder.
• Zanim pierwiastek 106 dostał nazwę, w publikacjach opisywano go jako unnilheksium, czyli po prostu sto sześć.

Najczęstsze pytania o pierwiastek Seaborg