Ameryk (Am)

Ameryk w układzie okresowym

Pierwiastek leży w siódmym okresie, czyli w siódmym poziomym rzędzie tablicy — to oznacza, że jego elektrony rozmieszczone są na 7 powłokach. Należy do aktynowce, dla których nie podaje się numeru grupy. W temperaturze pokojowej Ameryk jest ciałem stałym (topnieje w 1176 °C, wrze w 2011 °C).

Ameryk — co to za pierwiastek

Mikrogram ameryku siedzi w czujnikach dymu — to on wykrywa pożar.

Właściwości pierwiastka Ameryk

Ameryk jest srebrzystobiałym metalem, który powoli matowieje na powietrzu. Topi się w 1176 stopniach Celsjusza, wrze w 2011, a jego gęstość wynosi 12 gramów na centymetr sześcienny. W przyrodzie praktycznie nie występuje, bo powstaje w reaktorach, gdy pluton wychwytuje kolejne neutrony. Ameryk-241 rozpada się, wysyłając cząstki alfa, a jego czas połowicznego rozpadu wynosi 432 lata. W związkach występuje głównie na stopniu plus trzy. Po dostaniu się do organizmu jest silnie radiotoksyczny, ale w czujniku dymu pozostaje szczelnie zamknięty.

Zastosowanie pierwiastka Ameryk

Ameryk jest pierwiastkiem sztucznym, a mimo to jednym z nielicznych, które trafiły poza laboratorium. Ameryk-241 pracuje w jonizacyjnych czujnikach dymu: wysyłane przez niego cząstki alfa jonizują powietrze między elektrodami i utrzymują słaby prąd, a cząstki dymu ten prąd przerywają i uruchamiają alarm. Podobne źródła służą w przemyśle do bezdotykowego pomiaru grubości papieru i blach oraz wilgotności gruntu, a po zmieszaniu z berylem dają strumień neutronów używany w badaniach materiałów. Poza tym ameryk trafia do badań naukowych nad chemią aktynowców.

Ameryk — najważniejsze związki chemiczne

W czujnikach dymu ameryk występuje jako dwutlenek, AmO₂, w postaci mikroskopijnego krążka zatopionego między warstwami metalu. Znane są także tlenek ameryku(III), Am₂O₃, oraz chlorek i fluorek, AmCl₃ i AmF₃, z których otrzymuje się metaliczny ameryk przez redukcję. Sole ameryku na trzecim stopniu utlenienia mają w roztworze różowawą barwę. Wszystkie te związki przygotowuje się w niewielkich ilościach, w komorach z ekranowaniem.

Ameryk — gdzie go spotykasz

• czujniki dymu
• mierniki grubości

Ameryk w szkole — co trzeba wiedzieć

Ameryk to dobry przykład na to, że pierwiastek sztuczny nie musi być egzotyczny, bo jeden z nich wisi w wielu domach pod sufitem. Zapamiętaj: liczba atomowa 95, aktynowiec, transuranowiec, czyli pierwiastek stojący za uranem, otrzymywany w reaktorze, a nie wydobywany z rudy. Częsty niepokój dotyczy czujnika dymu, tymczasem źródło jest znikome i szczelnie zamknięte, a promieniowanie alfa zatrzymuje już kartka papieru, więc czujnik jest bezpieczny. Groźne byłoby dopiero rozkręcenie go i wdychanie zawartości, dlatego zużyte czujniki oddaje się do zbiórki elektroodpadów.

Ameryk — historia odkrycia

Ameryk otrzymał w 1944 roku zespół Glenna Seaborga, pracujący w Chicago w ramach wojennego projektu budowy bomby atomowej. Pierwiastek powstał z plutonu napromieniowanego neutronami. Wydzielenie go wymagało oddzielenia od bardzo podobnego chemicznie kiuru, co zajęło badaczom wiele miesięcy żmudnej pracy. Odkrycie objęto tajemnicą i ujawniono dopiero po wojnie. Nazwę nadano przez analogię do układu okresowego: ameryk stoi dokładnie pod europem, więc kontynent trafił pod kontynent.

Ameryk — skąd wzięła się nazwa

od Ameryki

Ameryk — izotopy

ameryk-241 (432 lata)

Ameryk — bezpieczeństwo

Promieniotwórczy; w czujnikach bezpiecznie zamknięty.

Ciekawostki o pierwiastku Ameryk

• W twoim czujniku dymu jest około 0,3 mikrograma ameryku.
• Seaborg zdradził istnienie ameryku i kiuru w radiowym teleturnieju dla dzieci, jeszcze zanim ukazała się oficjalna publikacja. Jedno z dzieci zapytało wprost, czy odkryto ostatnio jakieś nowe pierwiastki.
• Zanim oba pierwiastki dostały oficjalne nazwy, zespół nazywał je roboczo pandemonium i delirium, dając w ten sposób wyraz temu, jak trudno było je od siebie oddzielić.
• Ameryk-241 powstaje sam w zużytym paliwie jądrowym, z rozpadu jednego z izotopów plutonu. Jego ilość w składowanym paliwie z upływem lat rośnie.

Najczęstsze pytania o pierwiastek Ameryk