Meitner (Mt)

Meitner w układzie okresowym

Pierwiastek leży w siódmym okresie, czyli w siódmym poziomym rzędzie tablicy — to oznacza, że jego elektrony rozmieszczone są na 7 powłokach. Znajduje się w 9 grupie (blok d — pierwiastek przejściowy, zapełniana jest podpowłoka d). W tej samej grupie stoją: Kobalt, Rod, Iryd — pierwiastki z jednej grupy mają podobną liczbę elektronów walencyjnych, dlatego zachowują się chemicznie podobnie.

Meitner — co to za pierwiastek

Upamiętnia Lise Meitner, która wyjaśniła rozszczepienie jądra, a Nobla nie dostała.

Właściwości pierwiastka Meitner

Właściwości meitneru znamy wyłącznie z obliczeń, bo nikt nigdy nie widział jego próbki. Leży w grupie 9, pod kobaltem, rodem i irydem, więc przewiduje się, że byłby metalem szlachetnym i jednym z najgęstszych znanych pierwiastków. Pewne jest tylko to, co wynika z pomiaru rozpadów: pierwiastek jest silnie promieniotwórczy, emituje cząstki alfa i istnieje przez sekundy, a potem zamienia się w lżejsze jądra. Nie da się powiedzieć, jak wygląda, w jakiej temperaturze się topi ani ile waży jego centymetr sześcienny, bo nikt nigdy takiej próbki nie zgromadził.

Zastosowanie pierwiastka Meitner

Meitner nie ma żadnych zastosowań praktycznych i nie należy się ich spodziewać. Do dziś wytworzono go w ilościach liczonych w pojedynczych atomach, a najtrwalszy izotop meitner-278 rozpada się po kilku sekundach. Powstaje wyłącznie w akceleratorach ciężkich jonów i służy badaniom podstawowym: pozwala sprawdzać modele budowy jądra atomowego, śledzić, jak zmienia się trwałość jąder przy rosnącej liczbie protonów, i testować przewidywania układu okresowego tam, gdzie efekty relatywistyczne zaczynają zmieniać chemię pierwiastków. Każdy taki eksperyment trwa tygodniami, a plonem bywa kilka rozpadów zarejestrowanych przez detektor.

Meitner — najważniejsze związki chemiczne

Nie otrzymano ani nie zbadano żadnego związku meitneru. Chemii superciężkich pierwiastków nie da się prowadzić w probówce; robi się ją na pojedynczych atomach, obserwując, czy atom osiada na wybranej powierzchni albo tworzy lotne połączenie. Dla meitneru takich eksperymentów jeszcze nie wykonano, bo jego izotopy żyją za krótko. Teoria przewiduje zachowanie zbliżone do irydu i podobne stopnie utlenienia.

Meitner — gdzie go spotykasz

• badania podstawowe

Meitner w szkole — co trzeba wiedzieć

Liczba atomowa 109, siódmy okres, blok d, grupa 9. Nie ma ustalonej wartościowości ani zmierzonych właściwości, więc w zadaniach się nie pojawia. Wystarczy umieć powiedzieć trzy rzeczy: że jest sztuczny, że jest silnie promieniotwórczy i że istnieje ułamki minuty. Warto też znać kontekst historyczny, bo nauczyciele pytają o niego przy okazji rozszczepienia jądra i historii fizyki jądrowej. Lise Meitner jest jedną z nielicznych kobiet, których nazwiskiem nazwano pierwiastek — obok Marii Skłodowskiej-Curie, upamiętnionej wraz z mężem w nazwie kiuru.

Meitner — historia odkrycia

Meitner wytworzono po raz pierwszy w 1982 roku w ośrodku GSI w Darmstadt. Tarczę z bizmutu bombardowano tam jonami żelaza; w całym eksperymencie zarejestrowano dokładnie jeden atom nowego pierwiastka, rozpoznany po sekwencji rozpadów. Nazwa upamiętnia Lise Meitner, austriacką fizyczkę, która wraz z Ottonem Frischem wyjaśniła teoretycznie zjawisko rozszczepienia jądra uranu. Nagrodę Nobla za odkrycie rozszczepienia przyznano jej wieloletniemu współpracownikowi Ottonowi Hahnowi, ją zaś pominięto, co uchodzi za jedną z najgłośniejszych niesprawiedliwości w historii nauki.

Meitner — skąd wzięła się nazwa

od Lise Meitner

Meitner — izotopy

meitner-278 najtrwalszy (kilka sekund)

Meitner — bezpieczeństwo

Silnie radiotoksyczny.

Ciekawostki o pierwiastku Meitner

• Meitner wyjaśniła rozszczepienie jądra, a Nobla dostał jej współpracownik.
• W eksperymencie z 1982 roku powstał dokładnie jeden atom tego pierwiastka i to wystarczyło, by uznać odkrycie.
• Lise Meitner uciekła z nazistowskich Niemiec w 1938 roku, a po wojnie odmówiła udziału w pracach nad bronią jądrową.
• Meitner leży w grupie 9, pod irydem, więc gdyby dało się zebrać jego widoczną próbkę, byłaby prawdopodobnie cięższa od równej objętości złota.

Najczęstsze pytania o pierwiastek Meitner