Srebro (Ag)

Srebro (Ag, łac. Argentum) to pierwiastek o liczbie atomowej 47, leżący w 5 okresie układu okresowego i 11 grupie. Należy do kategorii: Metale przejściowe.

Srebro w układzie okresowym

Pierwiastek leży w piątym okresie, czyli w piątym poziomym rzędzie tablicy — to oznacza, że jego elektrony rozmieszczone są na 5 powłokach. Znajduje się w 11 grupie (blok d — pierwiastek przejściowy, zapełniana jest podpowłoka d). W tej samej grupie stoją: Miedź, Złoto, Roentgen — pierwiastki z jednej grupy mają podobną liczbę elektronów walencyjnych, dlatego zachowują się chemicznie podobnie. W temperaturze pokojowej Srebro jest ciałem stałym (topnieje w 961,78 °C, wrze w 2162 °C).

Dane pierwiastka Srebro

Symbol chemiczny	Ag
Liczba atomowa (Z)	47
Masa atomowa	107,87 u
Liczba masowa	107
Grupa	11
Okres	5
Blok	d
Kategoria	Metale przejściowe
Konfiguracja elektronowa	[Kr] 4d¹⁰ 5s¹
Wartościowość	I
Stopnie utlenienia	+1
Elektroujemność (Pauling)	1,93
Energia jonizacji	7,576 eV
Temperatura topnienia	961,78 °C
Temperatura wrzenia	2162 °C
Gęstość	10,49 g/cm³
Promień atomowy	160 pm
Zawartość w skorupie ziemskiej	0,075 mg/kg
Nazwa łacińska	Argentum
Rok odkrycia	—
Odkrywca	znane od starożytności

Srebro — co to za pierwiastek

Najlepszy przewodnik prądu w całej tablicy; kiedyś zapisywało fotografie, dziś ściany paneli słonecznych.

Właściwości pierwiastka Srebro

Srebro jest białym metalem o najwyższym połysku spośród wszystkich pierwiastków, miękkim, bardzo kowalnym i ciągliwym — daje się wyklepać na folię cieńszą od kartki papieru. Topi się w 961,78 °C, wrze w 2162 °C, a jego gęstość to 10,49 g/cm³. Konfiguracja [Kr] 4d¹⁰ 5s¹ tłumaczy całą jego chemię: srebro łatwo oddaje jeden elektron z powłoki 5s, więc niemal zawsze ma wartościowość I i stopień utlenienia +1. Elektroujemność wynosi 1,93, a energia jonizacji 7,576 eV. Jako metal szlachetny nie reaguje z tlenem ani z wodą i nie roztwarza się w kwasie solnym, rozpuszcza się natomiast w kwasie azotowym. Czarny nalot na starych sztućcach to siarczek srebra powstały od siarkowodoru z powietrza i potraw, a nie tlenek.

Zastosowanie pierwiastka Srebro

Choć srebro kojarzy się głównie z biżuterią, największym jego odbiorcą jest dziś elektronika i energetyka. Srebrne pasty nanosi się na ogniwa fotowoltaiczne w postaci cienkiej siatki, która zbiera prąd z krzemu; podobne ścieżki ogrzewają tylną szybę samochodu i zasilają anteny RFID. Ze srebra robi się styki przekaźników i wyłączników, bo przewodzi prąd i ciepło lepiej niż jakikolwiek inny pierwiastek i nie pokrywa się izolującą warstewką tlenku. Jubilerzy używają stopu próby 925, w którym resztę stanowi zwykle miedź, bo czyste srebro jest za miękkie na pierścionek. Lustra powstają przez osadzenie na szkle cienkiej warstwy metalicznego srebra. W medycynie opatrunki ze srebrem zakłada się na oparzenia i trudno gojące się rany, a azotanem srebra przyżega się zmiany skórne. Przemysł chemiczny wykorzystuje srebro jako katalizator przy produkcji formaldehydu i tlenku etylenu. Do tego dochodzą lutowia srebrne, baterie tlenkowo-srebrowe do zegarków i aparatów słuchowych oraz klasyczna fotografia na halogenkach srebra.

Srebro — najważniejsze związki chemiczne

Najważniejszym związkiem srebra jest azotan srebra AgNO₃, nazywany dawniej kamieniem piekielnym — dobrze rozpuszczalny w wodzie, używany w laboratorium jako odczynnik, a w medycynie do przyżegania. Z niego otrzymuje się halogenki: chlorek srebra AgCl wytrąca się jako biały, serowaty osad, bromek AgBr ma barwę kremową, a jodek AgI jest żółty. Wszystkie są światłoczułe i ciemnieją w słońcu — na tym opierała się fotografia, a jodek srebra rozpyla się w chmurach, żeby wywołać opad. Siarczek srebra Ag₂S to czarny nalot na sztućcach, a tlenek srebra Ag₂O pracuje w bateriach zegarkowych.

Srebro — gdzie go spotykasz

biżuteria
panele słoneczne
opatrunki
styki

Srebro w szkole — co trzeba wiedzieć

Srebro pojawia się w szkole częściej, niż się wydaje. Podstawa to symbol: Ag od argentum, a uczniowie mylą go z argonem (Ar) i ze złotem (Au). Srebro leży w jedenastej grupie, piątym okresie, w bloku d, jest więc metalem przejściowym, i ma wartościowość I. W szeregu elektrochemicznym stoi za wodorem, dlatego nie wypiera wodoru z kwasu solnego — to typowe pytanie na sprawdzianie. Roztwarza je dopiero kwas azotowy. Zapamiętaj dwie reakcje: wykrywanie jonów chlorkowych azotanem srebra, przy którym wypada biały osad AgCl, oraz licealną próbę Tollensa, czyli lustro srebrowe świadczące o obecności grupy aldehydowej. I jeszcze jedno: srebro nie rdzewieje, ono ciemnieje od siarki.

Srebro — historia odkrycia

Srebra nie odkrył nikt konkretny — znano je już w starożytności i zalicza się je do siedmiu metali towarzyszących ludzkości od zawsze, obok złota, miedzi, żelaza, cyny, ołowiu i rtęci. Występuje w przyrodzie także w postaci rodzimej, czyli gotowych bryłek czystego metalu, dlatego trafiło w ludzkie ręce bardzo wcześnie. Kopalnie w Laurion pod Atenami sfinansowały flotę, która pokonała Persów, a wieki później hiszpańskie srebro z Ameryki Południowej zalało Europę. Symbol Ag pochodzi od łacińskiego argentum, a to od greckiego argos — jasny, lśniący. Od tego samego słowa nazwano Argentynę, a po francusku argent znaczy zarówno srebro, jak i pieniądze.

Srebro — skąd wzięła się nazwa

łac. argentum, gr. argos — jasny

Srebro — izotopy

srebro-107 i -109

Srebro — bezpieczeństwo

Bezpieczne; nadmiar soli srebra sinieje skórę na stałe.

Ciekawostki o pierwiastku Srebro

Przewodzi prąd i ciepło lepiej niż jakikolwiek inny pierwiastek.
Naturalne srebro to mieszanina dwóch odmian, srebra-107 i srebra-109, występujących w zbliżonych ilościach — dlatego jego masa atomowa, 107,87, wypada niemal dokładnie pomiędzy nimi.
Srebro hamuje rozwój bakterii, dlatego dawniej wrzucano srebrne monety do dzbanów z mlekiem i wodą, a dziś pokrywa się nim cewniki, opatrunki i klamki w szpitalach.
Nadmiar soli srebra wywołuje argyrię: skóra przybiera trwały, siwoniebieski odcień, którego nie da się już usunąć.