Berkel (Bk)

Berkel w układzie okresowym

Pierwiastek leży w siódmym okresie, czyli w siódmym poziomym rzędzie tablicy — to oznacza, że jego elektrony rozmieszczone są na 7 powłokach. Należy do aktynowce, dla których nie podaje się numeru grupy.

Berkel — co to za pierwiastek

Tarcza z berkelu posłużyła do zrobienia tennesu — pierwiastka 117.

Właściwości pierwiastka Berkel

Berkel w postaci metalu jest srebrzysty, miękki i dość gęsty — 14,78 grama na centymetr sześcienny; topi się w 986 stopniach Celsjusza. W związkach występuje na stopniach utlenienia +3 i +4, przy czym zdolność do przejścia na +4 upodabnia go do terbu, leżącego nad nim wśród lantanowców. Najtrwalszy izotop, berkel-247, ma okres połowicznego rozpadu 1380 lat. Wszystkie próbki są silnie radiotoksyczne i wymagają pracy w osłoniętych komorach, ze zdalnymi manipulatorami i wymuszoną wentylacją.

Zastosowanie pierwiastka Berkel

Berkel nie ma zastosowań praktycznych i mieć ich nie będzie — powstaje w reaktorach o bardzo dużym strumieniu neutronów, w ilościach liczonych w miligramach, i jest silnie promieniotwórczy. Służy wyłącznie nauce, w dwóch rolach. Po pierwsze jako materiał tarczy w syntezie cięższych pierwiastków: to z berkelowej tarczy ostrzeliwanej jonami wapnia powstał tennes o liczbie atomowej 117. Po drugie jako obiekt badań chemii aktynowców — porównując jego zachowanie z zachowaniem lantanowców, sprawdza się, czy modele budowy atomu działają także przy bardzo ciężkich jądrach.

Berkel — najważniejsze związki chemiczne

Poznano głównie proste połączenia otrzymywane w ilościach mikroskopijnych: tlenki Bk₂O₃ i BkO₂, chlorek BkCl₃ oraz fluorki BkF₃ i BkF₄. Bada się je nie po to, żeby do czegokolwiek służyły, lecz żeby zmierzyć, jak zmieniają się rozmiary jonów i trwałość stopni utlenienia w miarę zapełniania podpowłoki 5f. Każdy taki pomiar wymaga osobnej, miniaturowej aparatury, bo próbka sama się ogrzewa i rozkłada rozpuszczalniki wokół siebie.

Berkel — gdzie go spotykasz

• synteza cięższych pierwiastków

Berkel w szkole — co trzeba wiedzieć

Berkel ma liczbę atomową 97 i należy do aktynowców, czyli do bloku f, w 7. okresie; jego konfiguracja to [Rn] 5f⁹ 7s². W szkole nie wymaga się jego znajomości z osobna, ale ilustruje on kilka rzeczy, o które się pyta. Wszystkie pierwiastki cięższe od uranu, zwane transuranowcami, są sztuczne i promieniotwórcze. Liczba 247 podana przy jego symbolu to nie średnia masa atomowa mieszaniny izotopów, jak przy pierwiastkach naturalnych, lecz liczba masowa najtrwalszego znanego izotopu — dlatego w wielu tablicach zapisuje się ją w nawiasie.

Berkel — historia odkrycia

Berkel otrzymali w 1949 roku Stanley Thompson, Albert Ghiorso i Glenn Seaborg w kalifornijskim Berkeley, bombardując ameryk cząstkami alfa w cyklotronie. Był to kolejny z pierwiastków transuranowych wytworzonych przez tę samą grupę badaczy. Nazwę nadano od miasta odkrycia, świadomie naśladując terb, nazwany od szwedzkiej wsi Ytterby — berkel leży bowiem w tablicy dokładnie pod terbem. Berkel wytworzono zaledwie kilka miesięcy przed kalifornem, odkrytym w tym samym laboratorium i tą samą metodą.

Berkel — skąd wzięła się nazwa

od Berkeley w Kalifornii

Berkel — izotopy

berkel-247 najtrwalszy (1380 lat)

Berkel — bezpieczeństwo

Silnie radiotoksyczny.

Ciekawostki o pierwiastku Berkel

• 22 miligramy berkelu wystarczyły, by odkryć tennes.
• Berkelową tarczę do syntezy tennesu trzeba było przewieźć przez pół świata i zdążyć w kilka miesięcy, bo materiał przez cały czas się rozpadał.
• Istnienie berkelu potwierdzono, zanim zebrano jego ważalną ilość — pierwsze wnioski wyciągnięto z zachowania pojedynczych atomów na kolumnie jonowymiennej.
• Sposób nazwania berkelu naśladuje terb, jeden z czterech pierwiastków nazwanych od szwedzkiej wsi Ytterby, obok itru, iterbu i erbu.

Najczęstsze pytania o pierwiastek Berkel