Oganeson (Og)

Oganeson w układzie okresowym

Pierwiastek leży w siódmym okresie, czyli w siódmym poziomym rzędzie tablicy — to oznacza, że jego elektrony rozmieszczone są na 7 powłokach. Znajduje się w 18 grupie (blok p — elektrony walencyjne zapełniają podpowłokę p). W tej samej grupie stoją: Hel, Neon, Argon, Krypton, Ksenon, Radon — pierwiastki z jednej grupy mają podobną liczbę elektronów walencyjnych, dlatego zachowują się chemicznie podobnie.

Oganeson — co to za pierwiastek

Zamyka dzisiejszą tablicę; teoria mówi, że wbrew swojej kolumnie byłby reaktywnym ciałem stałym.

Właściwości pierwiastka Oganeson

O właściwościach oganesonu nie wiadomo prawie nic z pomiarów — atomy rozpadają się, zanim dałoby się cokolwiek zmierzyć. Wszystko, co się o nim mówi, pochodzi z obliczeń. Wynika z nich, że wbrew miejscu wśród gazów szlachetnych nie byłby gazem, lecz ciałem stałym, i to zauważalnie reaktywnym: elektrony poruszają się w tak ciężkim atomie z prędkościami bliskimi prędkości światła, co zmienia układ powłok. Jest silnie promieniotwórczy, ale zagrożenie ma charakter czysto laboratoryjny — w przyrodzie pierwiastek nie występuje.

Zastosowanie pierwiastka Oganeson

Oganeson nie ma i nie będzie miał żadnych zastosowań praktycznych. Do dziś wytworzono zaledwie kilka jego atomów, a każdy rozpadł się po ułamku sekundy — najtrwalszy znany izotop, oganeson-294, żyje 0,7 milisekundy. Powstaje w akceleratorze, w którym wiązka jonów wapnia przez tygodnie bombarduje tarczę z kalifornu, a pojedynczy udany akt syntezy rozpoznaje się po charakterystycznym łańcuchu rozpadów. Sens tej pracy jest poznawczy: chodzi o sprawdzenie, jak daleko sięga układ okresowy, czy istnieje przewidywana wyspa stabilności i czy chemię najcięższych atomów wciąż da się przewidywać z ich miejsca w tablicy.

Oganeson — najważniejsze związki chemiczne

Żadnego związku oganesonu nie otrzymano i przy dzisiejszej technice jest to niewykonalne: czas życia atomu jest krótszy niż czas potrzebny na przeprowadzenie reakcji. Obliczenia przewidują, że powinny istnieć fluorki, na przykład OgF₂ i OgF₄, i że byłyby trwalsze niż odpowiednie połączenia lżejszych gazów szlachetnych. Na razie pozostają one wyłącznie przewidywaniami teoretycznymi. Podobne przewidywania dla lżejszych sąsiadów sprawdziły się już wcześniej, więc traktuje się je poważnie, choć nie ma jak ich sprawdzić.

Oganeson — gdzie go spotykasz

• badania podstawowe

Oganeson w szkole — co trzeba wiedzieć

Oganeson ma liczbę atomową 118 i zamyka dzisiejszy układ okresowy: stoi w ostatniej, 18. grupie i w 7. okresie, jako ostatni znany pierwiastek. Do sprawdzianu wystarczy zwykle wiedzieć, że jest sztuczny, promieniotwórczy i nie występuje w przyrodzie. Warto jednak dodać dwa zastrzeżenia. Po pierwsze, mimo miejsca w kolumnie gazów szlachetnych prawdopodobnie nie jest gazem — położenie w tablicy pozwala przewidywać właściwości, ale przy najcięższych atomach te przewidywania zawodzą. Po drugie, podana masa 294 to liczba masowa najtrwalszego izotopu, a nie zmierzona masa atomowa mieszaniny izotopów.

Oganeson — historia odkrycia

Pierwsze atomy oganesonu wytworzono w 2002 roku we wspólnym eksperymencie ośrodka w Dubnej pod Moskwą i amerykańskiego laboratorium w Livermore, zderzając jądra wapnia z tarczą kalifornową. Wyniki potwierdzano przez kolejne lata, a oficjalną nazwę zatwierdzono dopiero kilkanaście lat po pierwszym doświadczeniu. Upamiętnia ona Jurija Oganesjana, kierownika prac nad najcięższymi pierwiastkami — to jeden z bardzo nielicznych przypadków, gdy pierwiastek nazwano na cześć osoby żyjącej.

Oganeson — skąd wzięła się nazwa

od Jurija Oganesjana

Oganeson — izotopy

oganeson-294 najtrwalszy (0,7 milisekundy)

Oganeson — bezpieczeństwo

Silnie radiotoksyczny.

Ciekawostki o pierwiastku Oganeson

• Domyka dzisiejszą tablicę — i prawdopodobnie nie jest gazem, choć stoi wśród gazów.
• Jurij Oganesjan doczekał nazwania pierwiastka swoim imieniem za życia; wcześniej spotkało to tylko Glenna Seaborga.
• Oganeson domyka siódmy okres; ósmy wymagałby pierwiastków, dla których teoria przewiduje zupełnie nowy typ podpowłoki, oznaczanej literą g.
• Wszystkie atomy oganesonu, jakie kiedykolwiek powstały, dałoby się policzyć na palcach — nikt nigdy nie zobaczył ani grama tego pierwiastka.

Najczęstsze pytania o pierwiastek Oganeson