Strona główna › Lektury szkolne › Klasy 7–8 › Ballady Mickiewicza
Ballady · klasy 7–8 i liceum · lektura obowiązkowa
Ballady Adama Mickiewicza: „Świtezianka”, „Romantyczność” i inne
W 1822 r. Mickiewicz wydał „Ballady i romanse” i tym tomem zaczął polski romantyzm. W balladach rusałki porywają niewiernych kochanków, zmarli wracają po sprawiedliwość, a „czucie i wiara” okazują się ważniejsze niż „mędrca szkiełko i oko”. Poniżej masz treść i przesłanie 9 najczęściej omawianych ballad, cechy ballady jako gatunku i test.
- 9 ballad z cyklu
- „Świtezianka” na E8, „Romantyczność” na maturze
- teksty w Wolnych Lekturach
- Autor
- Adam Mickiewicz
- Gatunek
- ballada (gatunek łączący cechy liryki, epiki i dramatu)
- Epoka
- romantyzm
- Zbiór
- „Ballady i romanse”, Wilno 1822 (I tom „Poezji”)
- Źródła
- ludowe podania z okolic Nowogródka i jeziora Świteź, pieśni gminne
- Gdzie przeczytać
- Wolne Lektury
Czym jest ballada
Ballada to krótki utwór wierszowany, który opowiada niezwykłą historię, często z udziałem sił nadprzyrodzonych. Łączy cechy trzech rodzajów literackich: ma fabułę jak epika, emocje i rytm jak liryka, a dialogi jak dramat. Ten synkretyzm rodzajowy to najważniejsza cecha ballady. W balladach Mickiewicza pojawiają się też: ludowa sceneria (jeziora, lasy, cmentarze), postacie fantastyczne (rusałki, duchy, diabeł), ludowa moralność (zbrodnia zawsze zostaje ukarana) i tajemniczy, często niedopowiedziany nastrój.
Świtezianka
Strzelec i dziewczyna
Nad jeziorem Świteź „przy świetle księżyca” spotykają się młody strzelec i tajemnicza dziewczyna. Strzelec prosi, żeby z nim została. Ona się waha: „Słowicze wdzięki w mężczyzny głosie, / A w sercu lisie zamiary”.
Przysięga
Strzelec klęka i przysięga jej wierność. Dziewczyna ostrzega: „kto przysięgę naruszy, / Ach, biada jemu, za życia biada! / I biada jego złej duszy!” i znika.
Próba
Z jeziora wynurza się piękna „dziewica” i kusi strzelca, żeby z nią „po wodnym pląsać krysztale”. Strzelec zapomina o przysiędze i biegnie za nią w głąb jeziora.
Kara
Okazuje się, że to ta sama dziewczyna „spod lasku”. Za złamanie przysięgi „surowa ziemia ciało pochłonie”, a dusza ma tysiąc lat cierpieć pod modrzewiem. Woda porywa oboje. Do dziś przy świetle księżyca widać parę cieni: ona pląsa po jeziorze, on jęczy pod drzewem.
Przesłanie: wierność i dotrzymanie przysięgi to wartości, których łamanie zostaje surowo ukarane. Natura i siły nadprzyrodzone wymierzają sprawiedliwość tam, gdzie nie sięga ludzki sąd. Ballada zaczyna się pytaniami: „Jakiż to chłopiec piękny i młody? / Jaka to obok dziewica?”, a kończy niedopowiedzeniem: „A kto dziewczyna? Ja nie wiem”.
Romantyczność
Na ulicy małego miasteczka, w biały dzień („To dzień biały! to miasteczko!”), dziewczyna Karusia rozmawia ze zmarłym przed dwoma laty ukochanym, Jasieńkiem. Ludzie wokół wierzą, że jego dusza naprawdę przy niej jest, i modlą się. Starzec, czyli mędrzec, mówi: „Nic tu nie widzę dokoła” i że dziewczyna „duby smalone bredzi”. Narrator staje po stronie dziewczyny i ludu: „Czucie i wiara silniej mówi do mnie, / Niż mędrca szkiełko i oko”. Kończy wezwaniem: „Miej serce i patrzaj w serce!”.
Dlaczego to ważne: „Romantyczność” jest balladą programową. Mickiewicz przeciwstawia w niej oświeceniowy rozum („szkiełko i oko”) romantycznemu uczuciu i wierze. To manifest nowej epoki.
Inne ballady z cyklu
| Ballada | O czym jest | Przesłanie |
|---|---|---|
| „Lilije” | żona zabija męża, który wraca z wojny; pustelnik radzi jej wyjść za mąż za jednego z braci męża; w dniu ślubu zmarły wraca po swój wieniec z lilii | zbrodnia nie pozostaje bez kary: „Zła żono, biada tobie!” |
| „Powrót taty” | dzieci modlą się pod figurą o powrót ojca kupca; zbójcy napadają na wóz, ale herszt puszcza ich wolno | modlitwa dzieci wzruszyła nawet zbójcę, który mówi: „u mojej żony / Jest synek taki maleńki” |
| „Pani Twardowska” | Mefistofeles chce porwać Twardowskiego w karczmie „Rzym”; Twardowski wykonuje polecenia, a ostatnie to rok życia z jego żoną | humorystyczna ballada: nawet diabeł woli uciec „dziurką od klucza” niż zamieszkać z panią Twardowską |
| „Rybka” | uwiedziona i porzucona Krysia rzuca się do rzeki i zostaje rybką-świtezianką; karmi dziecko, a nad wyschniętą rzeką zostaje głaz, który „dwa ludzkie ciała udawał” — pan i jego żona zniknęli | zdrada i krzywda zostają ukarane przez siły natury |
| „Świteź” | z jeziora wyłowiono piękną kobietę, która opowiada o zatopionym grodzie; kobiety Świtezi, żeby uniknąć hańby z rąk najeźdźcy, zostały przemienione w kwiaty „cary” | historia, legenda i patriotyzm |
| „To lubię” | duch Maryli przychodzi do podróżnego; za życia gardziła zakochanym Józiem, który umarł z miłości, i dopiero słowo „lubię” ratuje ją z czyśćca | pycha i nieczułość zostają ukarane; ballada ma charakter moralitetu |
| „Rękawiczka” | Marta wrzuca rękawiczkę między dzikie zwierzęta i każe rycerzowi Emrodowi ją przynieść; ten przynosi i rzuca jej rękawiczkę w twarz | miłość nie może być okrutną zabawą; godność ważniejsza niż kaprys (wg Schillera) |
Test i inne lektury
Najczęstsze pytania
O czym jest „Świtezianka”?
O strzelcu, który przysięga wierność tajemniczej dziewczynie, a potem łamie przysięgę, kuszony przez piękną nimfę z jeziora. Nimfą okazuje się ta sama dziewczyna. Za zdradę strzelec zostaje ukarany: woda go pochłania, a jego dusza cierpi pod modrzewiem.
Co znaczy „mędrca szkiełko i oko”?
To rozum i nauka, czyli oświeceniowy sposób poznawania świata przez badanie i obserwację. W „Romantyczności” Mickiewicz przeciwstawia mu „czucie i wiarę”, czyli romantyczne poznanie sercem.
Dlaczego ballada łączy trzy rodzaje literackie?
Bo ma fabułę i narratora (epika), uczucia, rytm i refren (liryka) oraz dialogi postaci (dramat). Takie połączenie nazywa się synkretyzmem rodzajowym.
Jaką balladą rozpoczął się polski romantyzm?
Symbolicznie „Romantycznością”. Za początek polskiego romantyzmu uznaje się wydanie „Ballad i romansów” w 1822 r.
Źródła i metoda. Teksty ballad: wydanie Wolnych Lektur cyklu „Ballady i romanse” (1822); cytaty sprawdzone w tekstach. Status według Dz.U. 2024 poz. 996, Dz.U. 2026 poz. 378, Dz.U. 2024 poz. 1019 i informatora CKE o maturze z języka polskiego. Zasady redakcyjne · Zgłoś błąd
Stan prawny na 2026-10-10.
