Strona główna › Lektury szkolne › Liceum i technikum › Dziady cz. III

Autor

Adam Mickiewicz

Gatunek

dramat romantyczny

Epoka

romantyzm

Czas i miejsce akcji

1823 r. i później; Wilno (klasztor bazylianów, dom Senatora), dom pod Lwowem, salon w Warszawie, cmentarz

Budowa

dedykacja, przedmowa, prolog i dziewięć scen

Gdzie przeczytać

Wolne Lektury

Streszczenie: o czym są „Dziady” cz. III

Dramat powstał po upadku powstania listopadowego, a dotyczy wcześniejszych wydarzeń: procesu filomatów i filaretów w Wilnie w latach 1823–1824. Mickiewicz sam był wtedy więźniem, a dramat dedykuje przyjaciołom, którzy zginęli na zesłaniu. W przedmowie pisze, że senator Nowosilcow „wziął naprzód na męki dzieci i młodzież”, żeby zniszczyć nadzieje przyszłych pokoleń. Na scenie przeplatają się dwa światy: realny, czyli więzienie, śledztwo, salon i bal u Senatora, oraz nadprzyrodzony, czyli anioły, diabły i widzenia. Głównym bohaterem jest Konrad, poeta, który cierpi za cały naród i buntuje się przeciw Bogu. Przeciwwagą jest ksiądz Piotr, który w pokorze modli się za Polskę i otrzymuje widzenie jej przyszłości.

Krótkie streszczenia wszystkich opracowanych lektur zebraliśmy na jednej stronie: streszczenia lektur.

Streszczenie szczegółowe: plan wydarzeń

1. Prolog: przemiana więźnia

   Cela w Wilnie, „w klasztorze ks. ks. Bazylianów, przerobionym na więzienie stanu”. Nad śpiącym więźniem walczą duchy dobre i złe. Gdy się budzi, pisze na ścianie po łacinie, że Gustaw umarł w 1823 r., a narodził się Konrad. Kochanek z „Dziadów” cz. IV staje się bojownikiem za naród.

2. Wigilia w celi (scena I)

   Więźniowie spotykają się w celi Konrada „przepędzić wieczór świętej Wigiliji razem”. Opowiadają, jak trafili do więzienia. Jan Sobolewski widział, jak wywożono kibitkami młodzież, wśród nich wycieńczonego Janczewskiego. Żegota opowiada przypowieść o ziarnkach i diable. Konrad śpiewa pieśń: „Tak! zemsta, zemsta, zemsta na wroga”.

3. Wielka Improwizacja (scena II)

   Konrad zostaje sam. Czuje w sobie moc poety równą Bogu i żąda „rządu dusz”. Mówi: „Ja kocham cały naród!” i „Nazywam się Milijon — bo za milijony kocham i cierpię katusze”. Oskarża Boga, że nie kocha ludzi. Gdy chce krzyknąć, że Bóg nie jest ojcem świata, ale…, słowo „Carem!” dopowiada głos diabła, a Konrad pada zemdlony.

4. Egzorcyzm (scena III)

   Opętany Konrad widzi w myślach katowanego w innej celi Rollisona: „I tyś w więzieniu, zbity, krwią cały zbryzgany”. Ksiądz Piotr, bernardyn, wypędza z niego diabła. Za ścianą w kościele śpiewają kolędę.

5. Modlitwa Ewy (scena IV)

   W domu wiejskim pod Lwowem młoda Ewa modli się za ojczyznę i za uwięzionego poetę z Litwy, którego „piosenki czytała”. Usypia, a anioły śpiewają nad nią o kwiatach, którymi uwieńczyła obraz Matki Boskiej.

6. Widzenie księdza Piotra (scena V)

   Ksiądz Piotr, leżąc krzyżem, widzi przyszłość Polski jako mękę podobną do męki Chrystusa i zapowiedź wybawiciela: „A imię jego będzie czterdzieści i cztery”.

7. Sen Senatora (scena VI)

   Nad śpiącym Senatorem stoją diabły. Śni mu się, że idzie do cesarza, a potem, że „wypadł z łaski” i wszyscy się od niego odwracają.

8. Salon warszawski (scena VII)

   Przy jednym stole bawią się damy i urzędnicy, mówiący po francusku i zajęci karierą, przy drugim, przy drzwiach, siedzą młodzi patrioci. Adolf opowiada o Cichowskim, którego latami więziono i który wyszedł z więzienia odmieniony. Wysocki mówi: „Nasz naród jak lawa”, z wierzchu zimny, ale w środku gorący.

9. Bal u Senatora (scena VIII)

   Senator prowadzi śledztwo i wydaje bal. Pani Rollison, ślepa matka, błaga o litość dla syna, a potem dowiaduje się, że syna „wyrzucili z okna, z klasztoru, na bruki”. Ksiądz Piotr mówi jej, że syn „zraniony, lecz żyje”. Uderza piorun i zabija Doktora, pomocnika Senatora. Na koniec ksiądz Piotr spotyka Konrada prowadzonego na śledztwo, a ten mu dziękuje.

10. Noc Dziadów (scena IX)

    Na cmentarzu Guślarz i Kobieta w żałobie wywołują ducha jej ukochanego, ale duch się nie pojawia: jej kochanek „albo zmienił imię stare”. Rano przejeżdża sznur wozów z więźniami na północ. W jednym z nich Kobieta poznaje ukochanego, który ma na czole ranę, jak mówi Guślarz, „sam sobie zadał”.

Bohaterowie

Najważniejsze motywy

• Bunt romantyczny: Konrad stawia się na równi z Bogiem, bo cierpi „za milijony”. To pycha, którą pokonuje dopiero pokora księdza Piotra.
• Mesjanizm: w widzeniu księdza Piotra cierpienie Polski przypomina mękę Chrystusa i ma prowadzić do odrodzenia narodu.
• Martyrologia: więzienia, zsyłki, tortury w śledztwie i pani Rollison pokazują cierpienie młodzieży.
• Dwa światy: sceny realistyczne (salon, bal, śledztwo) przeplatają się z fantastycznymi (anioły, diabły, widzenia).
• Społeczeństwo podzielone: salon warszawski pokazuje elity obojętne na los narodu i młodych, którzy chcą działać.

Test i inne lektury

Najczęstsze pytania