Strona główna › Lektury szkolne › Liceum i technikum › Antygona
Tragedia antyczna · liceum i technikum · lektura obowiązkowa
„Antygona” Sofoklesa: streszczenie, bohaterowie, tragizm i test
Po bratobójczej walce o Teby król Kreon zakazuje grzebać ciało Polinika. Jego siostra Antygona łamie zakaz, bo wierzy, że prawa bogów są ważniejsze od rozkazu władcy. Kreon skazuje ją na śmierć, a jego upór kosztuje życie także syna i żonę. Poniżej masz plan wydarzeń, bohaterów, wyjaśnienie tragizmu i test.
- prolog, 5 epejsodionów, exodos
- lektura obowiązkowa na maturze
- przekład Morawskiego w Wolnych Lekturach
- Autor
- Sofokles
- Gatunek
- tragedia antyczna (grecka)
- Epoka
- starożytność
- Czas i miejsce akcji
- jeden dzień po wojnie o Teby, przed pałacem królewskim w Tebach
- Budowa
- prolog, parodos, pięć epejsodionów przedzielonych stasimonami (pieśniami chóru), exodos
- Gdzie przeczytać
- Wolne Lektury, przekład Kazimierza Morawskiego
Streszczenie: o czym jest „Antygona”
Antygona i Ismena to córki Edypa. Ich bracia, Eteokles i Polinik, zginęli w pojedynku: Eteokles bronił Teb, a Polinik przyprowadził przeciw miastu obce wojska. Nowy król Teb, ich wuj Kreon, każe pochować Eteoklesa z honorami, a ciało Polinika zostawić psom i ptakom. Za pogrzebanie go grozi śmierć. Antygona wybiera obowiązek wobec brata i bogów. Kreon nie ustępuje ani przed nią, ani przed synem Hajmonem, narzeczonym Antygony. Ustępuje dopiero, gdy wróżbita Tyrezjasz zapowiada mu nieszczęście, ale jest już za późno.
Krótkie streszczenia wszystkich opracowanych lektur zebraliśmy na jednej stronie: streszczenia lektur.
Streszczenie szczegółowe: plan wydarzeń
Rozmowa sióstr (prolog)
Antygona mówi Ismenie o rozkazie Kreona: Polinik ma leżeć „bez łez i bez grobu, na pastwę ptakom”. Prosi siostrę o pomoc w pogrzebie. Ismena odmawia, bo kobiety są „do walk z mężczyzną niezdolne”. Antygona postanawia działać sama.
Pieśń chóru (parodos)
Chór tebańskich starców sławi zwycięstwo nad wojskami, które Polinik przyprowadził na Teby.
Ukaz Kreona i pierwszy pogrzeb (epejsodion I)
Kreon ogłasza starcom swój ukaz. Przychodzi przestraszony Strażnik: ktoś „rzucił garść ziemi i uczcił to ciało”, ale nie zostawił śladów. Kreon jest wściekły, podejrzewa przekupstwo („brudne zyski”) i grozi strażnikom karą, jeśli nie znajdą sprawcy.
„Siła jest dziwów” (stasimon I)
Chór śpiewa o człowieku: potrafi wiele, przepływa morza, orze ziemię, ale musi szanować prawa i bogów.
Antygona przed Kreonem (epejsodion II)
Strażnicy zmietli ziemię z ciała. Gdy wicher wzbił kurzawę, zobaczyli Antygonę, która zawodziła „jak ptak” nad ciałem, sypała piasek i polała zwłoki potrójnym płynem. Przed Kreonem Antygona nie zaprzecza. Mówi, że ukaz człowieka nie ma tyle siły, „Aby mógł łamać święte prawa boże, / Które są wieczne i trwają od wieku”. Na zarzut, że Polinik był wrogiem, odpowiada: „Współkochać przyszłam, nie współnienawidzić”. Ismena chce wziąć na siebie połowę winy, ale Antygona się nie zgadza.
Kreon i Hajmon (epejsodion III)
Hajmon, syn Kreona i narzeczony Antygony, prosi ojca, żeby posłuchał głosu ludu, który współczuje Antygonie. Kreon nie ustępuje: „Nigdy już żywcem ty jej nie poślubisz”. Hajmon odpowiada: „Zginie — to śmiercią sprowadzi zgon inny” i odchodzi. Kreon postanawia zamknąć Antygonę żywą „w skalistym lochu”.
Pieśń o miłości (stasimon III)
Chór śpiewa o potędze Erosa: „Miłości, któż się wyrwie z twych obierzy”.
Pożegnanie Antygony (epejsodion IV)
Antygona żegna się z życiem i Tebami. Mówi o grobie jak o „łożnicy” ślubnej, bo nie dane jej było wyjść za mąż. Kreon każe ją zamknąć w ciemnym grobie.
Tyrezjasz (epejsodion V)
Ślepy wróżbita Tyrezjasz mówi, że ptaki „szalone i dzikie” i nieudane ofiary to znak gniewu bogów. Zapowiada, że Kreon odda „płód z twoich własnych poczęty wnętrzności” za trupy, które zatrzymał. Kreon najpierw go obraża, potem za radą chóru ustępuje: „trudno z koniecznością walczyć”.
Śmierć Antygony i Hajmona (exodos)
Posłaniec opowiada: najpierw pogrzebali ciało Polinika, a potem pobiegli do lochu. Antygona powiesiła się na muślinowej chuście, a Hajmon obejmował jej ciało. Rzucił się z mieczem na ojca, a gdy Kreon uskoczył, przebił się nim sam.
Śmierć Eurydyki (exodos)
Słysząc to, żona Kreona Eurydyka wychodzi bez słowa. Kreon wraca, niosąc ciało syna, a drugi posłaniec przynosi wieść, że Eurydyka odebrała sobie życie. Kreon zostaje sam: „syna zabiłem wbrew woli”. Chór kończy przestrogą, że największym skarbem jest rozum i szacunek dla bogów.
Bohaterowie
| Postać | Kim jest | Co warto zapamiętać |
|---|---|---|
| Antygona | córka Edypa | wierna prawom boskim i rodzinie; świadomie wybiera śmierć |
| Ismena | jej siostra | ostrożna i posłuszna; potem chce dzielić winę |
| Kreon | król Teb, wuj sióstr | stawia prawo państwa ponad wszystko; jego upór niszczy rodzinę |
| Hajmon | syn Kreona, narzeczony Antygony | broni Antygony; ginie przy jej ciele |
| Eurydyka | żona Kreona | odbiera sobie życie po śmierci syna |
| Tyrezjasz | ślepy wróżbita | ostrzega Kreona przed gniewem bogów |
| Strażnik | żołnierz pilnujący ciała | przynosi wieść o pogrzebie, potem przyprowadza Antygonę |
| Chór starców tebańskich | mieszkańcy Teb | komentuje wydarzenia, radzi Kreonowi ustąpić |
| Polinik i Eteokles | bracia Antygony | zginęli w pojedynku, nie pojawiają się na scenie |
Tragizm: kto ma rację?
W „Antygonie” zderzają się dwie racje. Antygona broni praw boskich i obowiązku wobec rodziny: zmarłego trzeba pochować, nawet jeśli był wrogiem miasta. Kreon broni praw państwa: zdrajca nie zasługuje na cześć, a rozkaz władcy musi obowiązywać wszystkich. Każde z nich ma swoje racje i każde płaci za nie najwyższą cenę. To właśnie konflikt tragiczny: każdy wybór prowadzi do klęski.
Kreon ściąga na siebie nieszczęście także przez pychę (gr. hybris): nie słucha ani syna, ani ludu, ani wróżbity. Gdy w końcu ustępuje, jest już za późno. Widz ma przeżyć oczyszczenie (katharsis) przez litość i trwogę.
Budowa tragedii greckiej
- Prolog: wprowadzenie, rozmowa Antygony i Ismeny.
- Parodos: pierwsza pieśń chóru.
- Epejsodiony: sceny dialogowe, w których toczy się akcja.
- Stasimony: pieśni chóru między epejsodionami.
- Exodos: zakończenie, w którym posłańcy opowiadają o śmierci bohaterów.
- Zasada trzech jedności: jedno miejsce (przed pałacem w Tebach), jeden dzień, jeden wątek.
- Zasada decorum: śmierci nie pokazuje się na scenie, tylko opowiada o niej posłaniec.
Test i inne lektury
Najczęstsze pytania
Dlaczego Antygona pochowała brata mimo zakazu?
Bo uważała, że ukaz człowieka nie może łamać praw bogów: „święte prawa boże, / Które są wieczne i trwają od wieku” (epejsodion II). Zmarłemu należy się pogrzeb, a bratu miłość: „Współkochać przyszłam, nie współnienawidzić”.
Jak zginęła Antygona?
Kreon kazał zamknąć ją żywą w skalnym lochu. Gdy wreszcie ustąpił i przybył ją uwolnić, znaleziono ją powieszoną na muślinowej chuście (exodos).
Kto ginie w „Antygonie”?
Antygona, która się wiesza, Hajmon, który przebija się mieczem przy jej ciele, i Eurydyka, która odbiera sobie życie po wieści o śmierci syna. Kreon zostaje sam.
Na czym polega konflikt tragiczny w „Antygonie”?
Na zderzeniu dwóch racji: prawa boskiego i rodzinnego (Antygona) oraz prawa państwowego (Kreon). Obie strony mają swoje racje i każda prowadzi do nieszczęścia.
Czy „Antygona” jest na maturze?
Tak, może być. To lektura obowiązkowa w zakresie podstawowym, więc może się pojawić na egzaminie ustnym, w teście historycznoliterackim i jako lektura w wypracowaniu.
Źródła i metoda. Tekst tragedii w przekładzie Kazimierza Morawskiego: wydanie Wolnych Lektur; szczegóły i cytaty sprawdzone w tekście. Tekst nie ma podziału na sceny, więc w nawiasach podajemy tradycyjne części tragedii greckiej (prolog, epejsodiony, exodos). Status według Dz.U. 2024 poz. 1019 i informatora CKE o maturze z języka polskiego. Zasady redakcyjne · Zgłoś błąd
Stan prawny na 2026-10-10.
