Ryby słodkowodne żyją w wodach o znikomym zasoleniu — w rzekach, jeziorach, stawach i strumieniach. To środowisko stawia zupełnie inne wymagania niż morze, dlatego większość gatunków nie przetrwałaby przeniesiona do wody słonej. Różnice widać też w budowie: ryby rzeczne bywają smuklejsze i mocniej umięśnione, bo muszą radzić sobie z prądem.

Wśród naszych ryb łatwo rozpoznać drapieżniki. Szczupak czatuje nieruchomo wśród roślin i atakuje błyskawicznie z ukrycia — jego wydłużone ciało to dosłownie kształt do jednego skoku. Sandacz i okoń polują aktywniej, a sum, największa ryba naszych wód, żeruje głównie po zmroku, wyszukując pokarm przy dnie za pomocą wąsów.

Kilka gatunków ma zwyczaje, które zaskakują nawet dorosłych. Różanka składa ikrę do wnętrza żywej małży, gdzie młode są bezpieczne — bez małży ta ryba po prostu się nie rozmnoży. Ciernik odwraca typowy podział ról: to samiec buduje gniazdo i pilnuje ikry. Piskorz potrafi przetrwać w mule podsychającego stawu, bo pobiera tlen także przez przewód pokarmowy. Miętus z kolei jest aktywny zimą, gdy większość ryb zwalnia.

Znajdziecie tu również gatunki spoza Europy. Pirania ma opinię znacznie gorszą, niż na to zasługuje — w naturze żywi się głównie rybami, owadami i padliną. Sum elektryczny oraz węgorz elektryczny wytwarzają ładunki elektryczne, którymi ogłuszają zdobycz i orientują się w mętnej wodzie. Co ciekawe, węgorz elektryczny wcale nie jest spokrewniony z węgorzem, którego znamy z naszych rzek — podobieństwo jest tylko w kształcie.

Do tego dochodzą ryby, które przez lata były w Polsce zwyczajne, a dziś stały się rzadkie. Jesiotr to najlepszy przykład: duża, długowieczna ryba wędrowna, która zniknęła z naszych rzek wraz z zaporami i zanieczyszczeniem, a wraca dzięki programom ochronnym.

Dla dziecka to dobry pretekst, żeby popatrzeć na najbliższą rzekę inaczej. Nie trzeba wędki — wystarczy most i chwila cierpliwości, bo płocie i ukleje często widać z góry. Warto przy tym powiedzieć wprost, dlaczego ryby potrzebują czystej wody i dlaczego śmieci wrzucone do rzeki są problemem, który wraca do nas.