Brzana żeruje przy dnie, ryjąc pyskiem w żwirze i piasku. Wąsiki działają jak czujniki smaku i dotyku — pomagają jej odnaleźć larwy owadów, ślimaki i inne drobne zwierzęta ukryte między kamieniami.

Opływowe, wrzecionowate ciało brzany pozwala jej pewnie trzymać się w wartkim nurcie, w którym wiele innych ryb miałoby trudności. Brzana lubi czystą, dobrze natlenioną wodę, dlatego jej obecność świadczy o zdrowej rzece.

Brzana to smukła, wydłużona ryba karpiowata o wałkowatym ciele przystosowanym do życia w prądzie. Grzbiet ma zwykle oliwkowobrązowy lub zielonkawy, boki mosiężne, a brzuch jasny. Duża, mocno osadzona łuska i opływowa sylwetka zdradzają rybę bystrych, natlenionych rzek.

Charakterystyczny jest pysk brzany: dolny, wysunięty do przodu, z grubymi, mięsistymi wargami i dwiema parami wąsików. Takie usta skierowane w dół pozwalają rybie zbierać pokarm wprost z kamienistego dna. Płetwy bywają czerwonawe, zwłaszcza u młodszych osobników.

Brzanę można pomylić ze świnką, która również ma dolny pysk i żyje w prądzie. Świnka ma jednak twardą, rogową wargę i ostrą krawędź pyska do skrobania glonów z kamieni, a brzana grube, miękkie wargi i wyraźne wąsiki, których świnka nie posiada.

Bywa też mylona z młodym kleniem czy jaziem, ale te mają pysk ustawiony na wprost i nie mają wąsów. Wysunięte w dół, mięsiste usta z dwiema parami wąsików to najpewniejszy znak, że mamy do czynienia właśnie z brzaną, a nie z inną srebrzystą rybą rzeczną.

Brzana jest cenioną rybą wędkarską, uchodzącą za silnego i wytrwałego przeciwnika, bo w rwącym nurcie potrafi długo walczyć. Łowienie brzany w bystrej, czystej rzece to dla wielu wędkarzy sport wymagający wprawy i dobrej znajomości wody.

Warto wiedzieć, że ikra brzany bywa w pewnych okresach szkodliwa dla człowieka po zjedzeniu, dlatego tradycyjnie odradza się spożywanie jej skrzeku. Samo mięso jest jadalne, choć ościste. Obecność brzany świadczy o dobrze natlenionej, czystej rzece, więc jest też swego rodzaju znakiem zdrowej wody.