Ryby to najliczniejsza grupa kręgowców i pierwsze zwierzęta z kręgosłupem, jakie pojawiły się na Ziemi. Żyją w wodzie, oddychają skrzelami i poruszają się dzięki płetwom, a ich ciało najczęściej pokrywają śliskie łuski. Większość ryb jest zmiennocieplna, a ich kształt — opływowy jak u pstrąga albo płaski jak u flądry — zawsze zdradza, jak dana ryba żyje.

W tej części encyklopedii rozdzieliliśmy ryby według wód, w których mieszkają. Słodkowodne to bohaterowie polskich rzek, jezior i stawów — karp, szczupak, okoń czy karaś. Morskie żyją w słonych wodach mórz i oceanów: śledź, dorsz, makrela, a także budzące respekt rekiny. Akwariowe zaś to barwne rybki, które ludzie hodują w domowych zbiornikach, jak gupik czy bojownik.

Ryby mają zmysł, którego my nie posiadamy — tak zwaną linię boczną. To rząd czułych na ruch punktów biegnących wzdłuż ciała, dzięki którym ryba wyczuwa drgania i prądy wody. Pozwala jej to płynąć w ławicy tuż obok setek innych ryb, nie zderzając się z nimi, a także wyczuć zbliżającego się drapieżnika nawet wtedy, gdy jest ciemno albo woda jest mętna.

Choć ryby trudniej obserwować niż ptaki czy ssaki, kryją mnóstwo zaskakujących historii: konik morski, u którego młode nosi tata; ryba, która potrafi zmieniać kolor; ławice liczące miliony osobników. To świetny temat, żeby porozmawiać z dzieckiem o wodzie, o tym, skąd bierze się ryba na talerzu, i dlaczego warto dbać o czystość rzek i mórz.

Ryby od zawsze są ważne dla ludzi — jako pożywienie, ale też jako mieszkańcy domowych akwariów i bohaterowie wielu opowieści. Wiele gatunków jest dziś jednak zagrożonych przełowieniem lub zanieczyszczeniem wód. To dobry moment, żeby wspólnie z dzieckiem pomyśleć, jak każdy z nas może pomóc — choćby oszczędzając wodę i nie zaśmiecając brzegów rzek, jezior i morza.

Warto pokazywać dziecku ryby nie tylko na obrazkach — wizyta w sklepie z akwariami, w publicznym oceanarium albo spokojna obserwacja stawu potrafią rozbudzić prawdziwą fascynację. Nawet karp czy płoć wypatrzone w przydomowym oczku wodnym są dobrym początkiem rozmowy o tym, jak wygląda życie pod powierzchnią wody.

Wiele ryb ma w środku ciała narząd, dzięki któremu utrzymuje się na wybranej głębokości bez ciągłego pływania — pęcherz pławny. Działa jak mały balon: gdy jest bardziej napełniony, ryba unosi się wyżej, gdy mniej — opada. To dlatego karp czy płoć potrafią zawisnąć nieruchomo w toni. Rekiny takiego pęcherza nie mają i muszą radzić sobie inaczej, dlatego wiele z nich pływa niemal bez przerwy.

Ryby różnią się też podejściem do potomstwa i widać to na naszych podstronach. Większość składa ogromne ilości ikry i zostawia ją losowi, licząc na to, że choć część przetrwa. Są jednak wyjątki, które zachowują się zupełnie inaczej: ciernik buduje gniazdo i pilnuje ikry, różanka powierza ją wnętrzu małży, a pielęgnice, takie jak uaru, opiekują się narybkiem obojgiem rodziców. To dobry temat na rozmowę o tym, że w przyrodzie sprawdza się więcej niż jedna strategia.

Wybierzcie grupę poniżej, a przejdziecie do konkretnych ryb — każda ze zdjęciem, prostym opisem i ciekawostkami. Nie trzeba być wędkarzem ani nurkiem, żeby ruszyć w tę podwodną podróż: wystarczy ciekawość.