Piranie pływają w ławicach i mają bardzo ostre, trójkątne zęby, którymi odgryzają kawałki pokarmu. Żywią się rybami, owadami, drobnymi zwierzętami, a także padliną i częściami roślin. Ławica pomaga im się bronić — w grupie łatwiej wypatrzeć zagrożenie i odstraszyć drapieżnika.

Wbrew filmowym legendom piranie zwykle nie atakują dużych zwierząt ani ludzi. Najczęściej są ostrożne i płochliwe, a groźniejsze bywają tylko wtedy, gdy w porze suszy stłoczą się w małych, wysychających zbiornikach i brakuje im jedzenia. Na co dzień to zwykłe ryby, ważne ogniwo przyrody rzek.

Pirania to krępa, wysoka ryba o bocznie spłaszczonym ciele i tępo zakończonej, masywnej głowie z wydatną, wysuniętą dolną szczęką. Najbardziej znana pirania czerwona ma srebrzystoszare, często ciemno nakrapiane boki i wyraźnie czerwony lub pomarańczowy brzuch oraz gardło, co daje jej groźny, ognisty wygląd.

Sekretem piranii jest jej uzbrojenie: w mocnych, krótkich szczękach tkwią ostre, trójkątne zęby, które zachodzą na siebie jak ostrza nożyc i zamykają się z dużą siłą. Ciało jest zwarte i umięśnione, a płetwa grzbietowa niewielka. Przed ogonem, jak u wielu spokrewnionych ryb, znajduje się mała płetwa tłuszczowa.

Piranie łatwo pomylić z ich roślinożernymi krewniakami — pakami, które mają podobne, wysokie ciało. Paku ma jednak tępe, ludzko wyglądające zęby do zgniatania orzechów i owoców, a nie ostre, trójkątne ostrza piranii. Różnica w uzębieniu jest tu najpewniejszym sposobem rozpoznania.

Wśród samych piranii istnieje wiele gatunków, nie wszystkie drapieżne — część zjada głównie rośliny, owoce i drobne bezkręgowce. Rozróżnia się je po barwie, kształcie ciała i uzębieniu. Jaskrawoczerwony brzuch to znak najbardziej znanej piranii czerwonej, wokół której narosło najwięcej legend.

Pirania ma opinię jednej z najgroźniejszych ryb świata, w dużej mierze przesadzoną przez filmy i opowieści. W rzeczywistości większość piranii jest ostrożna i płochliwa, a ataki na duże zwierzęta czy ludzi zdarzają się rzadko i zwykle w wyjątkowych okolicznościach, jak susza czy niedostatek pokarmu.

Mimo złej sławy piranie bywają trzymane w akwariach przez doświadczonych hodowców, a w miejscach, gdzie żyją, są zwyczajną rybą jadaną przez ludzi. Ich ostre zęby budzą respekt, więc przy przenoszeniu piranii akwaryści zachowują ostrożność. To ryba, na której przykładzie dobrze widać, jak legenda potrafi przerosnąć prawdę.