W okresie lęgowym samiec różanki pięknie się wybarwia, mieniąc się tęczowo. Samica ma wtedy długą rurkę, którą składa jaja do wnętrza małża — muszli skrywającej się na dnie. Tam ikra jest bezpieczna przed drapieżnikami.

Młode różanki rozwijają się w środku małża, korzystając z przepływającej przez niego wody. Gdy podrosną, wypływają na zewnątrz i zaczynają samodzielne życie. Małż na tym nie traci — a czasem sam „podrzuca" swoje larwy na skórę ryby.

Różanka to niewielka, ale bardzo ładna rybka o wysokim, bocznie spłaszczonym ciele i srebrzystych, mieniących się bokach. Wzdłuż tylnej części boku biegnie charakterystyczna, lśniąca niebieskozielona smuga, która połyskuje w świetle jak wstążka. Grzbiet jest ciemniejszy, oliwkowy.

W okresie godowym samiec różanki staje się prawdziwie barwny: jego boki nabierają fioletowo-różowych i miedzianych połysków, a brzuszne płetwy ciemnieją. U samicy w tym czasie wyrasta długa rurka, tak zwane pokładełko, zwisające spod brzucha — to jedna z najbardziej niezwykłych cech tej rybki.

Różankę można pomylić z młodą płocią czy inną drobnicą karpiowatą, bo wszystkie są srebrzyste. Różankę zdradza jednak wysokie, krótkie ciało i lśniąca niebieskozielona smuga w tylnej części boku, której u płoci nie ma. Płoć jest smuklejsza i ma czerwone oko.

W okresie godowym barwny samiec różanki jest nie do pomylenia z żadną inną naszą rybą dzięki różowo-fioletowym połyskom. Samicę z kolei zdradza sterczące pokładełko — długa rurka pod brzuchem, która nie występuje u żadnej podobnej rybki naszych wód.

Różanka jest u nas rybą chronioną i choć niepozorna, kryje jedną z najciekawszych tajemnic wśród naszych ryb — jej rozród jest ściśle związany z małżami. Bez żywych, dużych małży w zbiorniku różanka nie może się rozmnożyć, dlatego jej obecność świadczy o zdrowym, bogatym środowisku.

Nie jest rybą wędkarską ani kuchenną, za to bywa trzymana w akwariach przez miłośników rodzimych gatunków, którzy chcą podziwiać godowe barwy samca. Dla przyrodników różanka jest cennym wskaźnikiem: tam, gdzie żyje, zachowały się też małże, a więc czysta i stabilna woda.