Węże — gatunki i ciekawostki
Węże budzą u wielu dzieci ciekawość zmieszaną ze strachem — a to zwierzęta o zaskakująco różnych strategiach polowania: jedne duszą ofiarę w splotach ciała, inne wstrzykują jad, jeszcze inne polują z zaskoczenia. Na tej stronie zebraliśmy 21 gatunków węży opisanych w naszej encyklopedii.
Które węże chcesz poznać?
Każda karta prowadzi do osobnej strony z ciekawostkami, zdjęciami i prostym opisem — takim, który spokojnie przeczytasz dziecku na głos.

Anakonda
Anakonda jest tak ciężka, że na lądzie porusza się niezdarnie, ale w wodzie staje się zwinna i niemal niewidoczna — dlatego poluje
Poznaj
Boa dusiciel
Boa dusiciel wcale nie miażdży ofiary na śmierć, tylko dusi ją, uniemożliwiając oddychanie?
Poznaj
Boa tęczowy
Boa tęczowy zawdzięcza nazwę niezwykłej cesze: w słońcu jego łuski mienią się tęczowym połyskiem — a pochodzi on nie z barwników,
Poznaj
Kobra królewska
Kobra królewska to najdłuższy jadowity wąż świata — może mieć nawet ponad 5 metrów?
Poznaj
Mamba czarna
Mamba czarna to jeden z najszybszych węży świata — a mimo nazwy nie jest czarna?
Poznaj
Pyton tygrysi
Pyton tygrysi to potężny wąż dusiciel — nie ma jadu, tylko owija się wokół zdobyczy i mocno ściska, aż ta przestaje się ruszać?
Poznaj
Wąż Eskulapa
Wąż Eskulapa to największy wąż w Polsce, a jednocześnie zupełnie niejadowity?
Poznaj
Wąż boa piaskowy
Boa piaskowy potrafi zniknąć w piasku w mniej niż sekundę, wykorzystując specjalny, klinowaty kształt pyska do wkopywania się pod
Poznaj
Wąż grzechotnik
Grzechotka na końcu ogona węża grzechotnika składa się z pustych w środku segmentów, dodających się przy każdej wylince skóry, a g
Poznaj
Wąż koci
Pionowe, "kocie" źrenice węża kociego pomagają mu lepiej regulować ilość światła wpadającego do oka podczas nocnego polowania?
Poznaj
Wąż koralowy
W Ameryce Północnej istnieje rymowanka pomagająca odróżnić jadowitego węża koralowego od niegroźnego, podobnie ubarwionego węża ml
Poznaj
Wąż królewski
Wąż królewski jest niemal całkowicie odporny na jad grzechotników i innych żmij dołkowych, dzięki czemu może bezpiecznie polować n
Poznaj
Wąż lamparci
Wąż lamparci, mimo swojego pięknego, wyrazistego wzoru, jest w naturze bardzo trudny do zauważenia?
Poznaj
Wąż mleczny
Wąż mleczny zawdzięcza swoją nazwę staremu, błędnemu przekonaniu farmerów, że wąż ten wysysa mleko prosto z wymion krów?
Poznaj
Wąż okularnik (kobra)
Kaptur kobry nie jest osobną strukturą ciała, tylko efektem rozłożenia specjalnych, wydłużonych żeber szyjnych na boki, naciągając
Poznaj
Wąż psiogłowy
Wąż psiogłowy potrafi zamknąć nozdrza pod wodą i zostawać zanurzony przez długi czas, polując na ryby i kraby wśród korzeni namorzynów?
Poznaj
Wąż zbożowy
Wąż zbożowy zawdzięcza swoją nazwę temu, że dawni farmerzy często znajdowali go w spichlerzach ze zbożem, gdzie polował na myszy p
Poznaj
Wąż śmierdziel
Wąż śmierdziel wcale nie gryzie w obronie, tylko wydziela ze specjalnych gruczołów u nasady ogona cuchnącą, śmierdzącą ciecz?
Poznaj
Zaskroniec zwyczajny
Zaskroniec w obronie potrafi udawać martwego — odwraca się na grzbiet, otwiera pysk i wysuwa język, a nawet wydziela nieprzyjemny
Poznaj
Żararaka
To właśnie badania nad jadem żararaki doprowadziły do odkrycia mechanizmu działania popularnych dziś leków na nadciśnienie tętnicze (tzw.
Poznaj
Żmija zygzakowata
Żmija zygzakowata to jedyny jadowity wąż żyjący w Polsce, którego łatwo poznać po ciemnym, zygzakowatym pasie na grzbiecie — a mim
PoznajCo wyróżnia węże?
Wąż to gad, który w toku ewolucji stracił nogi i wydłużył ciało. Porusza się, wyginając je i odpychając od nierówności podłoża, a jego kręgosłup składa się z setek kręgów. Ma też cechę, przez którą wydaje się nieustannie wpatrzony: nie mruga, bo zamiast powiek oko chroni przezroczysta łuska, zrzucana razem z resztą skóry przy linieniu.
Węże „widzą” zapach językiem. Wysuwając go, zbierają z powietrza drobiny substancji zapachowych i przenoszą je do wyspecjalizowanego narządu w podniebieniu. Dlatego wąż wysuwa język tak często — nie jest to gest groźby, tylko rozglądanie się. Wiele gatunków wyczuwa również drgania podłoża, a niektóre mają narządy reagujące na ciepło ciała zdobyczy.
Zdobycz połykają w całości, bo nie potrafią jej rozgryźć. Pozwala im na to wyjątkowo ruchoma budowa szczęk — obie połowy żuchwy nie są ze sobą sztywno zrośnięte, dzięki czemu pysk otwiera się znacznie szerzej, niż wskazywałaby wielkość głowy. Posiłek bywa duży, a trawienie długie, więc wąż potrafi potem nie jeść przez wiele dni.
Sposoby polowania dzielą tę grupę wyraźnie. Anakonda, boa dusiciel i pyton tygrysi oplatają ofiarę i zaciskają sploty. Kobra królewska, mamba czarna, grzechotnik i zararaka używają jadu. Grzechotnik dorzuca do tego ostrzeżenie — grzechotka na końcu ogona zbudowana jest z rogowych członów, które przybywają przy kolejnych linieniach.
W Polsce żyją tylko cztery gatunki węży, a jadowity jest jeden: żmija zygzakowata, którą poznaje się po ciemnym zygzaku wzdłuż grzbietu. Nie atakuje pierwsza i niemal zawsze woli się wycofać — kąsa, gdy zostanie przydeptana albo złapana. Zaskroniec zwyczajny jest niejadowity i ma dwie jasne plamy po bokach głowy. Najrzadszy i największy jest u nas wąż Eskulapa.
To temat, przy którym najbardziej opłaca się zamienić strach na wiedzę. Węże nie ścigają ludzi i nie są agresywne bez powodu; w polskim lesie realna zasada brzmi po prostu: patrz, gdzie stawiasz stopy, nie wkładaj rąk pod kamienie i nie próbuj żadnego łapać. Tyle wystarczy, a spotkanie z wężem staje się tym, czym jest naprawdę — rzadkim i ciekawym wydarzeniem.
Inne grupy: gady
Co wyróżnia węże
- Nie mają powiek — oko chroni przezroczysta łuska, którą wąż zrzuca razem ze skórą. Dlatego węże „patrzą" bez mrugania.
- Nie mają też otworów usznych. Drgania odbierają kośćmi żuchwy przyłożonymi do podłoża.
- Żuchwa węża nie jest zrośnięta z przodu — obie połowy rozsuwają się, dzięki czemu wąż połyka zdobycz grubszą od własnej głowy.
- Językiem zbierają cząsteczki zapachu i przenoszą je do narządu Jacobsona w podniebieniu. Rozdwojony koniec pozwala określić, z której strony zapach jest silniejszy.
Na co zwrócić uwagę z dzieckiem
- W Polsce żyje tylko jeden wąż jadowity — żmija zygzakowata. Zaskroniec i gniewosz są nieszkodliwe.
- Żmiję poznaje się po zygzaku na grzbiecie i po źrenicy: pionowej, jak u kota. Zaskroniec ma źrenicę okrągłą i żółte plamy za głową.
- Wąż nie „żądli" językiem — język służy wyłącznie do wąchania i jest zupełnie nieszkodliwy.
