Gady — 98 gatunków do poznania

Gady to zwierzęta pokryte suchą, łuskowatą skórą, które składają jaja na lądzie lub rodzą żywe młode. W odróżnieniu od ssaków są zmiennocieplne — ich ciało nagrzewa się i stygnie razem z otoczeniem, dlatego tak często widzimy je wygrzewające się w słońcu na kamieniu. To nie lenistwo, lecz sposób na nabranie sił: rozgrzany gad jest sprawniejszy i szybszy.

W tej części encyklopedii poznacie cztery światy gadów. Jaszczurki — od zwinnej jaszczurki zwinki po ogromnego warana z Komodo. Węże, które nie mają nóg, a mimo to świetnie polują, dusząc zdobycz albo używając jadu. Krokodyle, czyli potężni, cierpliwi łowcy z rzek i bagien. Oraz żółwie, które noszą swój dom na grzbiecie i należą do najdłużej żyjących zwierząt świata.

Gady rozmnażają się na różne sposoby. Większość składa jaja o skórzastej lub twardej skorupce, które zakopuje w ciepłym piasku albo ziemi, a resztę robi słońce. Są jednak i takie gady, na przykład niektóre węże i jaszczurki, które rodzą żywe, w pełni ukształtowane młode. Co ciekawe, u wielu gadów o płci młodych decyduje temperatura, w jakiej rozwijają się jaja.

Gady bywają niesłusznie uznawane za groźne czy nieprzyjemne, a przecież większość z nich unika ludzi i chce tylko spokoju. W naszej encyklopedii opisujemy je bez straszenia — pokazujemy, gdzie mieszkają, co jedzą i jakie mają niezwykłe sztuczki, na przykład jaszczurki potrafiące odrzucić ogon albo kameleona zmieniającego barwę.

Spotkanie gada w naturze to nic strasznego — wystarczy zachować spokój i bezpieczny dystans. W Polsce większość gadów jest pod ochroną i zupełnie niegroźna; nawet jedyna jadowita żmija zygzakowata woli uciec, niż zaatakować. Obserwując gady z daleka, uczymy dziecko szacunku do dzikich zwierząt.

Jeśli dziecko marzy o własnym gadzie, warto wiedzieć, że to zwierzęta wymagające — potrzebują odpowiedniego terrarium, ciepła i wiedzy o tym, co jedzą. Zanim podejmiecie decyzję, dobrze najpierw dużo poczytać, choćby w tej encyklopedii, żeby ta fascynacja zamieniła się w odpowiedzialną, świadomą opiekę.

Skóra gada nie rośnie razem z nim, dlatego co jakiś czas trzeba ją wymienić. Węże robią to najbardziej efektownie: zrzucają całą starą skórę jednym kawałkiem, razem z przezroczystą łuską chroniącą oko — taką wylinkę można czasem znaleźć w terenie i wygląda jak cienka, sucha koszulka. Jaszczurki linieją mniej widowiskowo, płatami. Tuż przed linieniem oczy węża mętnieją, a zwierzę bywa wtedy niespokojne, bo gorzej widzi.

Ze zmiennocieplności wynika jeszcze jedna rzecz, o której łatwo zapomnieć: gady potrzebują znacznie mniej pokarmu niż ssak tej samej wielkości. Ssak spala mnóstwo energii tylko po to, żeby utrzymać stałą temperaturę ciała, a gad tego nie robi. Dlatego duży wąż potrafi nie jeść przez wiele dni po większym posiłku, a gady dobrze radzą sobie tam, gdzie jedzenia bywa mało — na przykład na pustyni.

Wybierzcie grupę poniżej, a przejdziecie do konkretnych gadów — każdy ze zdjęciem, prostym opisem i ciekawostkami do wspólnego czytania. To dobry sposób, żeby oswoić dziecięcą fascynację (a czasem i lęk) wiedzą i spokojną rozmową.