Żółwie — gatunki i ciekawostki

Pancerz żółwia nie jest skorupą, którą zwierzę nosi na sobie jak plecak — to część jego szkieletu. Górna część, zrośnięta z żebrami i kręgosłupem, oraz dolna tworzą razem osłonę, z której żółw nie może wyjść. To jedna z najczęstszych pomyłek w bajkach: żółw bez pancerza nie istnieje, bo byłby to zwierzę bez kręgosłupa i żeber.

Druga niespodzianka dotyczy pyska. Żółwie nie mają zębów. Krawędzie ich szczęk pokrywa twarda, rogowa warstwa, działająca jak dziób — wystarczająco mocna, by odgryzać rośliny, a u gatunków drapieżnych także skorupiaki. Dlatego przy żółwiu jaszczurowatym czy żółwiaku drapieżnym mówi się o ugryzieniu, choć zębów tam nie ma.

Żółwie dzielą się na trzy światy. Lądowe, jak żółw grecki, promienisty czy słoniowy, mają wysokie, kopulaste pancerze i słupowate nogi. Słodkowodne — błotny, czerwonolicy, malowany — są spłaszczone i mają palce spięte błoną. Morskie, czyli skórzasty, szylkretowy i oliwkowy, zamieniły nogi w wiosła i wychodzą na ląd praktycznie tylko po to, żeby złożyć jaja.

Żółw skórzasty jest wśród nich wyjątkiem podwójnym: to największy współczesny żółw, a jego grzbiet nie ma typowych rogowych tarcz — pokrywa go skórzasta powłoka, od której wzięła się nazwa. Samice żółwi morskich wracają zaś na te same plaże, na których same się wykluły, by tam złożyć jaja. O tym, czy z jaj wyjdą samce czy samice, decyduje temperatura piasku, a nie geny.

W Polsce naturalnie występuje tylko jeden gatunek — żółw błotny, objęty ścisłą ochroną i naprawdę rzadki. Zupełnie inna jest historia żółwia czerwonolicego: to gatunek obcy, sprowadzany do akwariów, który bywa wypuszczany do stawów, gdy urośnie ponad oczekiwania właściciela. W naszych wodach radzi sobie dobrze i wypiera rodzime zwierzęta, dlatego takiego żółwia nigdy nie należy „uwalniać” do środowiska.

Żółwie żyją bardzo długo, ale dorastają powoli i późno przystępują do rozrodu — a to sprawia, że trudno im odbudować przetrzebione populacje. Do tego dochodzą zagrożenia z naszej strony: zabudowa plaż lęgowych, sieci rybackie i śmieci. Plastikowa torba dryfująca w wodzie do złudzenia przypomina meduzę, czyli ulubiony pokarm żółwia skórzastego — i to jeden z tych faktów, które dzieciom zapadają w pamięć mocniej niż jakikolwiek apel.