Żmija zygzakowata

Żmija poluje na drobne gryzonie, jaszczurki i płazy, które chwyta, wstrzykując im jad krótkimi zębami jadowymi. Jad służy jej głównie do zdobywania pokarmu i do obrony — żmija używa go oszczędnie i nie atakuje bez powodu.

Gdy żmija poczuje zagrożenie, najpierw próbuje uciec albo zastyga w bezruchu, licząc na to, że zygzakowaty wzór pomoże jej zniknąć w trawie. Ukąszenie zdarza się zwykle wtedy, gdy ktoś przypadkiem na nią nadepnie. Dlatego w miejscach, gdzie żyją żmije, warto uważać, gdzie się stąpa.

Żmija zygzakowata ma krępe, przysadziste ciało oraz pionowe źrenice, a jej podstawowe ubarwienie waha się od szarego przez brązowy po rzadko spotykaną, niemal całkowicie czarną odmianę. Samice bywają zwykle nieco większe i cięższe niż wyraźnie smuklejsze samce tego pospolitego gatunku.

Taka czarna, melanistyczna odmiana ma słabiej widoczny, ciemny zygzak na grzbiecie, choć wciąż można go dostrzec pod odpowiednim kątem padania mocnego, słonecznego światła letniego dnia. Czarne osobniki nagrzewają się w słońcu znacznie szybciej niż jaśniej ubarwione, typowe żmije spotykane częściej.

Zaskroniec zwyczajny ma okrągłe źrenice oraz żółty kołnierzyk za głową, zupełnie inne cechy niż pionowe źrenice i ciemny zygzak jadowitej żmii zygzakowatej z polskich lasów. To najprostszy i najszybszy sposób bezpiecznego rozpoznania obu tych gatunków bezpośrednio w terenie.

Wąż grzechotnik ostrzega przed atakiem głośną grzechotką na ogonie, zupełnie inaczej niż cicha, płochliwa żmija zygzakowata, która woli po prostu uciec lub całkiem znieruchomieć w miejscu. Oba te gatunki wolą zawsze unikać niepotrzebnej, bezpośredniej konfrontacji z nieostrożnym człowiekiem.

Żmija zygzakowata jest jedynym jadowitym wężem żyjącym dziko w Polsce, choć jej ukąszenie rzadko bywa śmiertelne dla zdrowego, dorosłego człowieka przy szybkiej, właściwej pomocy medycznej. Najbardziej narażone są zawsze małe dzieci, osoby starsze oraz uczulone na sam jad żmii, wymagające pilnej opieki lekarskiej.

Na zimę żmije zygzakowate gromadzą się często wspólnie w jednej, dobrze osłoniętej kryjówce, zwanej hibernakulum, gdzie razem przetrwają najzimniejsze i najtrudniejsze miesiące całego, długiego roku kalendarzowego.

W Polsce żmija zygzakowata jest gatunkiem chronionym, a jej celowe zabijanie, mimo obaw przed jadem, jest dziś zabronione i podlega surowej, prawnej odpowiedzialności karnej i finansowej zarazem, niezależnie od okoliczności.