Marcin Tkaczyk
Na co komu logika?
1. Każdy nauczyciel logiki bywa od czasu do czasu pytany o cel i sens uczenia się jego
dyscypliny. Tadeusz Kotarbiński, wybitny polski uczony, zwykł był w takich sytuacjach
mawiać: „pytanie »na co komu logika?« powinno być rozpatrywane jako część szerszego
problemu: »na co człowiekowi rozum?«”. Kto nie widzi potrzeby uczenia się logiki, ten nie
do końca zdaje sobie sprawę z tego, do czego służy rozum. Każdy zaś, kto wie, do czego
rozum służy, ma świadomość i tego, jak potrzebne jest wykształcenie jego naturalnej
zdolności do jasnego myślenia, ścisłego wypowiadania się i poprawnego uzasadniania
głoszonych tez.
2. Są tacy, którzy głoszą, że logika jest zbyt trudna, by zwykły śmiertelnik mógł
wykształcić się w niej na jakimkolwiek rozsądnym poziomie. To, oczywiście, jest głupstwo.
Skoro bowiem w cyrku słoń może opanować sztukę tańca, to należący do uniwersytetu
reprezentant gatunku homo sapiens jest w stanie wyszkolić się w używaniu jednej
matematycznej funkcji – interpretacji.
3. Można jednak spotkać ludzi, którzy wątpią w związek umiejętności logicznego myślenia
ze studiowaniem teoretycznej logiki. Ludzie ci, czasem nawet naukowo utytułowani,
przypisują sobie samym praktyczne umiejętności logiczne, przyznając się zarazem do tego, że
logiki nigdy nie zdołali się nauczyć. Mylą się. Wierzą oni naiwnie we własne zdolności
do jasnego myślenia, precyzyjnego wypowiadania się i poprawnego uzasadniania, ponieważ
nie są w stanie dostrzec logicznych błędów, które notorycznie popełniają. Skoro nie widzą
własnych błędów logicznych, nie cierpią z ich powodu i upewniają samych siebie, że nie
potrzebują kształcić się w logice. W ten sposób wpadają w zaklęty krąg nielogiczności.
Gdyby zechcieli nauczyć się logiki, z przerażeniem odnosiliby się do nonsensów,
które wcześniej wydawały się im całkiem rozsądne, a nawet głębokie. Albowiem, jak napisał
Jan Łukasiewicz, wielki logik, kto wykształcił się w logice matematycznej, temu jakby łuski
spadają z oczu, widzi on błędy tam, gdzie inni ich nie dostrzegają, i dostrzega nonsensy tam,
gdzie wielu widzi jakąś tajemniczą głębię. Rzeczywiście, wyjąwszy zawodowych logików,
studiujemy logikę nie po to, by coś – w domyśle: coś praktycznego – z nią zrobić. Raczej
studiujemy logikę po to, by ona coś zrobiła z nami, w szczególności z naszym myśleniem.
4. W pocie czoła wdrażając się w podstawowe rachunki logiczne, dzień po dniu,
w rezultacie wielkiego wysiłku, przeżywszy liczne niebezpieczne przygody matematyczne
i filozoficzne, wchodzimy w posiadanie skarbu kultury logicznej. Myśl człowieka logicznie
wykształconego rożni się bowiem od naturalnej zdolności do logicznego myślenia mniej
więcej tak, jak mistrzowski skok narciarski wykształconego sportowca rożni się od naturalnej
zdolności do podskakiwania przy grze w klasy.
Na podstawie: Marcin Tkaczyk, Logika. Wykład kursoryczny, Lublin [b.r.w.]
[na prawach maszynopisu].
