Motyle różnią się od innych owadów jednym szczegółem, którego zwykle nie widać gołym okiem: ich skrzydła pokrywają tysiące maleńkich łusek, ułożonych jak dachówki. To od nich pochodzi naukowa nazwa całej grupy — łuskoskrzydłe. Ten pyłek, który zostaje na palcach po dotknięciu motyla, to właśnie strącone łuski, a ich utrata utrudnia owadowi latanie. Stąd prosta zasada: motyle oglądamy, ale ich nie łapiemy.

Barwy powstają na dwa sposoby. Część kolorów daje zwykły barwnik, ale najbardziej efektowne odcienie biorą się z budowy samych łusek, które załamują światło. Dlatego mieniak tęczowiec potrafi zmieniać barwę w zależności od tego, pod jakim kątem na niego patrzymy — raz wydaje się brązowy, raz intensywnie niebieski. To nie sztuczka światła, tylko cecha jego skrzydeł.

Dorosłe motyle nie gryzą. Zamiast żuchw mają długą ssawkę, zwiniętą w spiralę jak sprężynka i rozwijaną dopiero przy kwiatku. Wcześniej jednak przechodzą całkowitą przemianę: z jaja wykluwa się gąsienica, która je i rośnie, potem zamienia się w poczwarkę, a z niej wychodzi owad zupełnie niepodobny do tego, czym był wcześniej.

Podział na motyle dzienne i ćmy nie jest tak ostry, jak się wydaje. Najpewniejszą wskazówką są czułki: u motyli dziennych kończą się drobnym zgrubieniem, u ciem bywają nitkowate albo pierzaste. Nie wszystkie ćmy latają zresztą nocą — krasnik jest aktywny w dzień, a jego czerwone plamy na ciemnym tle to czytelne ostrzeżenie dla ptaków.

Kilka gatunków z tej strony potrafi zmylić obserwatora. Motyl koliber zawisa w powietrzu przed kwiatem i pobiera nektar w locie, przez co bywa brany za maleńkiego ptaka. Zawisak i zmierzchnica należą do tej samej rodziny szybkich, mocno zbudowanych lotników. Rusałka pawik broni się inaczej — na jej skrzydłach widnieją plamy przypominające oczy, które w mgnieniu oka odsłania, gdy poczuje zagrożenie.

Motyle to też dobry pretekst do rozmowy o ogrodzie. Gąsienica bielinka bywa uznawana za szkodnika na kapuście, ale ten sam ogród bez kwitnących roślin nie utrzyma żadnego motyla. Kilka kęp roślin miododajnych i odrobina tolerancji dla nadgryzionych liści wystarczą, żeby latem było na co popatrzeć.