Rusałka pawik

Te wyraziste „oczka” to obrona motyla. Gdy zagrozi mu ptak, rusałka nagle rozkłada skrzydła, pokazując cztery wielkie oczy. Zaskoczony i wystraszony drapieżnik często cofa się, biorąc je za oczy dużego zwierzęcia.

Rusałka pawik potrafi też ostrzegawczo „syczeć”, pocierając skrzydłami. Dorosłe motyle zimują w ukryciu — w szopach, na strychach czy w dziuplach — i są jednymi z pierwszych motyli, które widać już wczesną wiosną, gdy tylko zrobi się cieplej.

Spodnia strona skrzydeł rusałki pawika jest niemal całkowicie czarnobrunatna i matowa, zupełnie inna niż jaskrawa, ozdobiona wielkimi oczami wierzchnia strona, którą motyl pokazuje dopiero w chwili zagrożenia. Dzięki temu kontrastowi motyl w spoczynku z założonymi skrzydłami staje się niemal niewidoczny na tle kory drzewa lub suchych liści, a dopiero nagłe otwarcie skrzydeł ujawnia zaskakujący wzór.

Gąsienice rusałki pawika są czarne, kolczaste i żerują gromadnie na pokrzywach, tworząc na jednej roślinie liczne, gęste skupiska, które ułatwiają im wspólną obronę przed drobnymi drapieżnikami. Dopiero przed przepoczwarczeniem młode gąsienice rozpraszają się pojedynczo, szukając osobnych, dogodnych miejsc na łodygach i pobliskich roślinach.

Rusałka pawik jest jednym z niewielu polskich motyli dziennych, które zimują w postaci dorosłego, w pełni uskrzydlonego owada, a nie jako jajo, gąsienica czy poczwarka, tak jak większość innych gatunków motyli krajowych. Dzięki temu potrafi pojawić się w locie już w cieplejsze dni na przełomie zimy i wczesnej wiosny, długo przed wykluciem się innych gatunków.

Motyl potrafi też wydawać cichy, ostrzegawczy dźwięk przypominający syczenie węża, pocierając o siebie żyłkami przednich i tylnych skrzydeł, co dodatkowo wzmacnia efekt odstraszający wobec zaskoczonego, wystraszonego drapieżnika obok czterech dużych, fałszywych oczu.

Rusałka pawik należy do najczęściej spotykanych i najłatwiej rozpoznawalnych motyli dziennych w polskich ogrodach, parkach i na łąkach, dzięki czemu bywa pierwszym gatunkiem motyla, jaki poznają dzieci podczas zajęć przyrodniczych w szkole. Jej charakterystyczne, wielkie oczy na skrzydłach czynią ją też chętnie fotografowanym obiektem wśród amatorów przyrody.

Zimujące dorosłe rusałki pawiki często chronią się w ludzkich budynkach — na strychach, w szopach, piwnicach czy nieogrzewanych garażach — gdzie wilgotność i temperatura pozostają stosunkowo stabilne przez całą zimę. Mieszkańcy niekiedy odnajdują je przypadkiem podczas sprzątania takich pomieszczeń, wciąż nieruchome i uśpione aż do wiosennego ocieplenia.

Obecność licznych pokrzyw w ogrodzie, choć bywa uznawana za niepożądany chwast, sprzyja rozwojowi gąsienic rusałki pawika oraz kilku innych krajowych gatunków motyli dziennych, dla których pokrzywa jest podstawową rośliną żywicielską. Z tego powodu niektórzy miłośnicy przyrody celowo pozostawiają fragment ogrodu obrośnięty pokrzywami.