Ćma

Większość ciem jest aktywna po zmroku i chętnie leci do światła — do lamp, latarni czy okien. W dzień odpoczywają, często złożywszy skrzydła płasko albo daszkowato nad ciałem, co też odróżnia je od wielu motyli dziennych, które składają skrzydła pionowo do góry.

Ćmy są bardzo różnorodne — bywają szare i niepozorne, ale i barwne. Wiele z nich odgrywa ważną rolę w przyrodzie: dorosłe piją nektar i zapylają kwiaty, a ich gąsienice są pożywieniem dla ptaków i innych zwierząt. Nocą ćmy są z kolei ważnym pokarmem dla nietoperzy.

W ścisłym, naukowym sensie „ćma” nie jest formalną grupą taksonomiczną, lecz jedynie potocznym, wygodnym określeniem obejmującym wszystkie gatunki motyli dziennych, które nie należą do tej samej, wyodrębnionej gałęzi ewolucyjnej co motyle dzienne — dlatego biolodzy mówią raczej o motylach dziennych i całej reszcie rzędu.

Zdecydowana większość opisanych na świecie gatunków z rzędu Lepidoptera to właśnie ćmy, a nie kolorowe, dzienne motyle, choć to właśnie te drugie, znacznie mniej liczne, przyciągają na co dzień zdecydowanie więcej ludzkiej uwagi.

Wiele ciem lecących nocą orientuje się względem światła księżyca lub gwiazd, utrzymując stały kąt między torem lotu a odległym źródłem światła — takie zachowanie sprawdza się świetnie przy prawdziwie odległych ciałach niebieskich, ale gdy blisko pojawi się jasna, sztuczna lampa uliczna, owad zaczyna zataczać wokół niej błędne, spiralne kręgi.

Gąsienica jednego z azjatyckich gatunków ciem, jedwabnika morwowego, od tysięcy lat hodowana jest przez człowieka wyłącznie w niewoli i dostarcza jedwabiu wykorzystywanego do produkcji tkanin — jest to jeden z nielicznych przykładów owada w pełni udomowionego przez człowieka, podobnie jak pszczoła miodna.

Przemysł jedwabniczy oparty na hodowli jedwabnika morwowego rozwijał się w Chinach od tysięcy lat i przez długi czas pozostawał tam ściśle strzeżoną tajemnicą państwową, zanim wiedza o produkcji jedwabiu rozprzestrzeniła się na inne kraje wzdłuż dawnego Jedwabnego Szlaku.

Zrozumienie mechanizmu nawigacji ciem względem odległych źródeł światła pomogło naukowcom zaprojektować bardziej przyjazne owadom lampy uliczne oraz oświetlenie budynków, ograniczające dezorientację i niepotrzebną śmiertelność nocnych owadów w miastach.

Ćmy, choć mniej doceniane niż motyle dzienne, pełnią równie ważną rolę zapylaczy roślin nocnych, a ich gąsienice stanowią podstawowe pożywienie dla wielu gatunków ptaków karmiących pisklęta oraz dla owadożernych nietoperzy polujących o zmierzchu i w nocy.