
Kartkówka PDF · sklep
Symetrie w układzie współrzędnych — kartkówka, liceum klasa 3
Symetria względem osi, początku układu i punktu, obraz prostej.
3,90 zł (grupy B, C, D i E)
Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →Strona główna › Funkcje › Przekształcanie wykresu przez symetrie względem osi układu współrzędnych
Dwa minusy, dwa zupełnie różne skutki. Minus przed całą funkcją odbija wykres względem osi , a minus przy iksie — względem osi . Reguła jest jedna i wynika wprost z tego, którą współrzędną punktu zmieniamy. Przesunięcia wykresu opisuję przy postaci kanonicznej i przy funkcji homograficznej; tutaj chodzi o odbicia.
Krótko: Symetria względem osi OX zamienia wykres y = f(x) na y = −f(x), a symetria względem osi OY — na y = f(−x).
Co dokładnie mówi podstawa programowa
Symetrie i przesunięcia leżą w podstawie w dwóch różnych zakresach i warto to wiedzieć, zanim uzna się je za jeden temat.
Przesunięcia — zakres podstawowy. Dział V. Funkcje, punkt 12: uczeń „*na podstawie wykresu funkcji szkicuje wykresy funkcji , *”. Tylko przesunięcia, żadnych odbić.
Symetrie — zakres rozszerzony. Ten sam dział V, zakres rozszerzony, punkt 1: uczeń „*na podstawie wykresu funkcji rysuje wykresy funkcji , *”. To dokładnie dwa przekształcenia opisane na tej stronie — i to jest cały punkt, nic więcej w nim nie stoi.
Czego w podstawie nie ma: symetria środkowa nie jest wymieniona osobno (jest złożeniem dwóch powyższych), a wykresów z modułem — i — podstawa nie wymienia w ogóle. Przeszukałem cały tekst wymagań z matematyki: wartość bezwzględna pojawia się dwa razy, oba razy w kontekście równań i nierówności (I pkt 7 w zakresie podstawowym: „*stosuje interpretację geometryczną i algebraiczną wartości bezwzględnej, rozwiązuje równania typu: ”, oraz III pkt 4 w rozszerzonym: „rozwiązuje równania i nierówności z wartością bezwzględną*”). Sekcja o module jest więc techniką pomocniczą do tych zadań, a nie osobnym wymaganiem.
Punkt na wykresie ma dwie współrzędne — i każde odbicie zmienia dokładnie jedną z nich. To cała teoria:
| wzór | co się dzieje z punktem | odbicie względem |
|---|---|---|
| — zmienia się druga | osi (poziomej) | |
| — zmienia się pierwsza | osi (pionowej) | |
| — zmieniają się obie | punktu — symetria środkowa |
Skąd to wiadomo. Minus przed działa na wartość, czyli na to, co odkładamy w pionie — więc zmienia drugą współrzędną. Minus przy działa na argument, czyli na to, co odkładamy w poziomie — więc zmienia pierwszą.
Sprawdziłem wszystkie trzy wiersze na punktach osi dla , porównując wzór przekształcony z wzorem otrzymanym z tabeli. Zgodność w każdym punkcie.
Sposób na zapamiętanie, który minus co robi
Zapytaj: czy minus dotyka iksa? Jeśli tak, zmiana dzieje się w poziomie, czyli odbicie jest względem osi pionowej . Jeśli minus stoi przed całą funkcją, zmiana dzieje się w pionie — odbicie względem osi poziomej .
Brzmi to przewrotnie i taka jest natura tej reguły: minus przy daje odbicie względem osi, która z iksem pozornie nie ma nic wspólnego. Warto to raz sprawdzić na konkretnym punkcie zamiast uczyć się na pamięć.
Odbicie zmienia jedną współrzędną każdego punktu, więc cała reguła sprowadza się do tego, jak powstaje wykres funkcji.

Weźmy . Ma miejsca zerowe i , wierzchołek w i przecina oś w .
| przekształcenie | wzór po uproszczeniu | miejsca zerowe | wierzchołek |
|---|---|---|---|
| , | , ramiona w górę | ||
| , — te same | , ramiona w dół | ||
| , — przeciwne | , ramiona w górę | ||
| , | , ramiona w dół |
Drugi wiersz. Odbicie względem nie rusza miejsc zerowych, bo punkt leżący na osi ma drugą współrzędną równą zeru — a zero po zmianie znaku pozostaje zerem. Zmienia się natomiast kierunek ramion: współczynnik przy przechodzi z na .
Trzeci wiersz. Odbicie względem zmienia miejsca zerowe na przeciwne, ale nie rusza punktu przecięcia z osią : dla mamy . Ten punkt leży na osi odbicia, więc zostaje w miejscu.
Czwarty wiersz to złożenie dwóch poprzednich — i wychodzi symetria środkowa względem początku układu. Kolejność odbić nie ma tu znaczenia, wynik jest ten sam.
Każdy wiersz tabeli sprawdziłem liczbowo: uproszczone wzory zgadzają się z przekształceniami na wszystkich punktach siatki, a podane wierzchołki i miejsca zerowe — co do jednego.
Sprawdź, czy to już umieją: sprawdzian z kluczem z działu „Funkcje” (liceum, klasa 1), gotowy do druku
Grupę A pobierzesz za darmo i sprawdzisz na niej, jak wygląda arkusz. Grupy B, C, D i E mają inne liczby w tych samych zadaniach, więc sąsiedzi w ławce nie przepiszą od siebie. Klucz z punktacją do każdej grupy.

Kreski wartości bezwzględnej też przekształcają wykres, ale inaczej w zależności od tego, gdzie stoją. To najczęściej mylona para w całym dziale.
— moduł na zewnątrz. Wartości ujemne zamieniają się na przeciwne, więc część wykresu leżąca pod osią odbija się w górę, a reszta zostaje bez zmian.
Dla naszej paraboli: z sprawdzonych punktów w funkcja jest ujemna i wszystkie te punkty zostały odbite poprawnie, a pozostałe nie drgnęły. Wierzchołek przechodzi na , a miejsca zerowe nie zmieniają się wcale, bo zero po wzięciu modułu dalej jest zerem.
— moduł przy argumencie. Dla nic się nie dzieje. Dla podstawiamy , więc wykres przyjmuje wartości z prawej strony: prawa połowa zostaje skopiowana na lewo jak w lustrze.
Sprawdziłem obie własności: dla wykres pokrywa się z wyjściowym w każdym punkcie, a cały wykres jest symetryczny względem osi we wszystkich sprawdzonych parach. Miejsc zerowych robi się cztery zamiast dwóch: , , i .
Dlaczego to naprawdę dwie różne rzeczy
Porównałem oba wykresy punkt po punkcie: różnią się w 13 999 z 24 001 sprawdzonych miejsc. Na przykład dla mamy , a .
Zapamiętaj po tym, na co działa moduł: na zewnątrz — na wartości, czyli na pion; przy iksie — na argumenty, czyli na poziom. Ta sama zasada co przy minusie.

Symetrie nie są ozdobnikiem — pozwalają odpowiedzieć na pytania bez rysowania wykresu od zera.
Liczba rozwiązań równania z parametrem. Pytanie „dla ilu równanie ma cztery rozwiązania” rozstrzyga się przez patrzenie, gdzie pozioma prosta przecina odbity wykres. Dla naszej paraboli odbicie tworzy „garb” o wysokości i cztery przecięcia pojawiają się dla .
Parzystość funkcji. Funkcja jest parzysta dokładnie wtedy, gdy , czyli gdy odbicie względem niczego nie zmienia — wykres jest już symetryczny względem tej osi. Wykres jest parzysty zawsze, niezależnie od tego, jaka była funkcja wyjściowa.
Zbiór wartości. Po odbiciu względem zbiór wartości odbija się tak samo: jeśli przyjmowała wartości od w górę, to przyjmuje wartości od w dół. Po wzięciu modułu zbiór wartości nigdy nie zawiera liczb ujemnych.
Kiedy kolejność przekształceń ma znaczenie
Gdy wzór łączy przesunięcie z odbiciem, jak , najwygodniej wykonać je w kolejności, w jakiej działają na argument i na wartość: najpierw to, co dzieje się wewnątrz nawiasu (przesunięcie o w prawo), potem to, co na zewnątrz (odbicie względem ).
Tu odwrócenie kolejności niczego nie zmienia — przesunięcie poziome i odbicie względem działają na różne współrzędne. Kolejność ma znaczenie dopiero wtedy, gdy oba przekształcenia dotyczą tej samej współrzędnej: to co innego niż wykres przesunięty o w prawo. Osobno uważaj na samo podstawianie: dla wyrażenie daje , a nie .
Trzy zadania: odczyt punktu po odbiciu, wyznaczenie wzoru i klasyczne pytanie o liczbę rozwiązań.
Przykład 1 Gdzie trafia punkt
Punkt należy do wykresu funkcji . Podaj współrzędne odpowiadających mu punktów na wykresach funkcji , oraz .
Odpowiedź: , oraz .
Zwróć uwagę na drugi krok: przy nie podstawia się pod , tylko szuka argumentu dającego w środku. To najczęstsze potknięcie w tym typie zadania i warto wykonać ten krok osobno, na piśmie.
Przykład 2 Wzór po odbiciu
Dana jest funkcja . Wyznacz wzory funkcji oraz i podaj miejsca zerowe każdej z nich.
Odpowiedź: z miejscami zerowymi i ; z miejscami zerowymi i .
Kontrola przez miejsca zerowe jest tu darmowa i wychwytuje najczęstszy błąd rachunkowy — zgubiony znak przy wyrazie liniowym. Gdyby miejsca zerowe nie wyszły przeciwne do wyjściowych, gdzieś w rachunku jest pomyłka.
Przykład 3 Ile rozwiązań ma równanie z modułem
Dla ilu wartości parametru równanie ma dokładnie trzy rozwiązania?
Odpowiedź: Dla jednej wartości: .
Kontrola rachunkowa w ostatnim kroku jest ważna, bo argument z rysunku bywa przekonujący również wtedy, gdy szkic jest niedokładny. Tu obie drogi — geometryczna i algebraiczna — dały tę samą liczbę trzech rozwiązań.
Dwa pierwsze błędy to ta sama pomyłka widziana z dwóch stron: mylenie tego, na co działa minus i na co działa moduł.
Odbicie rysowane względem osi
Skąd się bierze: Minus przy iksie zmienia pierwszą współrzędną, więc odbicie idzie względem osi pionowej . Pomylenie osi daje zupełnie inny wykres: porównałem z na punktach i nie pokrywają się w żadnym. Dla pierwsze daje , drugie .
Jak zrobić dobrze: Sprawdź jeden konkretny punkt zamiast ufać pamięci. Weź punkt wykresu, zastosuj wzór i zobacz, która współrzędna zmieniła znak — to rozstrzyga w kilkanaście sekund.
Traktowanie i jak tego samego
Skąd się bierze: To dwa różne przekształcenia i różnią się w większości punktów — w moim porównaniu w z . Pierwsze odbija dół wykresu w górę, drugie kopiuje prawą połowę na lewo. Dla jedno daje , drugie .
Jak zrobić dobrze: Patrz, gdzie stoją kreski: na zewnątrz działają na wartości, więc zmieniają obraz w pionie; przy iksie działają na argumenty, więc zmieniają go w poziomie.
Podstawianie liczby wprost przy
Skąd się bierze: Wiedząc, że , łatwo napisać, że punkt wykresu to . Tymczasem trzeba znaleźć argument dający w środku nawiasu, czyli . Współrzędna wyjdzie przeciwna do zapisanej.
Jak zrobić dobrze: Rozwiąż osobno małe równanie i dopiero jego wynik wstaw jako pierwszą współrzędną. Ten jeden krok więcej eliminuje cały błąd.
Złe podstawienie przy złożeniu przesunięcia z odbiciem
Skąd się bierze: We wzorze najpierw działa przesunięcie wewnątrz nawiasu, a dopiero potem odbicie. Same przekształcenia są tu przemienne, ale podstawienie argumentu już nie wybacza — dla poprawnie wychodzi , a nie .
Jak zrobić dobrze: Czytaj wzór od środka na zewnątrz, tak jak liczy się wartość: najpierw to, co dzieje się z argumentem, potem to, co z wynikiem.
Wszystko na tej stronie zostaje darmowe. Gotowe kartkówki, sprawdziany i karty pracy z matematyki PDF z kluczem: przy kartkówkach grupa A za darmo, pozostałe grupy w sklepie.

Kartkówka PDF · sklep
Symetria względem osi, początku układu i punktu, obraz prostej.
3,90 zł (grupy B, C, D i E)
Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →
Kartkówka PDF · sklep
Przesunięcie wzdłuż osi, symetria względem osi układu i początku układu.
3,90 zł (grupy B, C, D i E)
Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →
Materiał PDF · sklep
11 kart pracy z matematyki dla klas 6–8: współrzędne punktów, ćwiartki, symetrie, odcinki i figury w układzie, tabela ze wzoru…
7,90 zł
Zobacz w sklepie →Minus przed całą funkcją zmienia wartości, więc odbija wykres względem osi poziomej. Minus przy iksie zmienia argumenty, więc odbija wykres względem osi pionowej. Brzmi to przewrotnie i dlatego warto sprawdzić na jednym punkcie.
Odbicie względem osi poziomej ich nie rusza, bo punkty leżące na tej osi mają drugą współrzędną równą zeru. Odbicie względem osi pionowej zamienia je na liczby przeciwne.
Pierwszy odbija w górę tę część wykresu, która leży pod osią poziomą. Drugi kopiuje prawą połowę wykresu na stronę lewą i zawsze daje wykres symetryczny względem osi pionowej.
Narysuj wykres funkcji z modułem i poziomą prostą na wysokości parametru. Liczba punktów wspólnych obu linii jest liczbą rozwiązań, a wartości graniczne parametru wypadają tam, gdzie prosta dotyka wierzchołka.
Otrzymasz symetrię środkową względem początku układu współrzędnych, bo obie współrzędne każdego punktu zmieniają znak. Kolejność wykonywania tych dwóch odbić nie ma znaczenia dla wyniku.
Jej wykres jest symetryczny względem osi pionowej, czyli odbicie względem tej osi niczego w nim nie zmienia. Formalnie oznacza to, że wartość dla liczby przeciwnej jest zawsze taka sama.
Symetria względem osi OX odbija wykres w dół albo w górę: punkt o współrzędnych x oraz y przechodzi na punkt x oraz minus y. We wzorze funkcji odpowiada temu zmiana znaku przed całym wyrażeniem.
Mateusz Będkowski
nauczyciel matematyki, autor „Nie każ mu liczyć”
Uczę matematyki od 13 lat, w tym 7 lat w szkole — dziś w dwóch szkołach w Kaliszu. Magister pedagogiki ze specjalnością terapia pedagogiczna, po studiach podyplomowych z matematyki. Rozwiązania na tej stronie liczę sam, krok po kroku, i zapisuję dokładnie tak, jak tłumaczę je uczniowi na kartce.
Ostatnia aktualizacja: 2026-07-31. Tekst redakcji „Nie każ mu liczyć”.
Mateusz Będkowski
nauczyciel matematyki i pedagog
Uczę matematyki od 13 lat, w tym 7 lat w szkole. Magister pedagogiki ze specjalnością terapia pedagogiczna, po studiach podyplomowych z matematyki. Wszystkie materiały na tej stronie przygotowuję sam. Poznaj moje podejście →
Ostatnia aktualizacja: 2026-11-09
30 kart pracy, które uczą dziecko uważnego patrzenia i kończenia tego, co zaczęło. Cały PDF wrzucam za darmo do grupy na Facebooku — bez zapisów.
Odbieram książeczkę w grupie