Kształcenie językowe

Środki stylistyczne i retoryczne — zadania maturalne — strona 6

Rozpoznawanie środków językowych oraz wyjaśnianie ich funkcji w wypowiedzi.

Ćwicz w pełnej bazie

71zadań przypisanych do tematu

Jak odpowiadać

Ustal dokładny zakres polecenia.
Oprzyj odpowiedź na tekście, lekturze albo wskazanym materiale.
Sformułuj wniosek i uzasadnij go konkretną obserwacją.
Porównaj zakres odpowiedzi z zasadami oceniania.

Najczęstsza pułapka

Samo nazwanie środka bez wskazania efektu i związku z treścią.

Pełny zestaw · strona 6 z 7

Zadania, odpowiedzi i kryteria

Na tej stronie znajduje się 11 z 71 zadań. Odpowiedzi oraz zasady oceniania są ukryte do chwili rozwinięcia.

Środki stylistyczne i retoryczne

Zadanie 5

sierpień 2012podstawowy1 pkt

Podziel podane wyrażenia na słownictwo specjalistyczne i metaforyczne zgodnie z ich znaczeniem w tekście.

Wyrażenia do sklasyfikowania

wrażliwe elektroniczne serce
zachowania obsesyjne
natręctwa
elektroniczne ja
świat zamknięty w pudełku

Słownictwo specjalistyczne	Słownictwo metaforyczne

Wskazówka do rozwiązania — opracowanie serwisu

Rozdziel znaczenie dosłowne od przenośnego. Nazwij skojarzenia uruchamiane przez obraz i pokaż, jaki sens wnosi on do całej wypowiedzi.

Odpowiedź lub przykład realizacji

Słownictwo specjalistyczne	Słownictwo metaforyczne
zachowania obsesyjne natręctwa	wrażliwe elektroniczne serce elektroniczne ja świat zamknięty w pudełku

Klucz i zasady oceniania

Opracowanie serwisu na podstawie odpowiedzi i zasad CKE. 1 pkt — poprawne sklasyfikowanie wszystkich podanych wyrażeń.

Wymagania podstawy programowej

Zakres umiejętności — opracowanie serwisu: korzystanie z informacji. Zadanie sprawdza odróżnianie słownictwa specjalistycznego od metaforycznego na podstawie znaczenia kontekstowego.

Środki stylistyczne i retoryczne

Zadanie 6

maj 2012podstawowy2 pkt

Jakie środki językowe w akapitach 5. i 7. nadają tekstowi zabarwienie emocjonalne? Określ dwa i podaj przykład każdego z nich.

Wskazówka do rozwiązania — opracowanie serwisu

Podaj precyzyjną nazwę cechy, zjawiska lub pojęcia, a następnie dopasuj ją do materiału jednym konkretnym szczegółem. Unikaj określeń tak ogólnych, że mogłyby pasować do dowolnego tekstu.

Odpowiedź lub przykład realizacji

– słownictwo oceniające (imponująca, bazgroły) – zdanie pytające (Tylko skąd laik ma wiedzieć, które hasło należy do jakiej kategorii?)

Klucz i zasady oceniania

Przykładowa odpowiedź – słownictwo oceniające (imponująca, bazgroły) – zdanie pytające (Tylko skąd laik ma wiedzieć, które hasło należy do jakiej kategorii?) 2 p. – za poprawne określenie dwóch środków językowych i zilustrowanie obu przykładami z tekstu. 1 p. – za poprawne określenie jednego środka językowego i zilustrowanie go przykładem z tekstu.

Wymagania podstawy programowej

Umiejętność sprawdzana według klucza CKE: Korzystanie z informacji Rozpoznanie środków językowych pełniących określoną funkcję

Środki stylistyczne i retoryczne

Zadanie 11

maj 2012podstawowy2 pkt

Wyjaśnij, jakie funkcje w tekście pełni zacytowana w akapicie 11. metafora, którą posłużył się Newton. Wymień dwie.

Wskazówka do rozwiązania — opracowanie serwisu

Nazwij funkcję precyzyjnym terminem, a następnie wyjaśnij, jaki efekt dany element wywołuje w tym konkretnym tekście. Samo wskazanie środka lub zabiegu nie realizuje całego polecenia.

Odpowiedź lub przykład realizacji

Metafora ilustruje przekonanie autora, że autorzy Wikipedii swój sukces zawdzięczają istniejącym wcześniej encyklopediom a także sprawia, że tekst jest bardziej interesujący.

Klucz i zasady oceniania

Przykładowa odpowiedź Metafora ilustruje przekonanie autora, że autorzy Wikipedii swój sukces zawdzięczają istniejącym wcześniej encyklopediom a także sprawia, że tekst jest bardziej interesujący. 2 p. – za poprawne określenie dwóch funkcji metafory, którą posłużył się autor 1 p. – za poprawne określenie jednej funkcji metafory Kryteria oceniania odpowiedzi – poziom podstawowy

Wymagania podstawy programowej

Umiejętność sprawdzana według klucza CKE: Korzystanie z informacji Rozpoznanie wskazanego środka językowego i jego funkcji w tekście

Środki stylistyczne i retoryczne

Zadanie 8

sierpień 2011podstawowy1 pkt

W kontekście akapitu 5. wyjaśnij sens metaforycznego stwierdzenia: „nieco starsi od nich [...] zderzali się ze ścianą”.

Wskazówka do rozwiązania — opracowanie serwisu

Rozdziel znaczenie dosłowne od przenośnego. Nazwij skojarzenia uruchamiane przez obraz i pokaż, jaki sens wnosi on do całej wypowiedzi.

Odpowiedź lub przykład realizacji

Np.: – napotykali przeszkody – ponosili porażkę

Klucz i zasady oceniania

Np.: – napotykali przeszkody 1 0 – ponosili porażkę

Wymagania podstawy programowej

Zakres umiejętności — opracowanie serwisu: Korzystanie z informacji. Zadanie sprawdza wyjaśnianie sensu, zależności lub funkcji wskazanego elementu.

Środki stylistyczne i retoryczne

Zadanie 4

sierpień 2011podstawowy1 pkt

Wyrażenie „autentyczny samotny tłum” to A. antyteza. B. oksymoron. C. anafora. D. personifikacja. Zaznacz poprawną odpowiedź.

Wskazówka do rozwiązania — opracowanie serwisu

Najpierw sformułuj odpowiedź własnymi słowami, dopiero potem porównaj ją z wariantami. Odrzucaj odpowiedzi częściowo prawdziwe, które nie obejmują całego sensu polecenia.

Odpowiedź lub przykład realizacji

B (oksymoron)

Klucz i zasady oceniania

B (oksymoron) 1 0

Wymagania podstawy programowej

Umiejętność sprawdzana według klucza CKE: B (oksymoron) 1 0

Środki stylistyczne i retoryczne

Zadanie 3

sierpień 2011podstawowy1 pkt

W kontekście akapitu 2. wyjaśnij sens metafory „wieczne dzieci schowane za stertą gadżetów”.

Wskazówka do rozwiązania — opracowanie serwisu

Rozdziel znaczenie dosłowne od przenośnego. Nazwij skojarzenia uruchamiane przez obraz i pokaż, jaki sens wnosi on do całej wypowiedzi.

Odpowiedź lub przykład realizacji

Np.: – młodym ludziom sprzęt komputerowy zastąpił zabawki z dzieciństwa; stanowi on rodzaj parasola ochronnego przed dorosłością; – młodzi ludzie uciekają przed dorosłością w świat wirtualny, boją się stawić czoło rzeczywistości, a nad gadżetami komputerowymi w pełni panują.

Klucz i zasady oceniania

Np.: – młodym ludziom sprzęt komputerowy zastąpił zabawki z dzieciństwa; stanowi on rodzaj parasola ochronnego przed dorosłością; 1 0 – młodzi ludzie uciekają przed dorosłością w świat wirtualny, boją się stawić czoło rzeczywistości, a nad gadżetami komputerowymi w pełni panują.

Wymagania podstawy programowej

Zakres umiejętności — opracowanie serwisu: Korzystanie z informacji. Zadanie sprawdza wyjaśnianie sensu, zależności lub funkcji wskazanego elementu.

Środki stylistyczne i retoryczne

Zadanie 6

sierpień 2010podstawowy1 pkt

Tytuł artykułu jest A. hiperbolą. B. oksymoronem. C. personifikacją. D. metaforą. Zaznacz poprawną odpowiedź.

Wskazówka do rozwiązania — opracowanie serwisu

Najpierw sformułuj odpowiedź własnymi słowami, dopiero potem porównaj ją z wariantami. Odrzucaj odpowiedzi częściowo prawdziwe, które nie obejmują całego sensu polecenia.

Odpowiedź lub przykład realizacji

D. metaforą.

Klucz i zasady oceniania

Opracowanie serwisu na podstawie zasad CKE. 1 pkt - zaznaczenie odpowiedzi D. 0 pkt - odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi.

Wymagania podstawy programowej

Zakres umiejętności — opracowanie serwisu: Korzystanie z informacji. Zadanie sprawdza odczytywanie informacji i formułowanie odpowiedzi zgodnej z materiałem źródłowym.

Środki stylistyczne i retoryczne

Zadanie 4

sierpień 2010podstawowy2 pkt

Jakie środki stylistyczne i językowe (poza rozpoznaną już w zadaniu 2. metaforą), użyte w akapicie 2., służą ocenie zachowań członków zespołu? Określ dwa i wskaż ich przykłady.

Wskazówka do rozwiązania — opracowanie serwisu

Odpowiedź lub przykład realizacji

Dwa środki z przykładami, np.: negatywnie wartościujące epitety „lekkomyślne zachowanie” i „nie lepsi”; pozytywny epitet „pracowita, sumienna”; wyrazy nakazu lub zakazu „powinny”, „nie wolno”; zdanie wykrzyknikowe; mowa niezależna; ironia.

Klucz i zasady oceniania

2 pkt - określenie dwóch środków i podanie przykładów; 1 pkt - jednego środka z przykładem; 0 pkt - odpowiedź błędna albo brak odpowiedzi.

Wymagania podstawy programowej

Umiejętność sprawdzana według klucza CKE: Kmicic 0-4 a. patriota, b. wierny złożonej przysiędze, c. uwikłany w zdradę Radziwiłłów, d. ma świadomość, że znalazł się w potrzasku (chce dotrzymać przysięgi, ale nie chce być zdrajcą), e. ma ogromny szacunek (uwielbienie) dla księcia Janusza Radziwiłła, f. podejrzewa, że Radziwiłłowie mówią nieprawdę, g. jest przerażony prawdą, h. w trudnej sytuacji potrafi zapanować nad sobą.

Środki stylistyczne i retoryczne

Zadanie 2

sierpień 2010podstawowy2 pkt

Jaki obraz został wykorzystany w tekście jako metafora sytuacji psychologów, pracujących w gruzińskim pensjonacie? Wyjaśnij sens tej metafory. Obraz: Sens metafory:

Wskazówka do rozwiązania — opracowanie serwisu

Najpierw dokładnie opisz wybrany element wizualny, a następnie połącz jego kształt, układ lub symbolikę z konkretnym motywem, bohaterem albo problemem utworu.

Odpowiedź lub przykład realizacji

Obraz: łódź z pasażerami płynąca po wzburzonym morzu. Metafora wskazuje na niebezpieczeństwo oraz konieczność współpracy członków zespołu.

Klucz i zasady oceniania

2 pkt - rozpoznanie obrazu i wyjaśnienie metafory; 1 pkt - wykonanie jednego z tych elementów; 0 pkt - odpowiedź błędna albo brak odpowiedzi.

Wymagania podstawy programowej

Umiejętność sprawdzana według klucza CKE: Janusz Radziwiłł, np.: 0–5 a. zdrajca, b. wyrafinowanie i przebiegłość (rola przysięgi), c. hipokryzja i obłuda, poza patriotyczna, d. duma i pycha, przekonanie o własnej wyjątkowości i nieprzeciętnej inteligencji (umysł zwyczajnego człeka tego objąć nie zdoła), przekonanie, że jedynie Bóg ma prawo go osądzić, e. pragnienie wyniesienia własnego rodu, prywata (uzależnienie losów ojczyzny od swego upadku lub zwycięstwa), f. żądza władzy (pragnienie korony), g. pewność własnych racji (mentorski ton), h. kreowanie się na męczennika, patriotę – przedstawia zdradę jako ofiarę i poświęcenie, i. manipulacja Kmicicem (odwoływanie się do jego emocji i honoru), podłość wobec Kmicica.

Środki stylistyczne i retoryczne

Zadanie 8

maj 2010podstawowy1 pkt

Zdaniem autora istotę Internetu najlepiej oddaje metafora bazaru (akapit 6.). Wyjaśnij dlaczego?

Wskazówka do rozwiązania — opracowanie serwisu

Nazwij przyczynę wskazanego zjawiska, a następnie pokaż zależność przyczynowo-skutkową obecną w materiale. Nie ograniczaj odpowiedzi do powtórzenia skutku opisanego w pytaniu.

Odpowiedź lub przykład realizacji

Bazar jest idealną metaforą Internetu, gdyż oddaje jego różnorodność, ale także interaktywność uczestników, głębię kulturową. Jednak, by poznać to bogactwo, trzeba się w bazar zagłębić, gdyż bez tego wydaje się on tylko chaosem.

Klucz i zasady oceniania

1 p. – wyjaśnienie, dlaczego zdaniem autora istotę Internetu najlepiej oddaje metafora bazaru Przykładowa odpowiedź Bazar jest idealną metaforą Internetu, gdyż oddaje jego różnorodność, ale także interaktywność uczestników, głębię kulturową. Jednak, by poznać to bogactwo, trzeba się w bazar zagłębić, gdyż bez tego wydaje się on tylko chaosem. 0 p.– odpowiedź niepoprawna lub brak odpowiedzi

Wymagania podstawy programowej

Umiejętność sprawdzana według klucza CKE: Korzystanie Odczytywanie dosłownych i metaforycznych znaczeń wyrazu, nazywanie z informacji środków językowych i ich funkcji w tekście

Środki stylistyczne i retoryczne

Zadanie 7

styczeń 2009rozszerzony1 pkt

Zasadą konstrukcyjną akapitu 8. autor uczynił dominację jednego ze środków artystycznych. Spośród podanych niżej wybierz właściwy. A. Kontrast. B. Hiperbola. C. Metafora. D. Symbol.

Wskazówka do rozwiązania — opracowanie serwisu

Najpierw sformułuj odpowiedź własnymi słowami, dopiero potem porównaj ją z wariantami. Odrzucaj odpowiedzi częściowo prawdziwe, które nie obejmują całego sensu polecenia.

Odpowiedź lub przykład realizacji

C. Metafora.

Klucz i zasady oceniania

1 pkt - zaznaczenie odpowiedzi C; 0 pkt - odpowiedź błędna albo brak odpowiedzi.

Wymagania podstawy programowej

Umiejętność sprawdzana według klucza CKE: C 1 0 Podkreśla wielość talentów i zasług poety (np.:dopełnia,