
Płatny materiał · sklep
Wartość bezwzględna — kartkówka, liceum, klasa 1
Wartość bezwzględna liczby, równania i nierówności z wartością bezwzględną.
3,90 zł (grupy B, C, D i E)
Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →Strona główna › Równania i nierówności › Nierówności z wartością bezwzględną
Cała różnica między a mieści się w jednym zdaniu: pierwsze pyta o punkty bliskie zeru, drugie o dalekie. Bliskie tworzą jeden przedział, dalekie — dwa rozbiegające się w przeciwne strony. Jeśli zapamiętasz ten obrazek, nie będziesz musiał uczyć się dwóch osobnych reguł. Samo pojęcie opisuję przy wartości bezwzględnej, a wersję z równaniem — przy równaniach z wartością bezwzględną.
Krótko: Nierówność |x| < a (dla a > 0) oznacza −a < x < a, a nierówność |x| > a oznacza x < −a lub x > a.
Kalkulator nierówności z wartością bezwzględną
Materiał rozszerzony
Podstawa dla liceum umieszcza ten temat w zakresie rozszerzonym. Dział III. Równania i nierówności, zakres rozszerzony, punkt 4 brzmi dosłownie: „rozwiązuje równania i nierówności z wartością bezwzględną”.
W zakresie podstawowym ten sam dział wymienia równania i nierówności liniowe (punkt 3) oraz kwadratowe (punkt 4) — o wartości bezwzględnej nie wspomina. Jeśli zdajesz maturę podstawową, warto jednak rozumieć sam obrazek na osi: bywa potrzebny do odczytania gotowej odpowiedzi w zadaniu zamkniętym.
Reguła pierwsza — znak „mniejsze”. Nierówność dla oznacza, że wyrażenie leży bliżej niż od zera, a więc mieści się między a :
Reguła druga — znak „większe”. Nierówność oznacza coś odwrotnego: wyrażenie leży dalej niż . Takich punktów jest po obu stronach, ale między nimi zieje dziura, więc jednym przedziałem tego nie zapiszesz:
Zwróć uwagę na spójniki. Przy „mniejsze” oba warunki muszą zachodzić naraz — to jedna liczba spełniająca dwa ograniczenia. Przy „większe” wystarczy jeden z nich — żadna liczba nie jest jednocześnie mniejsza od i większa od .
Znaki nieostre działają tak samo, tylko końce należą do zbioru: daje przedział domknięty , a — dwie półproste domknięte.
Sprawdziłem obie reguły, przechodząc po 120 001 punktach osi od do i porównując zbiór opisany wartością bezwzględną ze zbiorem opisanym przedziałami. Dla , i opisy zgadzają się w każdym sprawdzonym punkcie.
Poza samym modułem zbiór rozwiązań zapisuje się tak samo jak wszędzie indziej, więc przedziały i nawiasy ćwiczy się też na pozostałych rodzajach nierówności.

Nie trzeba tego pamiętać jako dwóch osobnych wzorów — wystarczy definicja. Wartość bezwzględna to odległość od zera, a odległość jest zawsze nieujemna.
Pytanie „?” znaczy więc: które punkty osi leżą bliżej niż cztery kratki od zera? Odpowiedź widać bez rachunku — te leżące wewnątrz odcinka o środku w zerze i promieniu . Odcinek jest jeden, więc i przedział jest jeden.
Pytanie „?” to pytanie o resztę osi: wszystko poza tym odcinkiem. A reszta osi po wycięciu kawałka ze środka zawsze rozpada się na dwie części.
Jedna reguła zamiast dwóch
Zbiory rozwiązań i są dopełnieniami: każda liczba spełnia dokładnie jedną z tych nierówności.
Dlatego wystarczy pamiętać przypadek „mniejsze” — przedział — a przypadek „większe” odczytać jako to, co zostało poza nim. Jeśli w rozwiązaniu wyjdą Ci dwa zbiory nachodzące na siebie albo zostawiające lukę, znaczy to, że gdzieś zgubiłeś znak.
Przesunięty środek. Gdy pod modułem stoi minus liczba, zmienia się tylko punkt odniesienia. Zapis czytamy: „odległość od jest mniejsza niż ”, czyli leży w przedziale o środku i promieniu .
Zmierzyłem to na siatce punktów dla trzech par: dla wyszedł środek i promień , dla — środek i promień , dla — środek i promień . Za każdym razem środek i promień odczytane z wykresu zgadzają się z liczbami ze wzoru.
Ten odczyt działa też w drugą stronę i bywa szybszy od rachunku: przedział ma środek w i promień , więc opisuje go nierówność .

Sprawdź, czy to już umieją: sprawdzian z kluczem z działu „Wyrażenia, przedziały, nierówności” (liceum, klasa 1), gotowy do druku
Grupę A pobierzesz za darmo i sprawdzisz na niej, jak wygląda arkusz. Grupy B, C, D i E mają inne liczby w tych samych zadaniach, więc sąsiedzi w ławce nie przepiszą od siebie. Klucz z punktacją do każdej grupy.

To najczęstsze źródło zdziwienia na sprawdzianach, a rozstrzyga się je bez rozwiązywania czegokolwiek — samą definicją.
| nierówność | zbiór rozwiązań | dlaczego |
|---|---|---|
| pusty | odległość nigdy nie jest ujemna, więc nie może być mniejsza od | |
| wszystkie liczby rzeczywiste | odległość zawsze jest większa od liczby ujemnej | |
| jedna liczba: | odległość równa zeru tylko w samym punkcie odniesienia | |
| wszystkie liczby rzeczywiste | odległość z definicji jest nieujemna |
Przeliczyłem każdy z tych czterech wierszy na tej samej siatce punktów. Nierówność nie została spełniona ani razu, — we wszystkich punktach, a dokładnie raz, w . Zgadza się co do jednego punktu.
Warto to sprawdzać na samym początku zadania. Jeśli po prawej stronie po uporządkowaniu wyjdzie liczba ujemna, odpowiedź jest gotowa i nie ma czego rozbijać na przypadki.
Nierówność typu też da się rozwiązać bez rozbijania na przypadki, i to na dwa sposoby.
Sposób geometryczny. Weźmy . Lewa strona to odległość od , prawa — odległość od (bo ). Pytamy więc: które punkty leżą bliżej jedynki niż minus trójki?
Wszystkie leżące po prawej stronie środka odcinka o końcach i . Ten środek to , więc rozwiązaniem jest .
Sposób rachunkowy. Obie strony są nieujemne, więc wolno je podnieść do kwadratu bez zmiany znaku nierówności:
W ostatnim kroku dzieliłem przez liczbę ujemną , więc znak nierówności się odwrócił — to ta sama pułapka co przy nierównościach liniowych.
Oba sposoby dały , a porównanie zbiorów na punktach potwierdziło, że opis i opis pokrywają się w każdym z nich.
Dlaczego wolno podnieść do kwadratu
Podnoszenie stronami jest bezpieczne tylko wtedy, gdy obie strony są nieujemne — a wartość bezwzględna zawsze taka jest.
Przy zwykłej nierówności ta sztuczka bywa błędem: z po podniesieniu wyszłoby , co jest fałszem. Moduł po obu stronach jest więc warunkiem, a nie ozdobnikiem.
Trzy zadania w kolejności, w jakiej pojawiają się w arkuszach: przedział, suma dwóch półprostych i przypadek, w którym całą robotę wykonuje definicja.
Przykład 1 Znak „mniejsze” — jeden przedział
Rozwiąż nierówność .
Odpowiedź: .
Kontrola środkiem i promieniem jest szybsza od podstawiania liczb i wychwytuje najczęstszy błąd — pomylenie znaku przy przenoszeniu wyrazu wolnego. Gdyby środek przedziału nie wypadł tam, gdzie zeruje się wyrażenie spod modułu, na pewno gdzieś jest pomyłka.
Przykład 2 Znak „większe” — dwie półproste
Rozwiąż nierówność .
Odpowiedź: .
Zbiór zapisuje się sumą, bo składa się z dwóch rozłącznych kawałków. Zapisanie go jednym przedziałem byłoby odpowiedzią dokładnie odwrotną — to zbiór punktów, które nierówności nie spełniają.
Przykład 3 Odpowiedź bez rozwiązywania
Rozwiąż nierówność .
Odpowiedź: Nierówność jest sprzeczna — zbiór rozwiązań jest pusty.
Sprawdzenie znaku prawej strony przed rozbijaniem na przypadki oszczędza całą pracę. Ten sam odruch działa w drugą stronę: gdyby po prawej stronie stała liczba ujemna, ale ze znakiem „większe”, rozwiązaniem byłby cały zbiór liczb rzeczywistych.
Trzy pierwsze błędy z tej listy sprawdziłem liczbowo — policzyłem, ile punktów osi błędna metoda gubi albo dokłada. Skala pomyłki bywa większa, niż się wydaje.
Spójnik „i” zamiast „lub” przy znaku „większe”
Skąd się bierze: Z uczeń zapisuje „ i ”. Żadna liczba nie spełnia obu warunków naraz, więc taki zapis opisuje zbiór pusty. Policzyłem to na siatce: poprawny zbiór zawiera sprawdzone punkty, a zbiór po tej pomyłce — zero. Błąd jednego spójnika kasuje więc całą odpowiedź.
Jak zrobić dobrze: Zapamiętaj obrazek zamiast spójnika: „większe” to odległe punkty, a odległe od jednego miejsca leżą po dwóch stronach. Dwie strony to suma zbiorów, czyli lub.
Opuszczenie kresek bez rozbicia na przypadki
Skąd się bierze: Z zostaje samo , czyli . Zgubiony zostaje warunek od dołu. Na siatce punktów poprawny zbiór ma punktów, a zbiór po tej pomyłce — : metoda dokłada liczb, które rozwiązaniami nie są. Widać to na jednej: daje , a jest fałszem.
Jak zrobić dobrze: Kresek nie wolno po prostu zetrzeć. Przy znaku „mniejsze” zapisz od razu podwójną nierówność — trudniej wtedy zgubić dolne ograniczenie.
Rozwiązywanie, gdy po prawej stronie stoi liczba ujemna
Skąd się bierze: Rozbicie na przypadki daje dwa układy sprzeczne, ale po drodze łatwo się pogubić w znakach i wypisać jakiś przedział. Tymczasem odpowiedź wynika wprost z definicji: odległość nigdy nie jest ujemna.
Jak zrobić dobrze: Zanim cokolwiek rozbijesz, uporządkuj nierówność tak, żeby moduł został sam po lewej, i spójrz na znak prawej strony. Ujemna prawa strona rozstrzyga zadanie natychmiast.
Mnożenie lub dzielenie przez liczbę ujemną bez odwrócenia znaku
Skąd się bierze: Przy po podniesieniu do kwadratu wychodzi . Podzielenie przez z zachowaniem znaku daje — zbiór dokładnie odwrotny do poprawnego.
Jak zrobić dobrze: Reguła jest ta sama co przy zwykłych nierównościach: dzielenie przez liczbę ujemną odwraca znak. Kontrola zajmuje sekundę — podstaw jedną liczbę, na przykład : , , a jest prawdą, więc zero należy do rozwiązania.
Wszystko na tej stronie zostaje darmowe. Gotowe kartkówki i sprawdziany PDF z kluczami: grupa A za darmo, pozostałe grupy w sklepie.

Płatny materiał · sklep
Wartość bezwzględna liczby, równania i nierówności z wartością bezwzględną.
3,90 zł (grupy B, C, D i E)
Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →
Płatny materiał · sklep
Przedziały, wzory skróconego mnożenia, wartość bezwzględna, układy.
3,90 zł (grupy B, C, D i E)
Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →Wszystko na tej stronie zostaje darmowe. Jeśli chcesz poćwiczyć więcej, tu są zestawy kart do druku na ten temat, z kluczem odpowiedzi.

Karty pracy · sklep
10 kart pracy z matematyki do matury podstawowej: wartość bezwzględna, zapis przedziałów, działania na przedziałach, równania i nierówności…
9,90 zł
Zobacz w sklepie →Decyduje znak. Przy „mniejsze” pytamy o punkty bliskie punktowi odniesienia i te tworzą jeden spójny przedział. Przy „większe” pytamy o punkty odległe, a takie leżą po obu stronach, więc zbiór rozpada się na dwie części.
Tak, i to bez żadnego rachunku. Jeśli po uporządkowaniu po prawej stronie stoi liczba ujemna, a znak jest „mniejsze”, zbiór jest pusty, bo odległość nigdy nie schodzi poniżej zera.
Policz środek przedziału jako średnią jego końców, a promień jako połowę długości. Wtedy zapis wygląda tak: moduł różnicy niewiadomej i środka jest mniejszy od promienia. Dla przedziału od minus dwóch do trzech środek wynosi pół, a promień dwa i pół.
Tylko wtedy, gdy obie strony są nieujemne — a tak jest, gdy po obu stronach stoi wartość bezwzględna. W innym przypadku ta operacja psuje nierówność, co widać na przykładzie liczb minus pięć i dwa.
Równanie daje pojedyncze liczby, a nierówność całe przedziały, ale punkt wyjścia jest ten sam: rozbicie na dwa przypadki wynikające z definicji odległości. Przy nierówności dochodzi wybór właściwego spójnika między przypadkami.
Podstawa umieszcza równania i nierówności z wartością bezwzględną w zakresie rozszerzonym, w dziale trzecim. Na poziomie podstawowym warto jednak znać sam odczyt z osi liczbowej, bo bywa potrzebny w zadaniach zamkniętych.
Mateusz Będkowski
nauczyciel matematyki, autor „Nie każ mu liczyć”
Uczę matematyki od 13 lat, w tym 7 lat w szkole — dziś w dwóch szkołach w Kaliszu. Magister pedagogiki ze specjalnością terapia pedagogiczna, po studiach podyplomowych z matematyki. Rozwiązania na tej stronie liczę sam, krok po kroku, i zapisuję dokładnie tak, jak tłumaczę je uczniowi na kartce.
Ostatnia aktualizacja: 2026-07-31. Tekst redakcji „Nie każ mu liczyć”.
Mateusz Będkowski
nauczyciel matematyki i pedagog
Uczę matematyki od 13 lat, w tym 7 lat w szkole. Magister pedagogiki ze specjalnością terapia pedagogiczna, po studiach podyplomowych z matematyki. Wszystkie materiały na tej stronie przygotowuję sam. Poznaj moje podejście →
Ostatnia aktualizacja: 2026-11-09
30 kart pracy, które uczą dziecko uważnego patrzenia i kończenia tego, co zaczęło. Cały PDF wrzucam za darmo do grupy na Facebooku — bez zapisów.
Odbieram książeczkę w grupie