Wypowiedź argumentacyjna — zadania maturalne — strona 2

Zasady oceniania rozwiązań Rodzaj dokumentu: zadań Egzamin maturalny Egzamin: Arkusz 1. Przedmiot: Test Język polski w użyciu Test historycznoliteracki Poziom: Formy arkusza: Termin egzaminu: 5 maja 2025 r. Data publikacji 27 czerwca 2025 r. dokumentu: Ogólne zasady oceniania zadań w części testowej Akceptowane są wszystkie odpowiedzi merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania – również odpowiedzi nieprzewidziane jako rozwiązania przykładowe w zasadach oceniania. 1. Odpowiedzi nieprecyzyjne, niejednoznaczne, niejasno sformułowane uznaje się za błędne. 2. Gdy jako rozwiązanie tego samego zadania zdający podaje kilka odpowiedzi, z których jedna jest poprawna, a inne – błędne, nie otrzymuje punktów za żadne z tych rozwiązań. 3. Jeżeli odpowiedź zawiera wyłącznie cytat, to jest oceniana na 0 pkt. 4. Jeżeli informacje zamieszczone w odpowiedzi (również te dodatkowe, a więc takie, które nie wynikają z treści polecenia) świadczą o nierozumieniu omawianego zagadnienia i zaprzeczają pozostałej części odpowiedzi stanowiącej prawidłowe rozwiązanie zadania, to za odpowiedź jako całość zdający otrzymuje 0 pkt. 5. Jeżeli rozwiązanie zadania sprawdzającego znajomość problematyki i treści lektur obowiązkowych zawiera błąd rzeczowy, to ocenia się je na 0 pkt. 6. W zadaniach zamkniętych każdy sposób oznaczenia odpowiedzi (podkreślenie, przekreślenie, zakreślenie, obwiedzenie itd.) jest uznawany za wybór tej odpowiedzi, pod warunkiem że zdający konsekwentnie go stosuje w jednym zadaniu. 7. W przypadku rozwiązania zawierającego treści obraźliwe, wulgarne lub propagujące postępowanie niezgodne z prawem zostanie podjęta indywidualna decyzja dotycząca oceny tego rozwiązania, np. cała odpowiedź nie będzie podlegała ocenie. Zasady oceniania rozwiązań zadań Zadanie 1. (0–1) Wymagania określone w podstawie programowej1 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza i hierarchizuje informacje kultury […]. z tekstów […]; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 3) […] odczytuje informacje i przekazy odbioru […] tekstów kultury na różnych jawne i ukryte […]. poziomach […]. SP, klasy VII i VIII I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 1) wyszukuje w tekście potrzebne informacje [...]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wyjaśnienie sensu zdania na podstawie tekstu 1. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi2 • Nazwa „planeta” pochodzi od greckiego słowa „wędrujący”. Dlatego też podróże kosmiczne pomiędzy planetami zostały nazwane wędrówką pomiędzy wędrowcami. • Autor tekstu zauważa, że w naturze człowieka jest wędrowanie i poznawanie nowych miejsc, również kosmosu. Wędrowcami są także planety, które podlegają nieustannemu ruchowi. To zdanie oznacza zatem rozpoczęcie przez człowieka lotów kosmicznych. Zadanie 2. (0–2) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza i hierarchizuje informacje kultury […]. z tekstów […]; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 3) […] odczytuje informacje i przekazy odbioru […] tekstów kultury na różnych jawne […]. poziomach […]. SP, klasy VII i VIII I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 1) wyszukuje w tekście potrzebne informacje [...]. Zasady oceniania 2 pkt – rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem zawierającym odwołanie do obu tekstów. 1 pkt – rozstrzygnięcie ORAZ podanie przyczyny zainteresowania kosmosem na podstawie jednego tekstu. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Uwaga. Jeżeli w rozwiązaniu zadania wskazano taką samą przyczynę zainteresowania kosmosem (rozstrzygnięcie: tak), jednak odwołanie do któregokolwiek z tekstów jest niezgodne z tym rozstrzygnięciem, to za odpowiedź przyznaje się 0 pkt. Przykładowe odpowiedzi ocenione na 2 pkt • Nie. W tekście Carla Sagana motywacją główną do odkrywania kosmosu jest ciekawość, ale także szukanie jakichkolwiek znaków życia na planetach, natomiast w tekście Marty Trepczyńskiej głównym impulsem do odkrywania kosmosu jest znalezienie warunków do życia na innych planetach. • Tak, w obu tekstach jest mowa o potrzebie zdobycia wiedzy o warunkach panujących w kosmosie. Zadanie 3. (0–2) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza i hierarchizuje informacje kultury […]. z tekstów […]; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 3) […] odczytuje informacje i przekazy odbioru […] tekstów kultury na różnych jawne i ukryte […]. poziomach […]. SP, klasy VII i VIII I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 1) wyszukuje w tekście potrzebne informacje [...]. Zasady oceniania 2 pkt – poprawne wyjaśnienie zgodne z tekstem 1. ORAZ rozstrzygnięcie i trafne uzasadnienie w odniesieniu do tekstu 2. 1 pkt – poprawne wyjaśnienie zgodne z tekstem 1. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt Według Carla Sagana nie możemy podróżować w kosmos, ponieważ ograniczają nas koszty. Trepczyńska nie mówi o takim samym ograniczeniu, bo wskazuje, że przeszkodą są warunki panujące w kosmosie. Zasady oceniania rozwiązań zadań Zadanie 4. (0–1) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 8. Kształcenie umiejętności świadomego 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: odbioru […] tekstów kultury na różnych 3) […] rozpoznaje środki językowe i ich poziomach […]. funkcje zastosowane w tekstach […]. II. Kształcenie językowe. II. Kształcenie językowe. 3. Funkcjonalne wykorzystanie wiedzy 1. Gramatyka języka polskiego. Zdający: o języku w odczytaniu sensów zawartych 1) wykorzystuje wiedzę z dziedziny fleksji w strukturze głębokiej tekstów […] […] w analizie i interpretacji tekstów […]. nieliterackich. 2. Zróżnicowanie języka. Zdający: 7) rozpoznaje słownictwo o charakterze wartościującym […]. SP, kl. IV–VI II. Kształcenie językowe. 1. Gramatyka języka polskiego. Uczeń: 1) rozpoznaje w wypowiedziach części mowy (czasownik, […] przymiotnik […]) i określa ich funkcje w tekście. 4) rozpoznaje […] liczby, osoby […] czasownika […] oraz określa ich funkcje w wypowiedzi. Zasady oceniania 1 pkt – poprawna odpowiedź. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie PF Zadanie 5. (0–4) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza […] informacje z tekstów […]; kultury, a także ich wzajemnej 3) […] odczytuje informacje i przekazy korespondencji. jawne i ukryte […]. 8. Kształcenie umiejętności świadomego odbioru […] tekstów kultury na różnych SP, kl. IV–VI poziomach […]. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 2) wyszukuje w tekście informacje wyrażone wprost i pośrednio; 5) odróżnia zawarte w tekście informacje ważne od drugorzędnych. II. Kształcenie językowe. II. Kształcenie językowe. 1. Pogłębianie funkcjonalnej wiedzy 1. Gramatyka języka polskiego. Zdający: z zakresu nauki o języku. 1) wykorzystuje wiedzę z dziedziny fleksji, słowotwórstwa, frazeologii i składni w […] tworzeniu własnych wypowiedzi. 4. Ortografia i interpunkcja. Zdający: 1) stosuje zasady ortografii i interpunkcji […]. III. Tworzenie wypowiedzi. III. Tworzenie wypowiedzi. 2. Wykorzystanie kompetencji językowych 2. Mówienie i pisanie. Zdający: […] w wypowiedziach […] pisemnych. 2) buduje wypowiedź w sposób świadomy, ze znajomością jej funkcji językowej […]; 5) tworzy spójne wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: […] notatka syntetyzująca. Zasady oceniania notatki syntetyzującej Za notatkę syntetyzującą można uzyskać 4 punkty, w tym 3 punkty za treść i 1 punkt za poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną. Zasady oceniania rozwiązań zadań Treść 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt notatka spełnia notatka spełnia notatka kryteria A, B i C kryteria A, B i C spełnia określone dla określone dla kryteria A i C 3 pkt, ALE 2 pkt, ALE określone dla nie została nie została 1 pkt, ALE zachowana zachowana nie została dozwolona liczba dozwolona liczba zachowana wyrazów wyrazów dozwolona liczba wyrazów ALBO ALBO ALBO A. przedstawienie notatka notatka notatka notatka nie stanowiska przedstawia – przedstawia – przedstawia spełnia oparte na oparte na stanowisko żadnego każdego kluczowych dla kluczowych dla każdego autora z kryteriów autora tematu tematu względem określonego informacjach – informacjach – zagadnienia dla 1 pkt stanowisko stanowisko określonego każdego autora każdego autora w temacie notatki, względem względem odtworzone zagadnienia zagadnienia na podstawie określonego określonego informacji w temacie notatki, w temacie notatki, zawartych odtworzone na odtworzone na w tekście podstawie podstawie informacji informacji ALBO zawartych zawartych notatka w tekście, w tekście, ale przedstawia na odpowiednim poziom niepełne poziomie uogólnienia jest stanowisko uogólnienia zaburzony każdego autora względem zagadnienia określonego w temacie notatki, odtworzone na podstawie informacji zawartych w tekście B. zestawienie w notatce w notatce stanowisk obu stanowisk obu zestawiono zestawiono autorów nie stanowiska obu stanowiska obu zestawiono albo autorów autorów; autorów; zestawiono je poprawnie poprawnie niepoprawnie; nie wskazano np. wskazano np. wskazano np. punkty wspólne/ punkty wspólne/ punktów rozbieżne albo rozbieżne albo wspólnych/ różnorodność różnorodność rozbieżnych albo aspektów aspektów różnych aspektów zagadnienia zagadnienia zagadnienia określonego określonego określonego w temacie notatki w temacie notatki w temacie notatki ujętych w tekstach ujętych w tekstach ujętych w tekstach obu autorów obu autorów obu autorów C. spójność notatka stanowi notatka stanowi notatka stanowi logiczną logiczną logiczną i zorganizowaną i zorganizowaną i zorganizowaną całość ALBO całość ALBO całość w notatce w notatce występują usterki występują usterki w spójności w spójności D. długość notatki 60–90 wyrazów 60–90 wyrazów 60–90 wyrazów Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna 1 pkt – poprawny zapis, dopuszczalne dwa błędy (językowe, ortograficzne lub interpunkcyjne). 0 pkt – trzy i więcej błędów (językowych, ortograficznych lub interpunkcyjnych). Uwaga. Jeżeli w kryterium Treść przyznano 0 pkt, wówczas nie przyznaje się punktów w kryterium Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna. INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA NOTATKI SYNTETYZUJĄCEJ NAPISANEJ PRZEZ ZDAJĄCYCH ZE SPECYFICZNYMI TRUDNOŚCIAMI W UCZENIU SIĘ (Z DYSLEKSJĄ, DYSORTOGRAFIĄ, DYSGRAFIĄ) Egzaminator ocenia treść notatki syntetyzującej zgodnie Treść (0–3) z tabelą zamieszczoną na s. 7–8 tego dokumentu. 1 pkt – zapis poprawny językowo, dopuszczalne trzy błędy językowe. 0 pkt – cztery i więcej błędów językowych. Poprawność językowa (0–1) Uwaga. Oceniając notatkę syntetyzującą zdającego, u którego stwierdzono specyficzne trudności w uczeniu się (dysleksję lub dysortografię albo dysgrafię), egzaminator nie ocenia ani poprawności ortograficznej, ani interpunkcyjnej. Wskazówki dotyczące realizacji tematu notatki 1) Stanowiska autorów tekstów, a) Stanowisko autora 1. tekstu, np. Potrzeba odkrywania kosmosu wynika z naturalnej ciekawości człowieka. b) Stanowisko autorki 2. tekstu, np. Potrzeba odkrywania kosmosu wynika z konieczności znalezienia planety nadającej się do zamieszkania przez ludzi. 2) Zestawienie stanowisk, np. a) punkty wspólne, np.: • ciekawość jako motywacja do odkrywania kosmosu • chęć zbadania warunków w kosmosie • istnienie ograniczeń w odkrywaniu kosmosu Zasady oceniania rozwiązań zadań b) punkty rozbieżne, np.: • tekst 1.: potrzeba odkrywania kosmosu wynika z natury człowieka; tekst 2: potrzeba odkrywania kosmosu wynika z konieczności zapewnienia ludzkości przetrwania • tekst 1.: ludzie badają kosmos w celu znalezienia w nim śladów innego życia; tekst 2.: ludzie badają kosmos w celu znalezienia rozwiązań umożliwiających człowiekowi życie w niesprzyjających warunkach • tekst 1.: ograniczenia finansowe dotyczące wysyłania ludzi w kosmos; tekst 2.: niesprzyjające warunki do życia / ograniczenia fizyczne człowieka. Uwagi. 1) Kompozycja notatki jest dowolna, np. zdający może zacząć od zestawienia stanowisk autorów tekstów albo od przedstawienia stanowiska każdego z nich. 2) Nie są błędami językowymi powtórzenia w notatce syntetyzującej terminów naukowych, np. kosmos, planety, wszechświat. Przykładowe odpowiedzi ocenione na 3 punkty za treść • W obu tekstach wyrażono przekonanie, że odkrywanie kosmosu jest ważną potrzebą człowieka związaną z poszukiwaniem wiedzy o warunkach w nim panujących. Carl Sagan sądzi, że ta potrzeba wynika z naturalnej ciekawości ludzkiej. Według niego wiedza o kosmosie pomaga człowiekowi lepiej zrozumieć Ziemię. Natomiast Trepczyńska akcentuje konieczność poszukiwania planety, na której rodzaj ludzki byłby w stanie przeżyć. Zauważa, że dotychczasowe badania kosmosu nie potwierdzają istnienia innych miejsc gwarantujących ludzkości przyszłość, jednak wciąż trwają badania nad możliwością egzystencji człowieka w niesprzyjających warunkach. [80 wyrazów] • Oba teksty dotyczą eksploracji kosmosu i zagadnienia, dlaczego ludzkość się tym zajmuje. Sagan w swoim tekście wyraża pogląd, że ludzie odkrywają wszechświat z wrodzonej ciekawości i chęci poszukiwania życia poza Ziemią. Zwraca jednak uwagę na to, że koszt wypraw kosmicznych jest istotnym ograniczeniem. Autorka drugiego tekstu koncentruje się na zagadnieniu kolonizacji planet istotnym dla przetrwania ludzkości. Według niej realizację tego celu ograniczają warunki panujące na innych planetach. [67 wyrazów] Zadanie 6. (0–1) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 7) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury w podstawie programowej jako lektury […]. obowiązkowe; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 12) porównuje utwory literackie lub ich odbioru utworów literackich […] na różnych fragmenty, dostrzega kontynuacje poziomach [...]. i nawiązania w porównywanych utworach […]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne uzupełnienie obu wierszy tabeli. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie A1, B4 Zadanie 7.1. (0–1) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 7) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury w podstawie programowej jako lektury […]. obowiązkowe; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 8) rozpoznaje tematykę i problematykę odbioru utworów literackich […] na różnych poznanych tekstów […]; poziomach […]. 12) porównuje utwory literackie lub ich fragmenty, […] określa cechy wspólne i różne. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wyjaśnienie różnicy między postawą życiową zalecaną w tekście 1. a postawą życiową zalecaną w tekście 2. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Uwaga. W uzasadnieniu zdający musi odnieść się do postawy życiowej. Zasady oceniania rozwiązań zadań Przykładowe odpowiedzi • Postawa we fragmencie Rozmowy Mistrza Polikarpa ze Śmiercią to niezwracanie uwagi na dobra doczesne, ponieważ i tak przeminą, natomiast Jan Andrzej Morsztyn w wierszu Wiosna napisał, aby czerpać z życia pełnymi garściami, dopóki jest na to czas. • Wiersz Wiosna nawołuje do cieszenia się życiem, dopóki je mamy, do korzystania z dóbr ziemskich. W Rozmowie Mistrza Polikarpa ze Śmiercią natomiast zaleca się żyć skromnie, aby zapewnić sobie życie w raju. Zadanie 7.2. (0–1) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 1) […] sytuuje utwory literackie 7. Kształcenie umiejętności czytania, w poszczególnych okresach: […] analizowania i interpretowania literatury średniowiecze […]; […]. 7) wykazuje się znajomością 8. Kształcenie umiejętności świadomego i zrozumieniem treści utworów wskazanych odbioru utworów literackich […] na różnych w podstawie programowej jako lektury poziomach […]. obowiązkowe; 8) rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów oraz ich związek z programami epoki literackiej, zjawiskami społecznymi, historycznymi, egzystencjalnymi i estetycznymi. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne podanie nazwy epoki oraz trafne wykazanie zgodności postawy zalecanej w tekście 1. ze światopoglądem tej epoki. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Uwagi. 1) Motyw tańca śmierci nie jest postawą. 2) Nie uznaje się dowodzenia opartego wyłącznie na odniesieniu do sztuki umierania. Rozwiązanie Nazwa epoki: średniowiecze Przykładowe odpowiedzi Zgodność postawy ze światopoglądem epoki, np.: • Postawa zalecana w utworze jest zgodna ze światopoglądem średniowiecza, ponieważ podstawą światopoglądu tej epoki było przekonanie, że człowiek powinien pamiętać o czekającej go śmierci. • Średniowiecze zakładało całkowite oddanie się Bogu. Popularna była asceza polegająca na wyrzeczeniu się wszelkich dóbr i wygód życia, aby oddać się modlitwie i pielęgnować miłość do Boga. Taka postawa zaprezentowana jest w wypowiedzi Śmierci. Mówi ona o prowadzeniu surowego trybu życia, aby dostąpić zbawienia. Zadanie 8.1. (0–1) Wymagania ogólne Wymaganie szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: analizowania i interpretowania literatury 8) rozpoznaje tematykę i problematykę […]. poznanych tekstów […]. 8. Kształcenie umiejętności świadomego odbioru utworów literackich […] na różnych poziomach [...]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne podanie dwóch argumentów. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi Argumenty, np.: • Rządzący zastępują na ziemi Boga, a zatem tak jak Bóg troszczy się o ludzkość, tak oni powinni troszczyć się o dobro wspólnoty. • Błędy rządzących prowadzą do upadku państwa. • Rządzącym powierzono dbałość o sprawiedliwość wobec ludzi. Zadanie 8.2. (0–1) Wymagania ogólne Wymaganie szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: analizowania i interpretowania literatury 4) rozpoznaje w tekście literackim środki […]. wyrazu artystycznego […]. 8. Kształcenie umiejętności świadomego odbioru utworów literackich […] na różnych poziomach [...]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Zasady oceniania rozwiązań zadań Przykładowe odpowiedzi Nazwa środka retoryczny Przykład • ludzką sprawiedliwość • stadem Bożym epitet • miejsce Boże • przełożonych występki • apostrofa / zwrot do adresata • przenośnia/metafora Wy, mówię, którym ludzi paść poruczono • wtrącenie • inwersja Uwaga. Wystarczy podanie wyrazu określającego jako przykładu epitetu. Zadanie 9. (0–2) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: analizowania i interpretowania literatury 12) porównuje utwory literackie lub ich […]. fragmenty, […] określa cechy wspólne 8) Kształcenie umiejętności świadomego i różne; odbioru utworów literackich […] na różnych 13) […] wskazuje w tekście miejsca, które poziomach […]. mogą stanowić argumenty na poparcie propozycji interpretacyjnej. Zasady oceniania 2 pkt – rozstrzygnięcie i sformułowanie dwóch poprawnych argumentów w odniesieniu do obu tekstów. 1 pkt – rozstrzygnięcie i sformułowanie jednego poprawnego argumentu w odniesieniu do obu tekstów. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi ocenione na 2 pkt 1) Rozstrzygnięcie: Jest podobny. Argumenty, np.: • W obu fragmentach przedstawiona jest matka cierpiąca. Rollisonowa cierpi, ponieważ jej syn jest męczony, natomiast matka z wiersza Wittlina cierpi z powodu śmierci syna – w wierszu określa się ją jako „boleściwą”. • W obu tekstach jest przedstawiona matka kochająca, o czym świadczy to, że obie matki starają się być jak najbliżej synów. Rollisonowa nasłuchuje pod murami, a matka z wiersza Wittlina stoi przy zwłokach syna. 2) Rozstrzygnięcie: Nie jest podobny. Argumenty, np.: • Rollisonowa bardzo emocjonalnie opowiada o sytuacji katowanego syna oraz o swoim cierpieniu, zaś bohaterka wiersza Wittlina jest oniemiała z rozpaczy, nie okazuje emocji. • Matka z Dziadów cz. III ma nadzieję, że jej syn żyje – ta z utworu Wittlina nie ma wątpliwości co do śmierci syna, a więc straciła nadzieję. 3) Rozstrzygnięcie: Częściowo jest podobny. Argument za, np.: • Obie matki są ukazane jako cierpiące. Rollisonowa boleje nad losem syna, a matka z wiersza Stabat Mater cierpi z powodu straty dziecka. Argument przeciw, np.: • Rollisonowa prezentuje czynną postawę – błaga Senatora o litość. Z kolei matka w wierszu Wittlina prezentuje postawę bierną – stoi zapatrzona w zwłoki syna. Zadanie 10.1. (0–1) Wymaganie ogólne Wymaganie szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 7) wykazuje się znajomością i zrozumieniem treści utworów wskazanych w podstawie programowej jako lektury obowiązkowe. Zasady oceniania 1 pkt – poprawna odpowiedź. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie A Zadanie 10.2. (0–1) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 5) interpretuje treści […] symboliczne 7. Kształcenie umiejętności czytania, utworu literackiego; analizowania i interpretowania literatury 7) wykazuje się znajomością […]. i zrozumieniem treści utworów wskazanych 8. Kształcenie umiejętności świadomego w podstawie programowej jako lektury odbioru utworów literackich […] na różnych obowiązkowe; poziomach: dosłownym, metaforycznym, 8) rozpoznaje tematykę i problematykę symbolicznym […]. poznanych tekstów […]. Zasady oceniania rozwiązań zadań Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wyjaśnienie, czego symbolem jest Rycerz w Weselu. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Rycerz jest symbolem mocy, tzn. odwagi i wiary w zwycięstwo. • Rycerz jest symbolem siły, potęgi i męstwa. Ma natchnąć Poetę do odrzucenia dekadenckich postaw oraz odpędzić poczucie słabości. • Rycerz symbolizuje czasy świetności Polski, gdyż brał udział w słynnej bitwie pod Grunwaldem. Zadanie 11. (0–1) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 5) interpretuje treści […] symboliczne 7. Kształcenie umiejętności czytania, utworu literackiego; analizowania i interpretowania literatury 8) rozpoznaje tematykę i problematykę […]. poznanych tekstów […]. 8. Kształcenie umiejętności świadomego odbioru utworów literackich […] na różnych poziomach: dosłownym, metaforycznym, symbolicznym […]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wyjaśnienie sensu sformułowania. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Sformułowanie przejdziem w mit oznacza, że osoba mówiąca w wierszu ma świadomość tego, że jest uczestnikiem ważnych zdarzeń o znaczeniu historycznym, które nigdy nie zostaną zapomniane. • Ten fragment wiersza można interpretować jako wyraz bezradności człowieka wobec okrucieństwa dziejów. Walczący przestaną istnieć, zginą, staną się fantazją/iluzją/opowieścią. Zadanie 12. (0–2) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury […] światowej oraz umiejętność 7) wykazuje się znajomością mówienia o nich z wykorzystaniem i zrozumieniem treści utworów wskazanych potrzebnej terminologii. w podstawie programowej jako lektury 7. Kształcenie umiejętności czytania, obowiązkowe; analizowania i interpretowania literatury 8) rozpoznaje tematykę i problematykę oraz innych tekstów kultury, a także ich poznanych tekstów […]. wzajemnej korespondencji. 8. Kształcenie umiejętności świadomego 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: odbioru utworów literackich i tekstów kultury 5) odczytuje pozaliterackie teksty kultury, na różnych poziomach […]. stosując kod właściwy w danej dziedzinie sztuki. SP, kl. VII–VIII 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 3) interpretuje dzieła sztuki ([…] grafika […]). Zasady oceniania 2 pkt – poprawne wyjaśnienie sensu dwóch elementów graficznych w kontekście problematyki powieści Rok 1984. 1 pkt – poprawne wyjaśnienie sensu jednego elementu graficznego w kontekście problematyki powieści Rok 1984. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Oko przedstawione na plakacie to oko Wielkiego Brata, który cały czas inwigilował mieszkańców, nie mogli więc czuć się wolni, nie mogli uciec od terroru. • Kolor czerwony może być symbolem zła (czewień to kolor komunizmu), a powieść Rok 1984 to projekcja życia w reżimie totalitarnym. • Skontrastowanie ogromnego oka z małą postacią człowieka może symbolizować Smitha uwięzionego w Oceanii i bezsilnego – tak jak w powieści był nieustannie kontrolowany przez system totalitarny, przed którym nie udało mu się ani ukryć, ani którego nie udało mu się pokonać. • Drut kolczasty okalający człowieka – symbol ograniczenia wolności jednostki w państwie totalitarnym. • Człowiek pozbawiony twarzy, bez konkretnych cech indywidualnych, symbolizuje mieszkańców Oceanii, którzy nie mają prawa głosu, muszą podporządkować się Partii. Zasady oceniania rozwiązań zadań Zadanie 13. (0–1) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […] oraz umiejętność 6) rozpoznaje w tekstach literackich: […] mówienia o nich z wykorzystaniem groteskę […]; potrzebnej terminologii. 7) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury […]. w podstawie programowej jako lektury 8. Kształcenie umiejętności świadomego obowiązkowe; odbioru utworów literackich […] na różnych 8) rozpoznaje tematykę i problematykę poziomach [...]. poznanych tekstów […]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wyjaśnienie, na czym polega groteskowy charakter sytuacji przedstawionej w przytoczonym fragmencie Tanga ORAZ zilustrowanie odpowiedzi trafnym przykładem z tego fragmentu. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Groteskowy charakter sceny polega na nieadekwatności zachowania bohaterów do sytuacji. Babcia zapowiada swoją śmierć, wchodzi na katafalk i umiera, a domownicy w podniosłej sytuacji zarzucają jej niestosowność zachowania. • Groteskowość polega na absurdalności zachowania babci i domowników. Babcia ogłasza, że umiera i rzeczywiście to robi, chociaż śmierć nie przychodzi na zawołanie. Z kolei domownicy próbują wpłynąć na babcię, by nie umierała – tak jakby człowiek mógł swobodnie przerwać ten proces. • Groteskowy charakter polega na tym, że wypowiedzi Artura nie pasują do poważnej i smutnej sytuacji, jaką jest śmierć bliskiej osoby. Artur używa pozytywnych określeń w odniesieniu do śmierci babci, np. „dobra myśl”. Zadanie 14. (0–2) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej [...]. 7) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury […]. w podstawie programowej jako lektury 8. Kształcenie umiejętności świadomego obowiązkowe; odbioru utworów literackich […] na różnych 8) rozpoznaje tematykę i problematykę poziomach [...]. poznanych tekstów […]; 12) porównuje utwory literackie lub ich fragmenty, dostrzega kontynuacje i nawiązania w porównywanych utworach, określa cechy wspólne i różne. Zasady oceniania 2 pkt – rozstrzygnięcie ORAZ trafne uzasadnienie w odniesieniu do utworu Stary Prometeusz i mitu o Prometeuszu. 1 pkt – poprawne określenie postawy starego Prometeusza z utworu Zbigniewa Herberta. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi ocenione na 2 pkt 1) Jest zgodna. Uzasadnienie, np.: • Tak, ponieważ w micie Prometeusz, aby wyrazić niezgodę na świat i na cierpienie, które przeżywają jego ukochani ludzie, wykrada z Olimpu ogień. Prometeusz z wiersza Herberta również wykazuje niezgodę na świat, którą ze względu na swój wiek wyraża tylko poprzez cichy śmiech. 2) Nie jest zgodna. Uzasadnienie, np.: • Bohater Herberta to zwykły bezsilny człowiek, który nie walczy. Natomiast mityczny Prometeusz buntował się, przeciwstawiał boskim rozkazom. • Mitologiczny Prometeusz sprzeciwia się Zeusowi i jest gotowy na poświęcenie oraz na cierpienie w imię idei, a Prometeusz Herberta jest konformistą, przyjmuje bierną postawę, prowadzi spokojne życie – jego postawa nie jest zatem zgodna z pierwowzorem. Zasady oceniania rozwiązań Rodzaj dokumentu: zadań Egzamin maturalny Egzamin: Arkusz 2. Przedmiot: Wypracowanie Poziom: Formy arkusza: Termin egzaminu: 5 maja 2025 r. Data publikacji: 27 czerwca 2025 r. Ogólne zasady oceniania wypracowania 1. Zdający może zrealizować temat w wybranej przez siebie formie wypowiedzi, np.: rozprawka, szkic krytyczny, przemówienie, list otwarty, artykuł, esej, pod warunkiem że będzie to wypowiedź argumentacyjna. 2. Do pełnej realizacji polecenia wystarczy przywołanie dwóch argumentów. 3. Przywołanie utworu literackiego w formie streszczenia nie stanowi argumentu. 4. W wypracowaniu nie jest wymagane omawianie utworów literackich ani w porządku chronologicznym, ani w porządku przedstawionym w temacie, tj. lektura obowiązkowa, inny utwór literacki, konteksty. Zdający powinien zrealizować temat zgodnie z przyjętą przez siebie koncepcją. 5. Funkcjonalność wykorzystania w wypracowaniu utworu literackiego nie oznacza konieczności omówienia przez zdającego wszystkich elementów fabuły, sensów utworu istotnych (z punktu widzenia egzaminatora) ze względu na zagadnienie sformułowane w temacie. Zadaniem egzaminatora jest ocena stworzonej przez zdającego pracy pisemnej. Egzaminator nie może kierować się własnym wyobrażeniem, jak inaczej/lepiej można by taką pracę napisać. W ocenie należy uwzględnić to, co w pracy jest, a nie to, co – zdaniem egzaminatora – mogłoby/powinno w niej być. 6. Losy postaci literackiej są uogólnieniem ludzkiego doświadczenia. Dlatego jeżeli problem sformułowany w temacie odnosi się do człowieka, to za trafne uznaje się odwołanie przez zdającego w wypracowaniu również do postaci literackich, które nie są ludźmi. Ta sama zasada dotyczy również tekstów kultury. 7. Zdający musi w wypracowaniu wykorzystać dwa konteksty, ale nie musi odwoływać się do dwóch różnych typów kontekstów, np. jeden kontekst jest filozoficzny, drugi – historyczny; mogą być to dwa konteksty z tej samej kategorii. 8. Jeżeli zdający przywoła w wypracowaniu lekturę obowiązkową jako kontekst i popełni błąd kardynalny, to praca zostanie oceniona na 0 punktów. 9. Jeżeli wypowiedź jest w całości nieczytelna (w rozumieniu czytelności zapisu), egzaminator oceni ją na 0 punktów. 10. Jeżeli wypowiedź nie zawiera w ogóle rozwinięcia (np. zdający napisał tylko wstęp), egzaminator przyzna 0 punktów w każdym kryterium. 11. Jeżeli wypowiedź zawiera mniej niż 300 wyrazów, jest oceniana wyłącznie w kryteriach: Spełnienie formalnych warunków polecenia oraz Kompetencje literackie i kulturowe. W pozostałych kryteriach egzaminator przyzna 0 punktów. 12. Jeżeli wypowiedź jest napisana niesamodzielnie, np. zawiera fragmenty odtworzone z podręcznika lub innego źródła, w tym internetowego, lub jest przepisana od innego zdającego, wówczas egzamin z języka polskiego, w przypadku takiego zdającego, zostanie unieważniony. Oznacza to, że zdający nie zdaje egzaminu i nie może przystąpić do egzaminu w terminie poprawkowym w sierpniu (może przystąpić do egzaminu w kolejnych latach jego przeprowadzania). 13. Jeżeli wypowiedź zawiera fragmenty przepisane z zadania (polecenia, tekstu) zawartego w cz. 1. lub w cz. 2. arkusza egzaminacyjnego bez interpretacji tych fragmentów / komentarza do tych fragmentów, wówczas za wypracowanie zdający otrzyma 0 pkt. Całość pracy tego zdającego nie jest unieważniana. 14. Zabronione jest pisanie wypowiedzi obraźliwych, wulgarnych lub propagujących postępowanie niezgodne z prawem. W przypadku takich wypowiedzi zostanie podjęta Zasady oceniania rozwiązań zadań indywidualna decyzja dotycząca danej pracy, np. nie zostaną przyznane punkty za styl i język lub cała wypowiedź nie będzie podlegała ocenie. Utwory literackie, w tym lektury 1. Za utwór literacki w wypracowaniu nie uznaje się: komiksu, powieści obrazkowej, mangi, scenariusza filmowego, gry komputerowej. Te teksty kultury mogą zostać wykorzystane w wypracowaniu jako kontekst. 2. Ani jako utworów literackich, ani jako kontekstów nie traktuje się utworów literackich i tekstów piosenek obcojęzycznych, które nie zostały przetłumaczone na język polski. 3. Za lekturę obowiązkową uznaje się odwołanie przez zdającego do każdej księgi biblijnej. Biblia jest utworem literackim, którego znajomość nie obowiązuje w całości, dlatego żaden błąd rzeczowy w odniesieniu do Biblii nie jest błędem kardynalnym. 4. Zbiory mitów inne niż Mitologia Jana Parandowskiego nie są uznawane za lekturę obowiązkową – mogą stanowić np. kontekst. Język, ortografia i interpunkcja 1. Wszystkie wyrazy napisane przez zdającego składają się na sumę wyrazów w wypracowaniu. Jeżeli zdający napisze rozdzielnie wyraz, który powinien napisać łącznie, to liczymy go jako dwa wyrazy. Liczbę wyrażoną cyframi traktujemy jako jeden wyraz. 2. Jeżeli zdający nadaje tytuły lub śródtytuły pracy lub jej poszczególnym częściom, to bierze się je pod uwagę przy ocenie pracy, np. przy ocenie spójności. Tytuły i śródtytuły wlicza się do ogólnej liczby wyrazów. 3. Nie są błędami językowymi powtórzenia wyrazów pojawiających się w temacie, np.: człowiek, nadzieja, czasy trudne, błędna ocena, wpływać. 4. Poprawne są różne wersje pisowni następujących tytułów utworów literackich: • „Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią” albo „Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią”, albo „Dialog Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”, albo „Dialog mistrza Polikarpa ze Śmiercią” • „Boska Komedia” albo „Boska komedia” • „Nie-Boska Komedia” albo „Nie-Boska komedia” • „Mała Apokalipsa” albo „Mała apokalipsa”. • „Rozdzióbią nas kruki, wrony…” albo „Rozdziobią nas kruki, wrony…” • „Inny świat” albo „Inny Świat” • „Rok 1984” albo „1984” • „Górą „Edek” ” albo „Górą Edek”. Zdający musi jednak konsekwentnie stosować w wypracowaniu wybraną wersję zapisywania danego tytułu. 5. Jeżeli zdający nie stosuje w wypracowaniu cudzysłowu w zapisie tytułów utworów literackich, to pominięcie cudzysłowu traktuje się jako błąd interpunkcyjny. Jeżeli zdający w swojej pracy konsekwentnie stosuje błędną interpunkcję w zapisie tytułu tego samego utworu literackiego, to egzaminator policzy ten błąd tylko raz. Wymagania określone w podstawie programowej1 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej i światowej oraz 5) interpretuje treści alegoryczne umiejętność mówienia o nich i symboliczne utworu literackiego; z wykorzystaniem potrzebnej terminologii. 7) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury w podstawie programowej jako lektury oraz innych tekstów kultury, a także ich obowiązkowe; wzajemnej korespondencji. 8) rozpoznaje tematykę i problematykę 8. Kształcenie umiejętności świadomego poznanych tekstów oraz ich związek odbioru utworów literackich i tekstów kultury z programami epoki literackiej, zjawiskami na różnych poziomach: dosłownym, społecznymi, historycznymi, metaforycznym, symbolicznym, egzystencjalnymi i estetycznymi; aksjologicznym. 9) rozpoznaje w utworze i interpretuje sposoby kreowania: świata przedstawionego (fabuły, bohaterów, akcji, wątków, motywów), narracji, sytuacji lirycznej; 10) rozumie pojęcie motywu literackiego i toposu; rozpoznaje podstawowe motywy i toposy oraz dostrzega żywotność motywów […] w utworach literackich; określa rolę motywów i toposów w tworzeniu znaczeń uniwersalnych; 11) w interpretacji utworów literackich odwołuje się do tekstów poznanych w szkole podstawowej, w tym: […] bajek Ignacego Krasickiego, Dziadów cz. II oraz Pana Tadeusza (księgi: I, II, IV, X, XI, XII) Adama Mickiewicza, Zemsty Aleksandra Fredry, Balladyny Juliusza Słowackiego; 12) porównuje utwory literackie lub ich fragmenty, dostrzega kontynuacje i nawiązania w porównywanych utworach, określa cechy wspólne i różne; 13) przedstawia propozycję interpretacji utworu, wskazuje w tekście miejsca, które mogą stanowić argumenty na poparcie propozycji interpretacyjnej; 14) wykorzystuje w interpretacji utworów literackich potrzebne konteksty, Zasady oceniania rozwiązań zadań szczególnie kontekst historycznoliteracki, historyczny, polityczny, kulturowy, filozoficzny, biograficzny, mitologiczny, biblijny, egzystencjalny; 15) rozpoznaje obecne w utworach literackich wartości uniwersalne i narodowe; określa ich rolę i związek z problematyką utworu oraz znaczenie dla budowania własnego systemu wartości. 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: 4) charakteryzuje główne prądy filozoficzne oraz określa ich wpływ na kulturę epoki; 5) odczytuje pozaliterackie teksty kultury, stosując kod właściwy w danej dziedzinie sztuki. II. Kształcenie językowe. II. Kształcenie językowe. 2. Wzbogacanie umiejętności 1. Gramatyka języka polskiego. Zdający: komunikacyjnych, stosowne wykorzystanie 1) wykorzystuje wiedzę z dziedziny fleksji, języka w różnych sytuacjach słowotwórstwa, frazeologii i składni komunikacyjnych. w […] tworzeniu własnych wypowiedzi; 3. Funkcjonalne wykorzystywanie wiedzy 2) rozumie zróżnicowanie składniowe zdań o języku w odczytaniu sensów zawartych wielokrotnie złożonych […] i wykorzystuje je w strukturze głębokiej tekstów literackich w budowie wypowiedzi o różnym […]. charakterze; 4. Świadome wykorzystanie działań 3) rozpoznaje argumentacyjny charakter językowych w formowaniu różnych konstrukcji składniowych […]; odpowiedzialności za własne zachowania wykorzystuje je w budowie własnych językowe. wypowiedzi; 5. […] doskonalenie umiejętności 4) rozumie rolę szyku wyrazów w zdaniu posługiwania się poprawną polszczyzną. […]. 2. Zróżnicowanie języka. Zdający: 2) rozróżnia style funkcjonalne polszczyzny oraz rozumie zasady ich stosowania. 3. Komunikacja językowa i kultura języka. Zdający: 4) […] dba o jasność i precyzję komunikatu; 5) posługuje się różnymi odmianami polszczyzny w zależności od sytuacji komunikacyjnej; 7) stosuje zasady etyki wypowiedzi […]; 9) stosuje zasady etykiety językowej w wypowiedziach […] pisemnych odpowiednie do sytuacji. 4. Ortografia i interpunkcja. Zdający: 1) stosuje zasady ortografii i interpunkcji […]; 2) wykorzystuje składniowo-znaczeniowy charakter interpunkcji do uwypuklenia sensów redagowanego przez siebie tekstu. III. Tworzenie wypowiedzi. III. Tworzenie wypowiedzi. 1. Doskonalenie umiejętności wyrażania 1. Elementy retoryki. Zdający: własnych sądów, argumentacji [...]. 1) formułuje tezy i argumenty w wypowiedzi 2. Wykorzystanie kompetencji językowych […] pisemnej przy użyciu odpowiednich i komunikacyjnych w wypowiedziach […] konstrukcji składniowych; pisemnych. 3) rozumie i stosuje w tekstach 3. Kształcenie umiejętności formułowania retorycznych zasadę kompozycyjną i uzasadniania sądów na temat dzieł (np. teza, argumenty, apel, pointa); literackich oraz innych tekstów kultury. 6) rozumie, na czym polega logika 4. Doskonalenie umiejętności retorycznych, i konsekwencja toku rozumowania w szczególności zasad tworzenia spójnych w wypowiedziach argumentacyjnych i logicznych wypowiedzi oraz stosowania i stosuje je we własnych tekstach. kompozycji odpowiedniej dla danej formy gatunkowej. 2. Mówienie i pisanie. Zdający: 5. Rozwijanie umiejętności tworzenia 1) zgadza się z cudzymi poglądami lub tekstów o wyższym stopniu złożoności. polemizuje z nimi, rzeczowo uzasadniając własne zdanie; 2) buduje wypowiedź w sposób świadomy, ze znajomością jej funkcji językowej, z uwzględnieniem celu i adresata, z zachowaniem zasad retoryki; 5) tworzy spójne wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: wypowiedź o charakterze argumentacyjnym […]; 8) stosuje retoryczne zasady kompozycyjne w tworzeniu własnego tekstu […]; 9) w interpretacji przedstawia propozycję odczytania tekstu, formułuje argumenty na podstawie tekstu oraz znanych kontekstów, w tym własnego doświadczenia, przeprowadza logiczny wywód służący uprawomocnieniu formułowanych sądów; 10) wykorzystuje wiedzę o języku w pracy redakcyjnej nad tekstem własnym, dokonuje korekty tekstu własnego, stosuje kryteria poprawności językowej. Zasady oceniania rozwiązań zadań IV. Samokształcenie. IV. Samokształcenie. Zdający: 2. Doskonalenie umiejętności korzystania 2) porządkuje informacje w problemowe z różnych źródeł informacji […]. całości poprzez ich wartościowanie; 6. Umacnianie postawy poszanowania dla syntetyzuje poznawane treści wokół cudzej własności intelektualnej. problemu, tematu, zagadnienia oraz wykorzystuje je w swoich wypowiedziach. Zadanie 15. (0–35) Wybierz jeden z poniższych tematów i napisz wypracowanie. • W wypracowaniu rozważ problem podany w temacie. Przedstaw również swoje zdanie i je uzasadnij. • W rozważaniach przedstaw argumenty, odwołując się do utworów literackich oraz do wybranych kontekstów (np. historycznoliterackiego, literackiego, biograficznego, kulturowego, mitologicznego, biblijnego, religijnego, historycznego, filozoficznego, egzystencjalnego, politycznego, społecznego). • Jednym z utworów literackich musi być lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego. • Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów. Temat 1. Źródło nadziei w czasach trudnych dla człowieka. W pracy odwołaj się do: • lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego • innego utworu literackiego – może to być również utwór poetycki • wybranych kontekstów. Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące tematu 1. 1. Rozumienie pojęć: a) źródło – przyczyna/inspiracja (coś lub ktoś) b) nadzieja – oczekiwanie/życzenie, że spełni się coś pożądanego c) czasy trudne – okres, gdy dzieje się coś nieprzyjemnego, niełatwego, dramatycznego, wymagającego wysiłku – okres rozumiany w wymiarze jednostkowym/zbiorowym (np. dzieciństwo, młodość, dorosłość, starość, czas podróży, czas bycia z kimś w relacji) albo historycznym (np. epoka, wydarzenie) d) człowiek – każda postać literacka (a w przypadku kontekstów – również np. filmowa), w tym postacie, które nie są ludźmi – jednostka ALBO zbiorowość (grupa ludzi) / bohater zbiorowy / ludzkość (wymiar uniwersalny). 2. Zdający może zrealizować temat w dowolny sposób. Jeżeli wypowiedź zdającego jest zgodna z tematem i z warunkami zadania, pracę należy oceniać. 3. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli w pracy zdający: a) omówił nadzieję w czasach trudnych dla człowieka ORAZ b) praca zawiera opinię albo uzasadnienie. 4. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji: a) omówił źródło nadziei dla człowieka ORAZ b) określił czasy trudne dla człowieka. 5. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany częściowo funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji omówił: a) nadzieję w czasach trudnych dla człowieka ALBO b) źródło nadziei dla człowieka. 6. Lektura obowiązkowa – dowolna lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 arkusza, ilustrująca zagadnienie sformułowane w temacie. Temat 2. Jak błędna ocena sytuacji wpływa na życie człowieka? W pracy odwołaj się do: • lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego • innego utworu literackiego – może to być również utwór poetycki • wybranych kontekstów. Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące tematu 2. 1. Rozumienie pojęć: a) sytuacja – wydarzenie – warunki/okoliczności – stan rzeczy b) błędna ocena sytuacji – niewłaściwy osąd dotyczący rzeczywistości – fałszywe przekonanie c) wpływać, np. – powodować nabranie określonych cech – wpływać na kogoś, czyjeś zachowanie, postawę, sposób pojmowania czegoś – zmieniać kogoś, czyjeś zachowanie, postawę, sposób pojmowania czegoś Zasady oceniania rozwiązań zadań d) jak wpływa – efekt wpływania – sposób/proces wpływania e) człowiek/osoba – każda postać literacka (a w przypadku kontekstów – również np. filmowa), w tym postacie, które nie są ludźmi – jednostka ALBO zbiorowość (grupa ludzi) / bohater zbiorowy / ludzkość (wymiar uniwersalny). 2. Zdający może zrealizować temat w dowolny sposób. Jeżeli wypowiedź zdającego jest zgodna z tematem i z warunkami zadania, pracę należy oceniać. 3. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli: a) w pracy zdający odniósł się do błędnej oceny sytuacji ORAZ b) praca zawiera opinię albo uzasadnienie. 4. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji omówił: a) błędną ocenę sytuacji ORAZ b) wpływ błędnej oceny sytuacji na życie człowieka. 5. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany częściowo funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji omówił: a) błędną ocenę sytuacji ALBO b) wpływ błędnej oceny sytuacji na życie człowieka. 6. Lektura obowiązkowa – dowolna lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 arkusza, ilustrująca zagadnienie sformułowane w temacie. 1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt) • W wypracowaniu nie występuje błąd kardynalny. 1 pkt ORAZ • W wypracowaniu jest odwołanie do lektury obowiązkowej wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. ORAZ • Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu. ORAZ • Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną. • Wypracowanie nie spełnia któregokolwiek z warunków określonych w kategorii 0 pkt „1 pkt”. ALBO • Wypowiedź jest napisana w formie planu albo w punktach. Uwaga. Jeżeli w kryterium Spełnienie formalnych warunków polecenia przyznano 0 pkt, we wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt. Zasady oceniania rozwiązań zadań 2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów) Funkcjonalność wykorzystania utworów wskazanych Liczba Błędy w poleceniu Poziom argumentacji wypowiedzi; erudycyjność wypowiedzi punktów rzeczowe (lektury obowiązkowej oraz innego utworu literackiego). Dwa utwory • Bogata argumentacja. wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. 16 pkt w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie. Uwaga: za każdy błąd rzeczowy należy odjąć 1 pkt od ogólnej liczby punktów przyznanych za KLiK, maksymalnie do 16 pkt i bez punktów ujemnych. • Zadowalająca argumentacja. 15 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. • Zadowalająca argumentacja. • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 14 pkt funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. 13 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Jeden utwór • Bogata argumentacja. wykorzystany • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. 12 pkt w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie, • Zadowalająca argumentacja. a drugi – 11 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. częściowo • Powierzchowna argumentacja. funkcjonalnie. • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 10 pkt funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. 9 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Dwa utwory • Trafna argumentacja. wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. 8 pkt częściowo • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. funkcjonalnie. • Zadowalająca argumentacja. ALBO tylko jeden 7 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. utwór • Powierzchowna argumentacja. wykorzystany • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 6 pkt w pełni funkcjonalnie. funkcjonalnie, a drugi – • Powierzchowna argumentacja. 5 pkt niefunkcjonalnie. • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Tylko jeden utwór • Trafna argumentacja. 4 pkt wykorzystany • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. częściowo • Zadowalająca argumentacja. funkcjonalnie. 3 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 2 pkt funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. 1 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Żaden utwór nie został wykorzystany przynajmniej w części funkcjonalnie. 0 pkt Uwaga. w pracy), wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach (Kompozycja wypowiedzi oraz Język wypowiedzi) przyznaje się 0 pkt. 3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów) 3a. Struktura wypowiedzi Uporządkowanie Liczba elementów treściowych Podział wypowiedzi punktów wypowiedzi Elementy treściowe Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, część wypowiedzi w całości lub zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie w przeważającej części struktury akapitów; sposób podziału tekstu 3 pkt pracy są zorganizowane pomaga w zrozumieniu tez zdającego. problemowo. Dopuszczalna 1 usterka. Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) ALBO 2 pkt w zakresie struktury akapitów. Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) ORAZ 1 pkt w zakresie struktury akapitów. • W pracy podjęta jest Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, część próba organizacji zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie elementów treściowych struktury akapitów; sposób podziału tekstu 2 pkt wypowiedzi pomaga w zrozumieniu tez zdającego. problemowo. Dopuszczalna 1 usterka. • Elementy treściowe Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej (wstęp, wypowiedzi część zasadnicza, zakończenie) ALBO 1 pkt zorganizowane w pracy w zakresie struktury akapitów. częściowo problemowo, częściowo wyłącznie Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej (wstęp, pod względem część zasadnicza, zakończenie) ORAZ formalnym. w zakresie struktury akapitów. • Elementy treściowe wypowiedzi w całości lub w przeważającej części pracy 0 pkt zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym, np. wg kolejno omawianych tekstów literackich. Elementy treściowe wypowiedzi niezorganizowane; wypowiedź stanowi zbiór w 0 pkt znacznej mierze niezależnych elementów. Zasady oceniania rozwiązań zadań 3b. Spójność wypowiedzi Wypowiedź jest w całości spójna lub występują w niej nie więcej niż 2 zaburzenia w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów 3 pkt LUB całej wypowiedzi. W wypowiedzi występuje 3–5 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) 2 pkt na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. • W wypowiedzi występuje 6–8 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. LUB • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ALBO 1 pkt z zakończeniem pracy. ALBO • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ALBO częścią zasadniczą pracy. • W wypowiedzi występuje 9 lub więcej zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. LUB • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ORAZ 0 pkt z zakończeniem pracy. ALBO • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ORAZ częścią zasadniczą pracy. 3c. Styl wypowiedzi Styl w całości lub w przeważającej części stosowny, tj. adekwatny do odmiany pisanej języka oraz do sytuacji komunikacyjnej (jednorodny albo funkcjonalnie 1 pkt niejednorodny). Wypracowanie nie spełnia warunków określonych w kategorii „1 pkt”. 0 pkt 4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów) 4a. Zakres i poprawność środków językowych Poprawność środków Nie 26 lub więcej 6–8 9–11 12–14 15–17 18–21 22–25 więcej niż 5 błędów błędów błędów błędów błędów błędów błędów Zakres środków błędów jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. 1. Szeroki zakres środków językowych, tzn. • zróżnicowana składnia, • zróżnicowana leksyka, w tym np. 7 pkt 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt bogata frazeologia, precyzyjne słownictwo, umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu. 2. Zadowalający zakres środków językowych, tzn. składnia i leksyka 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt stosowne/odpowiednie do realizacji tematu. 3. Wąski zakres środków językowych, tzn. składnia i leksyka 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt 0 pkt proste/ograniczone, utrudniające realizację tematu. Przykładowo: za wypowiedź, w której zakres środków językowych wykorzystanych przez zdającego jest zadowalający i w której znajdują się 4 błędy językowe, egzaminator przyzna 6 pkt w tym kryterium. 4b. Poprawność ortograficzna Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 1 błąd ortograficzny. W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, 2 pkt dysortografią, dysgrafią): Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 4 błędy ortograficzne. Praca zawiera 2–4 błędy ortograficzne. W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, 1 pkt dysortografią, dysgrafią): Praca zawiera nie więcej niż 5–8 błędów ortograficznych. Praca zawiera 5 lub więcej błędów ortograficznych. W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, 0 pkt dysortografią, dysgrafią): Praca zawiera 9 lub więcej błędów ortograficznych. Zasady oceniania rozwiązań zadań 4c. Poprawność interpunkcyjna Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 8 błędów interpunkcyjnych. W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, 2 pkt dysortografią, dysgrafią): Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 15 błędów interpunkcyjnych. Praca zawiera 9–16 błędów interpunkcyjnych. W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, 1 pkt dysortografią, dysgrafią): Praca zawiera 16–30 błędów interpunkcyjnych. Praca zawiera 17 lub więcej błędów interpunkcyjnych. W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, 0 pkt dysortografią, dysgrafią): Praca zawiera 31 lub więcej błędów interpunkcyjnych. Informacje o błędach uznawanych za ortograficzne w pracach zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią) 1. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator będzie uwzględniał następujące błędy (tzn. liczył je jako błędy ortograficzne): • błędy w zapisie wyrazów z u – ó, ż – rz, h – ch • łamanie zasady pisania wielką literą na początku zdania. 2. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator nie będzie uwzględniał innych niż wymienione w pkt 1. błędów w zapisie (tzn. nie będzie liczył ich jako błędy ortograficzne), w tym: • dodawania, opuszczania, przestawiania liter, sylab lub całych wyrazów • mylenia liter – o podobnym kształcie (a – o, l – ł – t, n – r, m – n, u – w, e – ę, a – ą, i – j, u – y) – dużych i małych (z wyjątkiem początku zdania) – odpowiedników głosek zbliżonych fonetycznie (b – p, d – t, w – f, g – k, dz – c, sz – s, i – y, ę – em – en, ą – om– on, ś – ź, ć – dź) – różniących się w położeniu w stosunku do osi pionowej (p – b, d – b) lub poziomej (m – w, n – u, b – p, d – g, p – g) • ominięcia drobnych elementów graficznych, w tym – oznaczania miękkości nad literami – kropek (dż, ż, i, j) – „ogonków” przy literach ą lub ę i kreski (wężyka) przy literach ó, t lub ł • błędów dotyczących podziału wyrazu • utraty dźwięczności (kóska zamiast kózka, proźba zamiast prośba) • błędów wynikających ze schematycznego stosowania zasad ortografii, np. startóje bo startować • mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno • niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny. Wyrazy z błędami, których nie uwzględnia się w ocenie poprawności ortograficznej, egzaminator podkreśli w wypracowaniu, a na marginesie oznaczenia tych błędów otoczy kółkiem np. albo ort o INSTRUKCJA OZNACZANIA BŁĘDÓW W WYPRACOWANIACH Błędy oznaczane na lewym marginesie Sposób oznaczenia błędu Sposób oznaczenia błędu Rodzaj błędu w wypracowaniu na marginesie podkreślenie linią prostą fragmentu rzecz. ALBO rz. rzeczowy zawierającego błąd albo zaznaczenie tego fragmentu pionową linią zaznaczenie symbolem ‿ zaburzenia w spójności między zdaniami w spójności sp. zaznaczenie symbolem [ zaburzenia w spójności między akapitami usterka w podziale tekstu str. zaznaczenie symbolem ] w zakresie struktury akapitów fragment nie na objęcie klamrą fragmentu nie na temat tem. temat Błędy oznaczane na prawym marginesie Sposób oznaczenia błędu Sposób oznaczenia błędu Rodzaj błędu w wypracowaniu na marginesie językowy (fleksyjny, składniowy, podkreślenie linią prostą wyrazu użytego jęz. ALBO j. leksykalny, błędnie lub niepoprawnego sformułowania frazeologiczny, słowotwórczy, stylistyczny) ort. ALBO o. ortograficzny podkreślenie linią prostą wyrazu z błędem umieszczenie znaku X w miejscu int. ALBO i. interpunkcyjny brakującego znaku przestankowego lub niepoprawnej interpunkcji graficzny podkreślenie linią prostą wyrazu z błędem graf. Uwagi. 1. Jeżeli zdający popełnia dokładnie ten sam błąd ortograficzny lub językowy, to na marginesie oznaczenie tego błędu należy otoczyć kółkiem, np. lub ort o 2. Należy konsekwentnie stosować jeden wybrany sposób oznaczania błędów na marginesie. 3. Za jeden błąd ortograficzny przyjmuje się kilkukrotne popełnienie przez zdającego błędu w tym samym wyrazie, a także powtarzanie tego samego błędu w zapisie wyrazów należących do tej samej rodziny (np. kturzy, niekturzy). Zasady oceniania rozwiązań zadań 4. Za błąd graficzny uznaje się: • przestawienie liter w zapisie dwuznaków, niebędące błędem językowym, np. zsafa zamiast szafa, skzrynia zamiast skrzynia, ale nie hcemy zamiast chcemy, • nieprawidłowe umieszczanie lub całkowite opuszczanie kropek nad literami i, j, ż (wielką lub małą), znaków diakrytycznych w literach ć, ś, ź, ń (wielkich lub małych) oraz kreseczek w zapisie liter t i ł, pod warunkiem że nie prowadzi to do powstania błędu ortograficznego lub językowego, np. do zmiany znaczenia wyrazu. INSTRUKCJA LICZENIA BŁĘDÓW W WYPRACOWANIACH 1. Powtórzony dokładnie ten sam błąd ortograficzny lub językowy liczy się jako jeden błąd. 2. Egzaminator w wypracowaniu i na marginesie musi oznaczyć wszystkie błędy rzeczowe, błędy w spójności wypowiedzi, językowe, ortograficzne i interpunkcyjne. 3. W tabelach dla egzaminatora pod wypracowaniem egzaminator zapisuje liczbę popełnionych błędów zgodnie z poniższymi zasadami: a) błędy rzeczowe – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 2. (KLiK) w polu Liczba błędów rzeczowych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 16; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 16 błędów rzeczowych, egzaminator w tabeli wpisuje „16+” b) błędy w spójności wypowiedzi – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 3b w polu Liczba błędów w spójności egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 9; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 9 błędów w spójności, egzaminator w tabeli wpisuje „9+” c) błędy językowe – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4a w polu Liczba błędów językowych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 26; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 26 błędów językowych, egzaminator w tabeli wpisuje „26+” d) błędy ortograficzne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4b w polu Liczba błędów ortograficznych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 5; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 5 błędów ortograficznych, egzaminator w tabeli wpisuje „5+” e) błędy interpunkcyjne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4c w polu Liczba błędów interpunkcyjnych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 17; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 17 błędów interpunkcyjnych, egzaminator w tabeli wpisuje „17+”. Uwagi dotyczące liczenia błędów ortograficznych i interpunkcyjnych w wypracowaniach zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią) 1) Błędy ortograficzne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4b w polu Liczba błędów ortograficznych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 9; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 9 błędów ortograficznych, egzaminator w tabeli wpisuje „9+”. 2) Błędy interpunkcyjne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4c w polu Liczba błędów interpunkcyjnych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 31; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 31 błędów interpunkcyjnych, egzaminator w tabeli wpisuje „31+”. WYJAŚNIENIA DO KRYTERIÓW OCENIANIA 1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy: • nie występuje w nim błąd kardynalny • w wypracowaniu zdający odwołał się do lektury obowiązkowej wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym • wypowiedź w co najmniej jednym fragmencie dotyczy problemu wskazanego w poleceniu • napisane wypracowanie jest w jakiejkolwiek części wypowiedzią argumentacyjną. Wyjaśnienia (kryterium 1. – SFWP) 1. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o całkowicie nieuprawnionej interpretacji lektury obowiązkowej, do której odwołuje się zdający, będącej falsyfikacją tego utworu wynikającą z nieznajomości jego treści w zakresie: a) głównych wątków utworu; b) losów głównych bohaterów, w tym np. łączenie biografii różnych bohaterów. 2. W przypadku lektur obowiązkowych błąd kardynalny może dotyczyć wyłącznie lektur obowiązkowych wskazanych w podstawie programowej jako lektury do omówienia w całości (nie we fragmentach). 3. W wypracowaniu zdający musi odwołać się do lektury obowiązkowej – w zależności od tematu – wskazanej w poleceniu albo wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. Odwołanie się zdającego do lektury obowiązkowej oznacza, że co najmniej jedno zdanie o tej lekturze ma charakter analityczny, a nie tylko informacyjny. a) Przykład zdania analitycznego: W Lalce to w Zasławku można zobaczyć świetnie funkcjonujące gospodarstwo Prezesowej, która realizowała pozytywistyczne idee pracy organicznej i pracy u podstaw. b) Przykład zdania informacyjnego: W swojej pozytywistycznej powieści pt. Lalka Bolesław Prus ukazuje obraz Warszawy. Za zdania informacyjne uznaje się również sformułowania będące wyłącznie przepisanymi fragmentami polecenia lub parafrazą polecenia. 4. Jeśli jedyna lektura obowiązkowa jest przywołana lakonicznie, bardziej w kontekście / w nawiązaniu do innego utworu literackiego, który zdający szerzej omawia w wypracowaniu, wówczas przywołanie tej lektury traktowane jest jako spełnienie formalnych warunków zadania, ale oceniając KLiK, nie uwzględnia się tej lektury jako kontekst. 5. „Problem wskazany w poleceniu” obejmuje: a) zakres merytoryczny zagadnienia, którego omówienie jest wymagane, ORAZ b) opinię zdającego wraz z uzasadnieniem. 6. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli obejmuje co najmniej jeden aspekt zakresu merytorycznego ORAZ opinię albo uzasadnienie. 7. Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną, jeżeli zawiera co najmniej jeden akapit argumentacyjny. Zasady oceniania rozwiązań zadań 2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy w wypracowaniu zdający: • wykorzystał znajomość wybranej lektury obowiązkowej oraz innego utworu literackiego w sposób funkcjonalny • funkcjonalnie wykorzystał konteksty, np.: historycznoliteracki, teoretycznoliteracki, literacki, biograficzny, kulturowy, mitologiczny, biblijny, religijny, historyczny, filozoficzny, egzystencjalny, polityczny, społeczny, które pogłębiają i rozwijają rozważany problem • przedstawił bogatą argumentację, świadczącą o jego erudycji • wykazał się wiedzą i umiejętnościami z zakresu kształcenia literackiego i kulturowego oraz kształcenia językowego • nie popełnił błędów rzeczowych zarówno w odniesieniu do przywołanych tekstów literackich oraz kontekstów, jak i terminologii historycznoliterackiej oraz/lub teoretycznoliterackiej. Wyjaśnienia (kryterium 2. – KLiK) 1. Poprzez wykorzystanie utworu rozumie się wykorzystanie znajomości jego treści oraz odczytanych sensów. 2. Zdający powinien funkcjonalnie wykorzystać w wypracowaniu znajomość dwóch utworów wskazanych w poleceniu, tzn. lektury obowiązkowej ORAZ innego utworu literackiego. Funkcjonalne wykorzystanie znajomości tekstu oznacza przywołanie w wypracowaniu: 1) takich elementów fabuły, np. wydarzeń, bohaterów, wątków 2) sensów utworów, które istotnie wspierają tok rozumowania zdającego, albo dobrze ilustrują to, o czym zdający pisze. Funkcjonalność wykorzystania znajomości tekstów ocenia się w odniesieniu do tematu pracy. Jeżeli w części zasadniczej pracy w charakterze argumentów/przykładów wykorzystane są elementy fabuły lub sensy utworów, które nie są spójne np. ze stanowiskiem zdającego wyrażonym we wstępie do pracy – wówczas uwzględnia się tę niespójność w ocenie spójności. 3. Utwór literacki nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, ale nie wyciąga żadnego wniosku, nie formułuje żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem. 4. Jeżeli zdający w wypracowaniu napisze więcej niż o dwóch utworach literackich (np. o dwóch lekturach obowiązkowych i o dwóch innych tekstach literackich), o różnym stopniu funkcjonalności, do oceny stopnia realizacji kryterium bierze się pod uwagę dwa utwory wykorzystane w sposób najbardziej funkcjonalny, z których jeden musi być lekturą obowiązkową. Pozostałe utwory mogą być traktowane jako kontekst literacki. 5. Argumentacja to udowodnienie tezy/opinii/stanowiska przedstawionego przez zdającego za pomocą argumentów. Bogata argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami i szeroka/wieloaspektowa, uwzględniająca konteksty, stanowiąca – jako całość – wnikliwą analizę problemu sformułowanego w poleceniu; zawiera elementy refleksji / głębszego namysłu nad problemem. W sytuacji, gdy znajomość utworów literackich została wykorzystana częściowo funkcjonalnie, mówimy o argumentacji trafnej. Zadowalająca argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami. Powierzchowna argumentacja – to argumentacja oparta na uogólnieniach, niewnikająca w istotę rzeczy, poprzestająca na pobieżnych obserwacjach, mało dokładna, czasami niepoparta przykładami; również argumentacja, w której zdający podejmuje próbę zbudowania argumentu, dobierając jedynie środki językowe typowe dla struktur argumentacyjnych, np. Moim pierwszym argumentem jest... 6. Kontekst należy rozumieć jako odniesienie się przez zdającego w pracy do np.: 1) innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu 2) historii literatury 3) teorii literatury 4) charakteru epoki 5) biografii autora 6) filmu, spektaklu teatralnego 7) utworu muzycznego, dzieła plastycznego 8) mitologii 9) Biblii 10) religii 11) historii 12) filozofii 13) kwestii politycznych 14) kwestii społecznych, wybrane przez zdającego w sposób celowy, przydatne do osadzenia omawianego utworu w szerszej perspektywie i pogłębionego odczytania sensów utworu literackiego, do którego zdający odwołuje się w wypracowaniu. Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu polega na trafnym jego doborze ze względu na rozważany problem; kontekst pogłębia i rozwija omawiane zagadnienie. Pogłębienie i omówienie danego zagadnienia poprzez konteksty nie oznacza konieczności dogłębnej analizy samych kontekstów jako takich; w szczególności nie może prowadzić do dygresji stosowanej niefunkcjonalnie. 7. Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie to odniesienie wyłącznie na poziomie przywołania, np. informacji, wydarzenia; kontekst jest poprawny, ale ogranicza się tylko do funkcji informacyjnej, nie pogłębia i nie rozwija omawianego zagadnienia. 8. Kontekst poprzez odniesienie się przez zdającego do innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, ale nie wyciąga żadnego wniosku, nie formułuje żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem. 9. Erudycję należy rozumieć jako wiedzę przedmiotową zdającego, w tym wiedzę i umiejętność wykorzystania kontekstów, kodów kulturowych, terminologii, znajomości kultury, w tym literatury i sztuki. Wypowiedź świadcząca o erudycji zdającego to wypracowanie, w którym zdający, rozważając problem sformułowany w poleceniu, funkcjonalnie wykorzystał wiedzę przedmiotową. Zasady oceniania rozwiązań zadań 10. W ocenie poziomu argumentacji wypowiedzi nie uwzględnia się fragmentów wypowiedzi zawierających błędy rzeczowe. 11. Błąd rzeczowy – to błąd świadczący o: • nieznajomości wskazanej w poleceniu lektury obowiązkowej (zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym), do której odwołuje się zdający, w zakresie innym niż w przypadku błędu kardynalnego, tj. np. błąd w nazwisku autora, w przypisaniu autorstwa, w nazwisku/imieniu bohatera (dopuszczalne błędy w zapisie, nieprowadzące do trudności w identyfikacji bohatera lub autora, np. *Russeau albo *Rouseau zamiast Rousseau – błędny zapis to błąd ortograficzny), dotyczący losów bohaterów drugoplanowych bądź wątków innych niż główne • nieznajomości utworu literackiego lub tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, innego niż lektura obowiązkowa lub utwór literacki wskazany w poleceniu (każdy błąd merytoryczny) • nieuprawnionej interpretacji fragmentu lub fragmentów / części utworu literackiego, w tym poetyckiego, do którego odwołuje się zdający, będącej częściową lub całkowitą falsyfikacją danego utworu • nieznajomości zagadnień z zakresu teorii i historii literatury bądź języka, np. stosowanie pojęć typowych dla epiki w odniesieniu do liryki (np. *narrator wiersza; *wiersz „Ocalony” Różewicza opowiada). Nie są błędem rzeczowym sformułowania takie jak np. utwór pokazuje, wiersz ukazuje • braku wiedzy dotyczącej wybranego przez zdającego kontekstu, np. błędne przywołanie pojęć lub faktów historycznych. Jako błąd rzeczowy traktujemy również niepoprawne przywołanie cytatu z utworu literackiego, oznaczone cudzysłowem. 12. Dokładnie ten sam błąd rzeczowy (np. konsekwentne stosowanie błędnego imienia bohatera, którego da się w jednoznaczny sposób zidentyfikować, a fakty opisane w wypracowaniu świadczą o znajomości lektury) powtórzony kilkakrotnie jest liczony jako jeden błąd. 13. Jeżeli dane sformułowanie stosowane/uznawane jest w nauczaniu zwyczajowo za „termin” (np. apokalipsa spełniona), ale nie jest terminem w rozumieniu encyklopedycznym oraz/lub nie jest wymienione w podstawie programowej, to błędu w takim sformułowaniu (np. *apokalipsa przepowiadana) nie traktuje się jako błędu rzeczowego, a jako błąd językowy. 3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy: 1. w zakresie struktury wypowiedzi: • kompozycja wypowiedzi jest funkcjonalna, tzn. czy układ wywodu / sposób uporządkowania treści pomaga w zrozumieniu wypowiedzi • podział wypowiedzi – zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie struktury akapitów – jest poprawny i funkcjonalny 2. w zakresie spójności wypowiedzi: • wypowiedź jest spójna, tzn. złożona z elementów, które tworzą logiczną i uporządkowaną całość • w wypowiedzi spójność jest zachowana zarówno wewnątrz zdań, jak również między zdaniami i akapitami • w wypowiedzi użyte zostały odpowiednie środki językowe, np. wskaźniki zespolenia tekstu, struktury metatekstowe, leksykalne wykładniki spójności, które ułatwiają śledzenie toku rozumowania autora 3. w zakresie stylu wypowiedzi: • styl wypowiedzi jest stosowny, tzn. czy zdający konsekwentnie posługuje się jednym, wybranym stylem, a jeżeli miesza różne style w wypowiedzi – to czy jest to uzasadnione (czy czemuś to służy, jest funkcjonalne) oraz czy zdający nie napisał wypowiedzi, stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. 3a. Struktura wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3a – Struktura wypowiedzi) 1. Elementy treściowe wypowiedzi to – najogólniej rzecz ujmując – „bloki”, na które podzielone jest wypracowanie (w najprostszej formie: wstęp – część zasadnicza (rozwinięcie) – zakończenie, ale „część zasadnicza” zazwyczaj jest dzielona na kolejne „bloki”, tj. akapity). 1) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane problemowo (w toku problemowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania omawia np. jeden aspekt tematu. Omawiając wybrany aspekt, zdający przywołuje argumentację i przykłady z różnych tekstów literackich / kontekstów; czynnikiem organizującym dany „blok” jest właśnie problem („ponadtekstowo”, „międzytekstowo”), a nie dany tekst literacki. 2) Możliwa jest sytuacja, w której zorganizowanie problemowe „pokrywa się” ze zorganizowaniem według kolejno omawianych tekstów literackich, jeżeli w pracy widoczny jest zamysł kompozycyjny wskazujący na tematyczne ustrukturyzowanie wypowiedzi, np. kolejny tekst literacki stanowi przykład umożliwiający np. uszczegółowienie wcześniej omawianego zagadnienia. 3) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym (w toku liniowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania dotyczy innego tekstu literackiego / kontekstu, a jedynym identyfikowalnym czynnikiem organizującym taki układ jest po prostu omawianie w następujących po sobie „blokach” zagadnień dotyczących kolejnych tekstów / kontekstów; tekst jest zorganizowany wg tekstów „jeden po drugim” (np. zmiana kolejności akapitów nie wpływa na strukturę tekstu). Zasady oceniania rozwiązań zadań 2. Ocena podziału wypowiedzi w skali ogólnej wymaga rozważenia proporcji i funkcjonalności zasadniczych „bloków” pracy, tj. wstępu – części zasadniczej – zakończenia. Usterki w podziale wypowiedzi w skali ogólnej mogą wynikać z np. nieproporcjonalnie i niefunkcjonalnie długiego wstępu, ze zbyt krótkiego (lakonicznego) zakończenia lub z braku jednego z tych „bloków”. 3. Ocena podziału wypowiedzi na akapity wymaga rozważenia, czy logika wywodu została odzwierciedlona w podziale na graficznie wyodrębnione i funkcjonalne akapity. Usterki w podziale wypowiedzi na akapity mogą wynikać np. z faktu, że w pracy występują wyodrębnione graficznie akapity, które nie stanowią zwartej myślowo całości, albo występują akapity, które powinny zostać podzielone na mniejsze bloki, ponieważ taki akapit zawiera kilka wątków (każdy z takich wątków stanowi sam w sobie zwartą myślowo całość). 4. W ocenie struktury wypowiedzi nie uwzględnia się niezrealizowania przez zdającego któregoś z elementów tematu, np. nieodwołania się w ogóle do jednego z tekstów wskazanych w temacie jako obowiązkowy. 3b. Spójność wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3b – Spójność wypowiedzi) 1. Wypowiedź jest spójna, jeżeli elementy, które ją tworzą, stanowią logiczną i uporządkowaną całość. 2. Wywód jest uporządkowany, jeśli każdy kolejny akapit wynika z poprzedniego, a np. przestawienie akapitów zaburzyłoby tok rozumowania przyjęty przez zdającego. 3. Zaburzenia w spójności mogą wynikać m.in. z: a) błędów logicznych, w tym ze zbyt daleko idących uogólnień, nieuzasadnionych wniosków (np. wnioski w zakończeniu pracy nie wynikają z przeprowadzonego rozumowania), sprzecznych stwierdzeń b) odstępstw od podporządkowania wywodu myśli przewodniej, np. wypracowanie zawiera niefunkcjonalne fragmenty stanowiące niezwiązane z tematem wątki poboczne c) zredagowaniu wstępu lub rozwinięcia, lub zakończenia, lub akapitu, które nie pasują logicznie do pozostałej części wypracowania, nie łączą się logicznie z poprzedzającą je częścią / poprzedzającym je akapitem d) rozwijania jednocześnie więcej niż jednego wątku („zazębiania” się wątków) e) pomijania pośrednich ogniw rozumowania, tzw. skróty myślowe f) wprowadzenie treści nieistotnych, zbędnych dla pracy, bez związku / pozostających w wątpliwym związku z tematem/wywodem g) wprowadzania dygresji stosowanych niefunkcjonalnie h) przerywania toku myślenia zbędnymi zdaniami. 4. Błędy w spójności wewnątrz akapitów oznaczają np. nielogiczne połączenia zdań w akapicie oraz brak zastosowania w nim wskaźników zespolenia. 5. Błędy w spójności między akapitami oznaczają nielogiczne powiązanie danego akapitu z poprzednim lub poprzednimi akapitami oraz brak zastosowania wskaźników zespolenia między akapitami. 6. Błąd w składni prowadzący do błędu w spójności jest traktowany zarówno jako błąd językowy, jak i błąd w spójności. 3c. Styl wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3c – Styl wypowiedzi) 1. Styl wypowiedzi – co do zasady – powinien być: jasny, prosty (nie: zawiły, pretensjonalny), zwięzły, jednolity. Dodatkowo może być żywy, obrazowy. 2. Wypracowanie powinno być napisane stylem stosownym do sytuacji komunikacyjnej, jaką jest egzamin maturalny, co oznacza, że nie należy redagować go, stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. Styl uznaje się za stosowny w przeważającej części, jeżeli jest stosowany w orientacyjnie 2/3 pracy. Styl jest niestosowny do sytuacji komunikacyjnej, jeżeli orientacyjnie ok. 2/3 wypracowania zredagowane jest przy użyciu struktur językowych charakterystycznych dla stylu potocznego w odmianie mówionej. 3. Styl wypracowania jest jednorodny, jeśli zdający konsekwentnie posługuje się jednym, wybranym stylem, odpowiednim dla treści i formy wypowiedzi, lub miesza różne style w wypowiedzi, ale jest to uzasadnione i celowe. 4. Indywidualne upodobania stylistyczne egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę stylu pracy zdającego. 4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał: 1. w odniesieniu do zakresu i poprawności środków językowych: • czy zdający poprawnie użył w wypowiedzi różnych rodzajów zdań i bogatej leksyki (np. frazeologizmów, wyrazów rzadziej używanych w języku polskim), czy też ograniczył się do najprostszych środków językowych • czy środki językowe, których użył zdający, pozwalają mu zrealizować temat w sposób swobodny i precyzyjny, czy też pobieżny, sprawiający trudność w zrozumieniu tekstu • ile błędów językowych (fleksyjnych, składniowych, leksykalnych, frazeologicznych, słowotwórczych, stylistycznych) zdający popełnił w pracy 2. w odniesieniu do poprawności ortograficznej: • ile błędów ortograficznych zdający popełnił w pracy 3. w odniesieniu do poprawności interpunkcyjnej: • ile błędów interpunkcyjnych zdający popełnił w pracy. Zasady oceniania rozwiązań zadań 4a. Zakres i poprawność środków językowych Oceniając język wypowiedzi, egzaminator najpierw oceni zakres użytych środków językowych, a następnie – ich poprawność. Ostateczną liczbę punktów ustali na podstawie oceny obu tych aspektów wypowiedzi, zgodnie z poniższą tabelą. Wyjaśnienia (kryterium 4a – Zakres i poprawność środków językowych) 1. Nie każde nieprecyzyjne sformułowanie jest niepoprawne językowo (stanowi błąd językowy); może być przejawem nieporadności językowej. Błędem jest nieporadność językowa będąca oczywistym nieuzasadnionym naruszeniem obowiązującej normy językowej. 2. Indywidualne upodobania językowe egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę poprawności środków językowych w pracy zdającego. 3. W wypracowaniu występuje zróżnicowana składnia, jeżeli w pracy zdający wykorzystał poprawnie co najmniej 4 różne struktury składniowe, np.: zdanie pojedyncze, zdanie złożone, zdanie wielokrotnie złożone, równoważnik zdania, imiesłowowy równoważnik zdania, strona bierna, paralelizm składniowy, poprawne wprowadzanie cytatu, zdanie pytające, zdanie wtrącone. 4. W wypracowaniu występuje zróżnicowana leksyka, jeżeli w pracy zdający np. stosuje wyrazy/wyrażenia synonimiczne, stosuje bogatą frazeologię, używa precyzyjnego słownictwa, w tym np. terminologii. 5. W ocenie zróżnicowania leksyki nie uwzględnia się nieuzasadnionych powtórzeń wyrazów, zwrotów. Nieuzasadnione powtórzenia są uwzględniane w liczbie błędów językowych.

Temat 1. Czy można zachować nadzieję w czasach trudnych dla człowieka? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu Dziadów cz. III, do całego utworu Adama Mickiewicza oraz do wybranego tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Wskazówki do tematu nr 1. • Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem tekstu, odniesieniem do całości utworu oraz z przywołanym tekstem kultury. • Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu, odwołań do całego dramatu Dziady cz. III oraz do wybranego tekstu kultury, a odwołania te muszą być funkcjonalne dla argumentacji, nie mogą być prostym streszczeniem. • W przypadku Dziadów cz. III i innych utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie programowej błąd rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego. Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 1.1) odczytuje sens całego tekstu [...]; 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte. II. Analiza i interpretacja tekstów Zdający: kultury. 1.2) określa problematykę utworu; 2.4) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania świata przedstawionego i bohatera ([…] akcja); 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty […]; 3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich. III. Tworzenie wypowiedzi. Zdający: 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany [...] (rozprawka [...]) zgodnie z podstawowymi regułami jego organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera [...] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, […] dobiera właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). Zasady oceniania rozwiązań zadań Kryteria oceny rozprawki Sformułowanie stanowiska wobec Uzasadnienie Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność A B C D E F Styl tekstu G H problemu stanowiska rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu podanego w poleceniu Uzasadnienie Pełna trafne, Zapis Stanowisko jest 18 spójność szerokie Brak błędów w pełni adekwatne wypowiedzi i pogłębione Brak błędów Kompozycja Styl lub nieliczne poprawny 6 do problemu 4 6 2 lub 4 6 4 rzeczowych funkcjonalna stosowny błędy lub nieliczne podanego Uzasadnienie nieznaczne nierażące błędy w poleceniu 12 trafne zaburzenia nierażące i szerokie spójności Stanowisko jest Uzasadnienie częściowo 8 trafne, Nie więcej Liczne błędy Liczne błędy Zaburzenia Znaczne Styl adekwatne ale wąskie niż jeden nierażące nierażące 3 2 3 funkcjonalności 1 zaburzenia 2 częściowo 3 2 do problemu błąd lub nieliczne lub nieliczne Uzasadnienie kompozycji spójności stosowny podanego 4 rzeczowy błędy rażące błędy rażące częściowe w poleceniu Stanowisko jest Brak nieadekwatne Błędy Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy 0 0 uzasadnienia 0 0 0 0 0 0 lub brak rzeczowe kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące stanowiska stanowiska Uwagi. 1) Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. 2) Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. 3) Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. 4) Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny rozprawki A. Sformułowanie stanowiska (np. w postaci tezy lub hipotezy). Zdający powinien zrozumieć problem postawiony w poleceniu i sformułować stanowisko będące rozwiązaniem problemu. Stanowisko jest oceniane ze względu na to, czy jest udaną próbą rozwiązania problemu. Adekwatność to odpowiedniość (zgodność, współmierność) stanowiska i problemu (zdający może się zgodzić, nie zgodzić, zachować postawę ambiwalentną wobec istoty problemu). Sformułowanie stanowiska będącego częściowo udaną próbą rozwiązania problemu jest skutkiem niepełnego zrozumienia problemu lub niepełnego zrozumienia tekstu. Wypowiedź argumentacyjna, w której brak stanowiska, może zawierać jedynie streszczenie tekstu, biografię autora itp. lub rozwijać myśli niezwiązane z poleceniem. Sformułowanie stanowiska nie musi stanowić wyodrębnionej części rozprawki. B. Uzasadnienie stanowiska jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne, czy jest szerokie i czy jest pogłębione. Uzasadnienie nie musi być graficznie wyodrębnioną częścią rozprawki. Uzasadnienie: – pogłębione to uzasadnienie, w którym zdający wnikliwie odniósł się w rozwinięciu do wszystkich elementów polecenia, – trafne zawiera logicznie poprawne argumenty (czyli stwierdzenia poparte przykładami) za przyjętym rozwiązaniem problemu. Szerokość uzasadnienia ocenia się na podstawie tego, czy zdający w swojej wypowiedzi odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu. Uzasadnienie jest: – szerokie, jeśli zdający trafnie odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu, – wąskie, jeśli zdający trafnie odniósł się tylko do niektórych elementów wskazanych w poleceniu (np. nie odniósł się do podanego w zadaniu tekstu lub nie przywołał innego tekstu kultury), – częściowe, jeżeli (a) niektórych argumentów nie można uznać za logicznie poprawne wobec przyjętego stanowiska lub (b) niektóre argumenty są niepoparte przykładami, lub (c) niektóre argumenty są wzajemnie sprzeczne. Wypowiedź argumentacyjna, w której brak uzasadnienia, nie zawiera logicznie poprawnych argumentów za przyjętym rozwiązaniem problemu lub rozwija myśli niezwiązane ze stanowiskiem. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na uzasadnienie stanowiska wobec problemu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego Zasady oceniania rozwiązań zadań przedstawienia stanowiska i uzasadniających je argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszczalne są drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności, – częściowo stosowny, jeśli w wypowiedzi zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. Temat 2. Zinterpretuj podany utwór. Postaw tezę interpretacyjną i ją uzasadnij. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. (Adam Zagajewski, Zwyczajne życie) Wskazówki do tematu 2. • Koncepcja interpretacyjna musi być widoczna w pracy, choć nie musi być wyrażona w formie tezy, może wynikać pośrednio z wywodu. • Przywołany przez zdającego kontekst powinien być sfunkcjonalizowany (nawiązujący do tekstu i pogłębiający koncepcję interpretacyjną). Nie wystarczy samo wskazanie lub hasłowe odwołanie się do niego. • Proste odczytanie (parafrazowanie, streszczanie) utworu nie jest jego interpretacją. Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 1.1) odczytuje sens całego tekstu [...]; 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte. II. Analiza i interpretacja tekstów Zdający: kultury. 1.2) określa problematykę utworu; 2.4) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania świata przedstawionego i bohatera ([…] sytuacja liryczna […]); 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty […]; 3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich. III. Tworzenie wypowiedzi. Zdający: 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany [...] ([…] interpretacja utworu literackiego [...]) zgodnie z podstawowymi regułami jego organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera [...] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, […] dobiera właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). Zasady oceniania rozwiązań zadań Kryteria oceny interpretacji utworu poetyckiego Uzasadnienie Koncepcja Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność A B tezy C D E F Styl tekstu G H interpretacyjna rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu interpretacyjnej Koncepcja Pełna Zapis niesprzeczna spójność Brak błędów w pełni z utworem, Uzasadnienie wypowiedzi Brak błędów Kompozycja Styl lub nieliczne poprawny 9 spójna 15 trafne 4 6 2 lub 4 6 4 rzeczowych funkcjonalna stosowny błędy lub nieliczne i obejmująca i pogłębione nieznaczne nierażące błędy sensy zaburzenia nierażące niedosłowne spójności Koncepcja niesprzeczna z utworem, Uzasadnienie ale niespójna 6 10 trafne, ale i/lub obejmująca niepogłębione Liczne błędy Liczne błędy w większości Nie więcej Zaburzenia Znaczne Styl nierażące nierażące znaczenia 2 niż jeden 3 funkcjonalności 1 zaburzenia 2 częściowo 3 2 lub nieliczne lub nieliczne dosłowne błąd rzeczowy kompozycji spójności stosowny błędy rażące błędy rażące Koncepcja Uzasadnienie częściowo 3 5 częściowo sprzeczna trafne z utworem Brak koncepcji Brak trafnych lub koncepcja Brak zamysłu argumentów Błędy Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy 0 całkowicie 0 0 0 kompozycyjneg 0 0 0 0 uzasadniających rzeczowe niespójna niestosowny rażące rażące sprzeczna o interpretację z utworem Uwagi. 1) Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. 2) Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. 3) Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. 4) Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny interpretacji utworu poetyckiego A. Koncepcja interpretacyjna jest efektem poszukiwania przez zdającego całościowego sensu utworu, tzn. jest pomysłem na jego odczytanie (wyrażonym np. w postaci tezy lub hipotezy interpretacyjnej). Ocenia się ją ze względu na to, czy jest niesprzeczna z utworem i czy jest spójna, a także czy zdający dociera do sensów niedosłownych interpretowanego utworu, czy czyta go jedynie na poziomie dosłownym. Koncepcja może być: – częściowo sprzeczna z utworem, jeśli jedynie we fragmentach (lub fragmencie) znajduje potwierdzenie w tekście. – całkowicie sprzeczna z utworem, jeśli nawet we fragmentach (lub fragmencie) nie znajduje potwierdzenia w tekście. – spójna, gdy obejmuje i łączy w całość odszukane przez piszącego sensy utworu. – niespójna, gdy jest fragmentaryczna, tzn. rekonstruuje pojedyncze sensy cząstkowe (np. z poszczególnych strof tekstu) bez wskazania całościowego sensu utworu, oraz gdy zawiera luźno powiązane, niepowiązane lub wzajemnie wykluczające się odczytania sensu utworu (niesprzeczne z interpretowanym utworem). Brak koncepcji to brak śladów poszukiwania sensu utworu (całościowego i/lub sensów cząstkowych) – praca nie jest interpretacją, a np. streszczeniem. Koncepcja interpretacyjna nie musi stanowić wyodrębnionej części pracy, może wynikać z jej całościowej wymowy. B. Uzasadnienie interpretacji jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne i czy jest pogłębione. Uzasadnienie może być: – trafne, jeśli zawiera wyłącznie powiązane z tekstem argumenty za odczytaniem sensu utworu. Argumenty muszą wynikać ze sfunkcjonalizowanej analizy, to znaczy wywodzić się z formy lub/i treści tekstu. – częściowo trafne, jeśli w pracy – oprócz argumentów niepowiązanych z tekstem lub/i niewynikających ze sfunkcjonalizowanej analizy – został sformułowany przynajmniej jeden argument powiązany z tekstem i wynikający ze sfunkcjonalizowanej analizy. – pogłębione, jeśli znajduje potwierdzenie nie tylko w tekście, ale także w kontekstach (np. biograficznym, historycznoliterackim, filozoficznym, kulturowym). Uczeń powinien choć częściowo rozwinąć przywołany kontekst, aby uzasadnić jego pojawienie się. – niepogłębione, gdy zdający przywołuje argumenty tylko z tekstu albo tylko z kontekstu. Wszystkie argumenty muszą być sfunkcjonalizowane. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na koncepcję interpretacyjną uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja jest oceniana ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez ucznia gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity Zasady oceniania rozwiązań zadań niezbędne dla jasnego przedstawienia koncepcji interpretacyjnej i uzasadniających ją argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności. – częściowo stosowny dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW ORTOGRAFICZNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO Komisja Dydaktyczna Rady Języka Polskiego ustaliła, że podstawą podziału błędów ortograficznych na błędy rażące i błędy drugorzędne są reguły ortograficzne. Do błędów ortograficznych rażących zaliczono: – błędy w zakresie pisowni wyrazów z ó-u, rz-ż (w tym wyjątki od pisowni rz po spółgłoskach), ch-h; – błędy w zakresie pisowni nie z różnymi częściami mowy; – błędy pisowni zakończeń -ji, -ii, -i; – błędy w pisowni wielką i małą literą (z wyjątkiem pisowni przymiotników dzierżawczych); – błędy w zakresie pisowni cząstki -by z osobowymi formami czasownika; – błędy w zapisie przedrostków roz-, bez-, wes-, wz-, ws-; – błędy w pisowni nosówek (ą, ę) oraz połączeń om, on, em, en. Pozostałe odstępstwa od reguł ortograficznych, w tym m.in.: pisownię wyrażeń przyimkowych, dzielenie wyrazów przy przenoszeniu do nowej linii, pisownię zakończeń -ski, -cki, -dzki, -stwo, -wstwo; pisownię przedrostków z-, s-, ś-; pisownię -by z pozostałymi częściami mowy postanowiono traktować jako błędy drugorzędne. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW INTERPUNKCYJNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO 1. Rażące błędy interpunkcyjne: a) postawienie jakiegokolwiek znaku interpunkcyjnego na początku wiersza b) brak znaku interpunkcyjnego (głównie: kropki, wykrzyknika, pytajnika) na końcu wypowiedzenia pojedynczego lub złożonego c) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym, w którym części składowe są połączone bezpośrednio (np. On idzie do kina, ja zostaję w domu.) d) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie – przed spójnikiem (również z przyimkiem), zaimkiem, a także przed częścią nadrzędną (np. Idź tam, dokąd ci każą.) e) pominięcie przecinka przed imiesłowem zakończonym na -ąc, -szy f) pominięcie pierwszego przecinka (lub obu) w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie z częścią składową wplecioną (z tzw. zdaniem albo wyrażeniem wtrąconym) (np. Auto, które oglądał, było za drogie.) g) w wypowiedzeniu złożonym współrzędnie – pominięcie przecinka przed spójnikami przeciwstawnymi, wynikowymi, synonimicznymi (czyli włącznymi), np. ale, lecz, jednak, więc, dlatego, czyli, to jest, to znaczy, a także postawienie przecinka przed spójnikami łącznymi, rozłącznymi, wyłączającymi, np. i, oraz, albo, lub, ani, ni. Te same przepisy obowiązują w wypowiedzeniu pojedynczym – między składnikami połączonymi spójnikami h) pominięcie przecinka w zdaniu złożonym porównawczym (np. Jest mądrzejszy, niż myślałam.) i) postawienie dwukropka, przecinka lub średnika po skrócie, po którym należy postawić kropkę, także po takim skrócie, po którym kropki się nie stawia Zasady oceniania rozwiązań zadań j) brak kropki po skrócie, po którym należy ją postawić, lub postawienie kropki po skrócie, po którym jej się nie stawia k) brak przecinka między jednorodnymi (równorzędnymi) składnikami (częściami zdania) szeregu, którego części składowe nie są połączone spójnikami, a także brak spójnika między składnikami powtórzonymi (np. Kupiła w sklepie mąkę, cukier i inne produkty.) l) brak dwukropka przed przytoczeniem cudzych lub własnych słów m) brak dwukropka przy wymienianiu tytułu dzieła, nazwy, terminu, jeżeli nie są one w tekście w inny sposób wyróżnione (np. kursywą lub cudzysłowem) n) brak myślnika (otwierającego i zamykającego), ujmującego wyrazy lub wypowiedzenia wtrącone (Uwaga: tę samą funkcję pełnią nawiasy albo przecinki) o) brak myślników (lub myślnika) wydzielających człony wtrącone w cytowany tekst oraz tekst odautorski w partiach dialogowych p) brak cudzysłowu w tytułach publikacji, cytowanych wyrazach, zdaniach i wyrażeniach, jeżeli nie są one wyróżnione inaczej (np. kursywą). 2. Trzy błędy interpunkcyjne drugorzędne liczone są jako jeden błąd rażący. INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA PRAC Z JĘZYKA POLSKIEGO UCZNIÓW ZE STWIERDZONYMI DYSFUNKCJAMI W pracy maturalnej z języka polskiego autorstwa zdającego, u którego stwierdzono dysleksję i dysortografię, nie należy uwzględniać w ocenie następujących błędów: a) zmienionej kolejności liter w wyrazach, b) wstawionych dodatkowo liter w wyrazie, opuszczonych lub przestawionych liter, c) opuszczonego początku lub końca wyrazu, d) występowania w wyrazach głosek dźwięcznych zamiast bezdźwięcznych i odwrotnie, e) mylenia głosek „i” i „j”, głosek nosowych z końcówką fleksyjną, np.: ę-em, ą-om, f) mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno, g) niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny, h) błędnego stosowania lub niestosowania znaków interpunkcyjnych.

Temat 1. Określ, jaki problem podejmuje Adam Kulawik w podanym tekście. Zajmij stanowisko wobec rozwiązania przyjętego przez autora, odwołując się do tego tekstu oraz do innych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów. (Adam Kulawik, Funkcje dzieła literackiego) Wskazówki do tematu 1. Tekst dotyczy, np.: • funkcji literatury / utworu literackiego • kształtowania znaczeń w utworze literackim • zależności między funkcją dzieła literackiego / kształtowaniem znaczeń utworu literackiego a celami danej epoki / programem literackim / wizją świata / koncepcjami filozoficznymi / systemem wartości / światopoglądem autora. Uwagi. 1) Określenie problemu jest pełne, jeśli praca zawiera odtworzenie problemu oraz jego interpretację, czyli: • wyjaśnienie, jak się rozumie problem • umieszczenie tego problemu w odpowiednim kontekście. 2) Rozważania o funkcji dzieła literackiego mogą dotyczyć liryki, epiki i dramatu. Wymagania określone w podstawie programowej1 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie I. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. zawartych w nich informacji. Zdający: Zdający rozumie teksty o skomplikowanej 1.1) odczytuje sens całego tekstu […]; budowie; dostrzega sensy zawarte 1.4) wskazuje charakterystyczne cechy stylu w strukturze głębokiej tekstu; rozpoznaje danego tekstu, rozpoznaje zastosowane funkcje tekstu i środki językowe służące ich w nim środki językowe i ich funkcje w tekście; realizacji; ma świadomość kryteriów 1.5) wyróżnia argumenty, kluczowe pojęcia poprawności językowej. i twierdzenia w tekście argumentacyjnym, dokonuje jego logicznego streszczenia; 3.3) zna pojęcie aktu komunikacji językowej i wskazuje jego składowe (nadawca, odbiorca, kod, komunikat, kontekst) […]. I. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony. Zdający: 1.2) twórczo wykorzystuje wypowiedzi krytycznoliterackie i teoretycznoliterackie […]. Zasady oceniania rozwiązań zadań II. Analiza i interpretacja tekstów kultury. II. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. Zdający […] w interpretacji tekstu Zdający: wykorzystuje wiedzę o kontekstach; […] 1.2) określa problematykę utworu; odczytuje rozmaite sensy dzieła […]. 3.1) wykorzystuje w interpretacji elementy znaczące dla odczytania sensu utworu (np. słowa-klucze, wyznaczniki kompozycji); 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty (np. literackie, kulturowe, filozoficzne, religijne); 4.1) dostrzega związek języka z wartościami, rozumie, że język podlega wartościowaniu […]; 4.2) dostrzega obecne w utworach literackich oraz innych tekstach kultury wartości […] uniwersalne. II. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony. Zdający: 3.4) konfrontuje tekst literacki z innymi tekstami kultury np. plastycznymi, teatralnymi, filmowymi. III. Tworzenie wypowiedzi. III. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. Zdający buduje wypowiedzi o wyższym Zdający: stopniu złożoności; stosuje w nich 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany […] zgodnie podstawowe zasady logiki i retoryki; ma z podstawowymi regułami jego organizacji, świadomość własnej kompetencji językowej. przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera […] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, sporządza plan wypowiedzi, dobiera właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). KRYTERIA OCENY WYPOWIEDZI ARGUMENTACYJNEJ (MAKSYMALNIE 40 PUNKTÓW) A B C D E F G H Sformułowanie stanowiska wobec Określenie Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność rozwiązania Styl tekstu problemu rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu przyjętego przez autora tekstu 9 9 2 6 2 4 4 4 Określenie Stanowisko Brak błędów Kompozycja Pełna spójność Styl stosowny Brak błędów Zapis w pełni problemu zgodne adekwatne do rzeczowych funkcjonalna wypowiedzi lub lub nieliczne poprawny lub z tekstem i pełne tekstu i pełne nieznaczne błędy nieliczne błędy zaburzenia nierażące nierażące spójności 6 6 3 1 2 2 2 Określenie Stanowisko Zaburzenia Znaczne Styl Liczne błędy Liczne błędy problemu zgodne adekwatne do funkcjonalności zaburzenia częściowo nierażące lub nierażące lub z tekstem, ale tekstu, ale niepełne kompozycji spójności stosowny nieliczne błędy nieliczne błędy niepełne rażące rażące 3 3 Określenie Stanowisko problemu częściowo częściowo zgodne adekwatne do z tekstem tekstu 0 0 0 0 0 0 0 0 Brak określenia Brak stanowiska lub Jeden błąd Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy problemu lub stanowisko lub więcej kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące problem niezgodny nieadekwatne do błędów z tekstem tekstu rzeczowych Uwagi. 1) Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. 2) Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. 3) Jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. 4) Pojawienie się błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Zasady oceniania rozwiązań zadań Objaśnienia dotyczące oceny wypowiedzi argumentacyjnej A. Określenie problemu. Zdający powinien zrozumieć, jaki problem podejmuje autor w przedstawionym fragmencie tekstu oraz sformułować ten problem. Określenie problemu jest oceniane ze względu na to, czy jest zgodne z tekstem i czy jest pełne. Określenie problemu uważa się za – pełne, jeśli praca zawiera zarówno odtworzenie problemu (np. w postaci pytania), jak i jego interpretację, czyli umieszczenie tego problemu w odpowiednim kontekście. Interpretacja problemu powinna być uzasadniona (np. wagę problemu można uzasadnić jego historycznymi uwarunkowaniami lub współczesnymi implikacjami). – niepełne, jeśli praca nie zawiera interpretacji trafnie rozpoznanego problemu. – częściowo zgodne z tekstem, jeśli zdający nie w pełni rozpoznaje problem główny lub wydobywa z tekstu tylko problem drugorzędny. B. Sformułowanie stanowiska zdającego wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu. Uczeń powinien omówić i ocenić rozwiązanie zaproponowane przez autora w przedstawionym tekście. Sformułowanie stanowiska zdającego wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu jest oceniane ze względu na to, czy jest adekwatne do tekstu i czy jest pełne. Sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu uważa się za: – częściowo adekwatne do tekstu, gdy zniekształca rozwiązanie proponowane przez autora. – pełne, gdy zawiera ono odtworzenie rozwiązania przyjętego przez autora tekstu oraz trafne odwołania do innych tekstów kultury uzasadniające stanowisko zdającego. – niepełne, kiedy brak trafnego odwołania do innych tekstów kultury uzasadniających stanowisko zdającego. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez zdającego gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego sformułowania stanowiska i uzasadniających je argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie i konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. Wagę zaburzenia funkcjonalności ocenia egzaminator na podstawie całości pracy (np. brak zakończenia w pracy, w której uczeń jasno rozwija swoją myśl, uznaje się za niewielkie zaburzenie, natomiast brak rozdzielenia interpretacji problemu od interpretacji rozwiązania lub podważenie w zakończeniu wcześniejszych wywodów – za znaczne zaburzenie). E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności. – częściowo stosowny dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. Zasady oceniania rozwiązań zadań Temat 2. Dokonaj interpretacji porównawczej podanych tekstów. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 słów. (Józef Baran, Pochwała zapominania i Wisława Szymborska, Trudne życie z pamięcią) Wskazówki do tematu 2. • W realizacji zadania istotne jest porównywanie (najlepiej równoległe) obu tekstów. • Jeśli zdający podejmuje się interpretacji najpierw pierwszego tekstu, to interpretując drugi tekst, powinien nawiązywać w swoim porównaniu do pierwszego tekstu. • Krótkie, dwu- czy trzyzdaniowe porównanie utworów literackich na końcu wypracowania jest niewystarczające. Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie I. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. zawartych w nich informacji. Zdający: Zdający rozumie teksty o skomplikowanej 1.1) odczytuje sens całego tekstu […] oraz budowie; dostrzega sensy zawarte wydzielonych przez siebie fragmentów […]; w strukturze głębokiej tekstu; rozpoznaje 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych funkcje tekstu i środki językowe służące ich tekstach informacje zarówno jawne, jak realizacji; ma świadomość kryteriów i ukryte; poprawności językowej. 2.1) szuka literatury przydatnej do opracowania różnych zagadnień […]. I. (III etap edukacyjny). Zdający: 1.11) czerpie dodatkowe informacje z przypisu. II. Analiza i interpretacja tekstów kultury. II. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. Zdający stosuje w analizie podstawowe Zdający: pojęcia z zakresu poetyki; w interpretacji 1.2) określa problematykę utworu; tekstu wykorzystuje wiedzę o kontekstach, 1.3) rozpoznaje konwencję literacką […]; w jakich może być on odczytywany; poznaje 2.1) wskazuje zastosowane w utworze środki niezbędne dla lektury fakty z historii literatury wyrazu artystycznego i ich funkcje […]; i innych dziedzin humanistyki; odczytuje 2.2) dostrzega w czytanych utworach cechy rozmaite sensy dzieła; dokonuje interpretacji charakterystyczne określonej epoki; porównawczej. 2.4) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania świata przedstawionego i bohatera ([…] sytuacja liryczna […]); 2.5) porównuje utwory literackie […] (dostrzega cechy wspólne i różne); 3.1) wykorzystuje w interpretacji elementy znaczące dla odczytania sensu utworu (np. słowa-klucze, wyznaczniki kompozycji); 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty (np. literackie, kulturowe, filozoficzne, religijne); 3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich; 4.2) dostrzega obecne w utworach literackich oraz innych tekstach kultury wartości […] uniwersalne; 4.3) dostrzega w świecie konflikty wartości […] oraz rozumie źródła tych konfliktów. II. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony. Zdający: 2.1) wskazuje związki między różnymi aspektami utworu (estetycznym, etycznym i poznawczym); 2.2) dostrzega przemiany konwencji i praktykę ich łączenia […]; 2.3) rozpoznaje aluzje literackie i symbole kulturowe […] oraz ich funkcję ideową i kompozycyjną, a także znaki tradycji […]; 2.5) rozpoznaje i charakteryzuje styl utworu […]; 3.1) dostrzega i komentuje estetyczne wartości utworu literackiego; 3.2) przeprowadza interpretację porównawczą utworów literackich; 4.1) wskazuje różne sposoby wyrażania wartościowań w tekstach. III. Tworzenie wypowiedzi. III. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. Zdający buduje wypowiedzi o wyższym Zdający: stopniu złożoności; stosuje w nich 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany […] zgodnie podstawowe zasady logiki i retoryki; ma z podstawowymi regułami jego organizacji, świadomość własnej kompetencji językowej. przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera […] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, sporządza plan wypowiedzi, dobiera właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). Zasady oceniania rozwiązań zadań KRYTERIA OCENY INTERPRETACJI PORÓWNAWCZEJ (MAKSYMALNIE 40 PUNKTÓW) A B C D E F G H Koncepcja Uzasadnienie Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność porównywania tezy Styl tekstu rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu utworów interpretacyjnej 6 12 2 6 2 4 4 4 Koncepcja Uzasadnienie Brak błędów Kompozycja Pełna spójność Styl stosowny Brak błędów lub Zapis w pełni niesprzeczna trafne, rzeczowych funkcjonalna wypowiedzi lub nieliczne błędy poprawny lub z utworami pogłębione nieznaczne nierażące nieliczne błędy i spójna zaburzenia nierażące spójności 4 8 2 2 2 Koncepcja Uzasadnienie niesprzeczna trafne, ale Styl częściowo Liczne błędy Liczne błędy z utworami niepogłębione stosowny nierażące lub nierażące lub i częściowo nieliczne błędy nieliczne błędy spójna rażące rażące 2 4 3 1 Koncepcja Uzasadnienie Zaburzenia Znaczne częściowo częściowo trafne funkcjonalności zaburzenia sprzeczna kompozycji spójności z utworami 0 0 0 0 0 0 0 0 Koncepcja Brak trafnych Jeden błąd lub Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy sprzeczna argumentów więcej błędów kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące z utworami lub uzasadniających rzeczowych brak koncepcji interpretację porównawczą Uwagi. 1) Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. 2) Jeśli w kategorii A praca uzyska 2 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. 3) Jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. 4) Pojawienie się błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Objaśnienia dotyczące oceny interpretacji porównawczej A. Koncepcja interpretacji porównawczej jest efektem poszukiwania przez zdającego sensów wynikających z zestawienia tekstów i wymaga ustalenia pewnych obszarów porównania, w których szuka się podobieństw i/lub różnic między utworami, a następnie wyciąga z tego wnioski. Koncepcja jest oceniana ze względu na to, czy jest niesprzeczna z utworami i czy jest spójna. Koncepcja jest: – niesprzeczna z utworami, jeśli znajduje potwierdzenia w obu tekstach, przy czym porównywane obszary są dla tekstów trafne i istotne, a nie drugorzędne. – częściowo sprzeczna z utworami, jeśli jedynie we fragmentach (lub fragmencie) znajduje potwierdzenie w tekstach lub porównywane obszary są dla tekstów drugorzędne. – całkowicie sprzeczna z utworami, jeśli nawet we fragmentach (lub fragmencie) nie znajduje potwierdzenia w tekstach. Koncepcja jest: – spójna, gdy wypowiedź w sposób wystarczający dla uzasadnienia tezy/hipotezy interpretacyjnej obejmuje i łączy w całość sensy obu utworów. – częściowo spójna, gdy wypowiedź obejmuje i łączy sensy obu utworów, ale w sposób niewystarczający dla uzasadnienia tezy/hipotezy interpretacyjnej. – niespójna, gdy wypowiedź obejmuje sensy każdego tekstu, ale ich nie łączy (tzn. wypowiedź składa się z dwóch niepowiązanych ze sobą interpretacji). Brak koncepcji to brak wskazania zasady zestawienia utworów. B. Uzasadnienie interpretacji jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne i czy jest pogłębione. Uzasadnienie trafne zawiera wyłącznie powiązane z tekstami argumenty na rzecz odczytania sensów wynikających z zestawienia utworów. Argumenty muszą wynikać ze sfunkcjonalizowanej analizy, to znaczy wywodzić się z formy lub/i treści tekstów. Uzasadnienie jest: – częściowo trafne, jeśli w pracy – oprócz argumentów niepowiązanych z tekstami lub/i niewynikających ze sfunkcjonalizowanej analizy – pojawi się przynajmniej jeden argument powiązany z tekstami i wynikający ze sfunkcjonalizowanej analizy. – pogłębione, jeśli znajduje potwierdzenie nie tylko w tekstach, ale także w kontekstach (np. biograficznym, historycznoliterackim, filozoficznym, kulturowym). Zdający powinien choć częściowo rozwinąć przywołany kontekst, aby uzasadnić jego pojawienie się. – niepogłębione, gdy wszystkie argumenty są sfunkcjonalizowane, ale zdający przywołał je tylko z tekstów albo tylko z kontekstów. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na koncepcję interpretacyjną uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. Zasady oceniania rozwiązań zadań D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez ucznia gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego przedstawienia koncepcji interpretacyjnej i uzasadniających ją argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności. – częściowo stosowny, dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW ORTOGRAFICZNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO Komisja Dydaktyczna Rady Języka Polskiego ustaliła, że podstawą podziału błędów ortograficznych na błędy rażące i błędy drugorzędne są reguły ortograficzne. Do błędów ortograficznych rażących zaliczono: – błędy w zakresie pisowni wyrazów z ó-u, rz-ż (w tym wyjątki od pisowni rz po spółgłoskach), ch-h; – błędy w zakresie pisowni nie z różnymi częściami mowy; – błędy pisowni zakończeń -ji, -ii, -i; – błędy w pisowni wielką i małą literą (z wyjątkiem pisowni przymiotników dzierżawczych); – błędy w zakresie pisowni cząstki -by z osobowymi formami czasownika; – błędy w zapisie przedrostków roz-, bez-, wes-, wz-, ws-; – błędy w pisowni nosówek (ą, ę) oraz połączeń om, on, em, en. Pozostałe odstępstwa od reguł ortograficznych, w tym m.in.: pisownię wyrażeń przyimkowych, dzielenie wyrazów przy przenoszeniu do nowej linii, pisownię zakończeń -ski, -cki, -dzki, -stwo, -wstwo; pisownię przedrostków z-, s-, ś-; pisownię -by z pozostałymi częściami mowy postanowiono traktować jako błędy drugorzędne. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW INTERPUNKCYJNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO 1. Rażące błędy interpunkcyjne: a) postawienie jakiegokolwiek znaku interpunkcyjnego na początku wiersza b) brak znaku interpunkcyjnego (głównie: kropki, wykrzyknika, pytajnika) na końcu wypowiedzenia pojedynczego lub złożonego c) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym, w którym części składowe są połączone bezpośrednio (np. On idzie do kina, ja zostaję w domu.) d) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie – przed spójnikiem (również z przyimkiem), zaimkiem, a także przed częścią nadrzędną (np. Idź tam, dokąd ci każą.) e) pominięcie przecinka przed imiesłowem zakończonym na -ąc, -szy f) pominięcie pierwszego przecinka (lub obu) w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie z częścią składową wplecioną (z tzw. zdaniem albo wyrażeniem wtrąconym) (np. Auto, które oglądał, było za drogie.) g) w wypowiedzeniu złożonym współrzędnie – pominięcie przecinka przed spójnikami przeciwstawnymi, wynikowymi, synonimicznymi (czyli włącznymi), np. ale, lecz, jednak, więc, dlatego, czyli, to jest, to znaczy, a także postawienie przecinka przed spójnikami łącznymi, rozłącznymi, wyłączającymi, np. i, oraz, albo, lub, ani, ni. Te same przepisy obowiązują w wypowiedzeniu pojedynczym – między składnikami połączonymi spójnikami h) pominięcie przecinka w zdaniu złożonym porównawczym (np. Jest mądrzejszy, niż myślałam.) i) postawienie dwukropka, przecinka lub średnika po skrócie, po którym należy postawić kropkę, także po takim skrócie, po którym kropki się nie stawia j) brak kropki po skrócie, po którym należy ją postawić, lub postawienie kropki po skrócie, po którym jej się nie stawia Zasady oceniania rozwiązań zadań k) brak przecinka między jednorodnymi (równorzędnymi) składnikami (częściami zdania) szeregu, którego części składowe nie są połączone spójnikami, a także brak spójnika między składnikami powtórzonymi (np. Kupiła w sklepie mąkę, cukier i inne produkty.) l) brak dwukropka przed przytoczeniem cudzych lub własnych słów m) brak dwukropka przy wymienianiu tytułu dzieła, nazwy, terminu, jeżeli nie są one w tekście w inny sposób wyróżnione (np. kursywą lub cudzysłowem) n) brak myślnika (otwierającego i zamykającego), ujmującego wyrazy lub wypowiedzenia wtrącone (Uwaga: tę samą funkcję pełnią nawiasy albo przecinki) o) brak myślników (lub myślnika) wydzielających człony wtrącone w cytowany tekst oraz tekst odautorski w partiach dialogowych p) brak cudzysłowu w tytułach publikacji, cytowanych wyrazach, zdaniach i wyrażeniach, jeżeli nie są one wyróżnione inaczej (np. kursywą). 2. Trzy błędy interpunkcyjne drugorzędne liczone są jako jeden błąd rażący. INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA PRAC Z JĘZYKA POLSKIEGO UCZNIÓW ZE STWIERDZONYMI DYSFUNKCJAMI W pracy maturalnej z języka polskiego autorstwa zdającego, u którego stwierdzono dysleksję i dysortografię, nie należy uwzględniać w ocenie następujących błędów: a) zmienionej kolejności liter w wyrazach, b) wstawionych dodatkowo liter w wyrazie, opuszczonych lub przestawionych liter, c) opuszczonego początku lub końca wyrazu, d) występowania w wyrazach głosek dźwięcznych zamiast bezdźwięcznych i odwrotnie, e) mylenia głosek „i” i „j”, głosek nosowych z końcówką fleksyjną, np.: ę-em, ą-om, f) mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno, g) niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny, h) błędnego stosowania lub niestosowania znaków interpunkcyjnych.

Temat 1. Każdy tekst słowny sytuuje się w polu innych tekstów, naśladując je, przekształcając. Na podstawie: Słownik terminów literackich, red. Janusz Sławiński, Wrocław 2002. Na czym mogą polegać relacje między tekstami i jakie mogą być funkcje tych relacji w danym utworze literackim? Punktem wyjścia do rozważań uczyń powyższy cytat. W pracy odwołaj się do: • Antygony w Nowym Jorku Janusza Głowackiego • innych utworów literackich • wybranego kontekstu. Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące tematu 1. 1. Do pełnej realizacji tematu wymagane jest odniesienie się do cytatu. 2. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli w pracy zdający: a) określił, na czym może polegać relacja między tekstami ALBO b) określił funkcję relacji między tekstami w utworze literackim ORAZ c) odwołał się do Antygony w Nowym Jorku Janusza Głowackiego. 3. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji: a) omówił, na czym polega relacja między tekstami ORAZ b) określił funkcję relacji między tekstami w danym utworze literackim ORAZ c) odwołał się do elementów struktury dzieła i do problematyki utworu. Temat 2. Konwencja oniryczna jako sposób kreowania świata przedstawionego i jej funkcja w tworzeniu znaczeń w danym utworze literackim. W pracy odwołaj się do: • lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego • innych utworów literackich • wybranego kontekstu. Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące tematu 2. 1. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli w pracy zdający: a) określił wykorzystanie konwencji onirycznej w kreacji wybranego elementu świata przedstawionego w utworze literackim ALBO b) określił funkcję konwencji onirycznej w tworzeniu znaczeń w utworze literackim ORAZ c) odwołał się do lektury obowiązkowej wybranej spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 arkusza egzaminacyjnego. 2. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji: a) omówił konwencję oniryczną jako sposób kreowania świata przedstawionego w danym utworze literackim ORAZ b) określił funkcję konwencji onirycznej w tworzeniu znaczeń danego utworu literackiego ORAZ c) odwołał się do elementów struktury dzieła i do problematyki utworu. Zasady oceniania rozwiązań zadań 1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt) • W wypracowaniu nie występuje błąd kardynalny. 1 pkt ORAZ • W wypracowaniu jest odwołanie do lektury obowiązkowej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. ORAZ • Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu. ORAZ • Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną. • Wypracowanie nie spełnia któregokolwiek z warunków określonych w kategorii 0 pkt „1 pkt”. ALBO • Wypowiedź jest napisana w formie planu albo w punktach. Uwaga. Jeżeli w kryterium Spełnienie formalnych warunków polecenia przyznano 0 pkt, we wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt. 2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów) Funkcjonalność wykorzystania utworów wskazanych Liczba Błędy Poziom argumentacji wypowiedzi; erudycyjność wypowiedzi w poleceniu (lektury punktów rzeczowe obowiązkowej i innych utworów) Trzy utwory • Bogata argumentacja. wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 16 pkt w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie. Uwaga: za każdy błąd rzeczowy należy odjąć 1 pkt od ogólnej liczby punktów przyznanych za KLiK, maksymalnie do 16 pkt i bez punktów ujemnych. ;61 od do( KiLK az hcynanzyzrp • Zadowalająca argumentacja. • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 15 pkt • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. • Zadowalająca argumentacja. • Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie. 14 pkt • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. • Powierzchowna argumentacja. 13 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu. Dwa utwory • Bogata argumentacja. wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 12 pkt w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie, • Zadowalająca argumentacja. a trzeci – • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 11 pkt częściowo • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie. • Zadowalająca argumentacja. • Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie. 10 pkt • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. • Powierzchowna argumentacja. 9 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu. • Dwa – w pełni • Trafna argumentacja. funkcjonalnie, • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 8 pkt trzeci – • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. niefunkcjonalnie • Zadowalająca argumentacja. albo brak. • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 7 pkt ALBO • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. • Jeden – w pełni • Zadowalająca argumentacja. funkcjonalnie, • Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie. 6 pkt a dwa – • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. częściowo • Powierzchowna argumentacja. 5 pkt funkcjonalnie. • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu. • Jeden – w pełni • Trafna argumentacja. funkcjonalnie, • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 4 pkt drugi – • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. częściowo • Zadowalająca argumentacja. funkcjonalnie, • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 3 pkt trzeci – • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. niefunkcjonalnie • Zadowalająca argumentacja. albo brak. • Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie. 2 pkt ALBO • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. • Jeden – w pełni • Powierzchowna argumentacja. funkcjonalnie, • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu. drugi – niefunkcjonalnie, trzeci – niefunkcjonalnie albo brak. ALBO • Trzy utwory 1 pkt wykorzystane częściowo funkcjonalnie. ALBO • Dwa – częściowo funkcjonalnie, a trzeci – niefunkcjonalnie albo brak. • Jeden utwór – częściowo funkcjonalnie, drugi – niefunkcjonalnie, trzeci – niefunkcjonalnie albo brak. 0 pkt • Żaden utwór nie został wykorzystany przynajmniej w części funkcjonalnie. Uwaga. w pracy), wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach (Kompozycja wypowiedzi oraz Język wypowiedzi) przyznaje się 0 pkt. Zasady oceniania rozwiązań zadań 3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów) 3a. Struktura wypowiedzi Uporządkowanie Liczba elementów treściowych Podział wypowiedzi punktów wypowiedzi Elementy treściowe Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, część wypowiedzi w całości lub zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie w przeważającej części struktury akapitów; sposób podziału tekstu 3 pkt pracy są zorganizowane pomaga w zrozumieniu tez zdającego. problemowo. Dopuszczalna 1 usterka. Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) ALBO 2 pkt w zakresie struktury akapitów. Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) ORAZ 1 pkt w zakresie struktury akapitów. • W pracy podjęta jest Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, część próba organizacji zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie elementów treściowych struktury akapitów; sposób podziału tekstu 2 pkt wypowiedzi pomaga w zrozumieniu tez zdającego. problemowo. Dopuszczalna 1 usterka. • Elementy treściowe Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej (wstęp, wypowiedzi część zasadnicza, zakończenie) ALBO 1 pkt zorganizowane w pracy w zakresie struktury akapitów. częściowo problemowo, częściowo wyłącznie Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej (wstęp, pod względem część zasadnicza, zakończenie) ORAZ formalnym. w zakresie struktury akapitów. • Elementy treściowe wypowiedzi w całości lub w przeważającej części pracy 0 pkt zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym, np. wg kolejno omawianych tekstów literackich. Elementy treściowe wypowiedzi niezorganizowane; wypowiedź stanowi zbiór 0 pkt w znacznej mierze niezależnych elementów. 3b. Spójność wypowiedzi Wypowiedź jest w całości spójna lub występują w niej nie więcej niż 2 zaburzenia w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów 3 pkt LUB całej wypowiedzi. W wypowiedzi występuje 3–5 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) 2 pkt na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. • W wypowiedzi występuje 6–8 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. LUB • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ALBO 1 pkt z zakończeniem pracy. ALBO • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ALBO częścią zasadniczą pracy. • W wypowiedzi występuje 9 lub więcej zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. LUB • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ORAZ 0 pkt z zakończeniem pracy. ALBO • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ORAZ częścią zasadniczą pracy. 3c. Styl wypowiedzi Styl w całości lub w przeważającej części stosowny, tj. adekwatny do odmiany pisanej języka oraz do sytuacji komunikacyjnej (jednorodny albo funkcjonalnie 1 pkt niejednorodny). Wypracowanie nie spełnia warunków określonych w kategorii „1 pkt”. 0 pkt Zasady oceniania rozwiązań zadań 4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów) 4a. Zakres i poprawność środków językowych Poprawność środków Nie 18 lub więcej 4–5 6–7 8–9 10–11 12–14 15–17 więcej niż 3 błędów błędów błędów błędów błędów błędów błędów Zakres środków błędy jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. 1. Szeroki zakres środków językowych, tzn. • zróżnicowana składnia, • zróżnicowana leksyka, w tym np. 7 pkt 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt bogata frazeologia, precyzyjne słownictwo, umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu. 2. Zadowalający zakres środków językowych, tzn. składnia i leksyka 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt stosowne / odpowiednie do realizacji tematu. 3. Wąski zakres środków językowych, tzn. składnia i leksyka proste / 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt 0 pkt ograniczone, utrudniające realizację tematu. Przykładowo: za wypowiedź, w której zakres środków językowych wykorzystanych przez zdającego jest zadowalający i w której znajdują się 4 błędy językowe, egzaminator przyzna 5 pkt w tym kryterium. 4b. Poprawność ortograficzna Praca jest bezbłędna. 2 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią): Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 4 błędy ortograficzne. Praca zawiera 1–2 błędy ortograficzne. 1 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią): Praca zawiera nie więcej niż 5–6 błędów ortograficznych. Praca zawiera 3 lub więcej błędów ortograficznych. 0 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią): Praca zawiera 7 lub więcej błędów ortograficznych. 4c. Poprawność interpunkcyjna Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 5 błędów interpunkcyjnych. 2 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią): Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 10 błędów interpunkcyjnych. Praca zawiera 6–10 błędów interpunkcyjnych. 1 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią): Praca zawiera 11–20 błędów interpunkcyjnych. Praca zawiera 11 lub więcej błędów interpunkcyjnych. 0 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią): Praca zawiera 21 lub więcej błędów interpunkcyjnych. Informacje o błędach uznawanych za ortograficzne w pracach zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią) 1. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator będzie uwzględniał następujące błędy (tzn. liczył je jako błędy ortograficzne): • błędy w zapisie wyrazów z u – ó, ż – rz, h – ch • łamanie zasady pisania wielką literą na początku zdania. 2. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator nie będzie uwzględniał innych niż wymienione w pkt 1. błędów w zapisie (tzn. nie będzie liczył ich jako błędy ortograficzne), w tym: • dodawania, opuszczania, przestawiania liter, sylab lub całych wyrazów • mylenia liter – o podobnym kształcie (a – o, l – ł – t, n – r, m – n, u – w, e – ę, a – ą, i – j, u – y) – dużych i małych (z wyjątkiem początku zdania) – odpowiedników głosek zbliżonych fonetycznie (b – p, d – t, w – f, g – k, dz – c, sz – s, i – y, ę – em – en, ą – om– on, ś – ź, ć – dź) – różniących się w położeniu w stosunku do osi pionowej (p – b, d – b) lub poziomej (m – w, n – u, b – p, d – g, p – g) • ominięcia drobnych elementów graficznych, w tym – oznaczania miękkości nad literami – kropek (dż, ż, i, j) – „ogonków” przy literach ą lub ę i kreski (wężyka) przy literach ó, t lub ł • błędów dotyczących podziału wyrazu • utraty dźwięczności (kóska zamiast kózka, proźba zamiast prośba) • błędów wynikających ze schematycznego stosowania zasad ortografii, np. startóje bo startować • mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno • niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny. Zasady oceniania rozwiązań zadań Wyrazy z błędami, których nie uwzględnia się w ocenie poprawności ortograficznej, egzaminator podkreśli w wypracowaniu, a na marginesie oznaczenia tych błędów otoczy kółkiem np. albo ort. o. INSTRUKCJA OZNACZANIA BŁĘDÓW W WYPRACOWANIACH Błędy oznaczane na lewym marginesie Sposób oznaczenia błędu Sposób oznaczenia błędu Rodzaj błędu w wypracowaniu na marginesie podkreślenie linią prostą fragmentu rzecz. ALBO rz. rzeczowy zawierającego błąd albo zaznaczenie tego fragmentu pionową linią zaznaczenie symbolem ‿ zaburzenia w spójności między zdaniami w spójności sp. zaznaczenie symbolem [ zaburzenia w spójności między akapitami usterka w podziale tekstu str. zaznaczenie symbolem ] w zakresie struktury akapitów fragment nie na objęcie klamrą fragmentu nie na temat tem. temat Błędy oznaczane na prawym marginesie Sposób oznaczenia błędu Sposób oznaczenia błędu Rodzaj błędu w wypracowaniu na marginesie językowy (fleksyjny, składniowy, podkreślenie linią prostą wyrazu użytego jęz. ALBO j. leksykalny, błędnie lub niepoprawnego sformułowania frazeologiczny, słowotwórczy, stylistyczny) ort. ALBO o. ortograficzny podkreślenie linią prostą wyrazu z błędem umieszczenie znaku X w miejscu int. ALBO i. interpunkcyjny brakującego znaku przestankowego lub niepoprawnej interpunkcji graficzny podkreślenie linią prostą wyrazu z błędem graf. Uwagi. 1. Jeżeli zdający popełnia dokładnie ten sam błąd ortograficzny lub językowy, to na marginesie oznaczenie tego błędu należy otoczyć kółkiem, np. lub ort. o. 2. Należy konsekwentnie stosować jeden wybrany sposób oznaczania błędów na marginesie. 3. Za jeden błąd ortograficzny przyjmuje się kilkukrotne popełnienie przez zdającego błędu w tym samym wyrazie, a także powtarzanie tego samego błędu w zapisie wyrazów należących do tej samej rodziny (np. kturzy, niekturzy). 4. Za błąd graficzny uznaje się: • przestawienie liter w zapisie dwuznaków, niebędące błędem językowym, np. zsafa zamiast szafa, skzrynia zamiast skrzynia, ale nie hcemy zamiast chcemy, • nieprawidłowe umieszczanie lub całkowite opuszczanie kropek nad literami i, j, ż (wielką lub małą), znaków diakrytycznych w literach ć, ś, ź, ń (wielkich lub małych) oraz kreseczek w zapisie liter t i ł, pod warunkiem że nie prowadzi to do powstania błędu ortograficznego lub językowego, np. do zmiany znaczenia wyrazu. INSTRUKCJA LICZENIA BŁĘDÓW W WYPRACOWANIACH 1. Powtórzony dokładnie ten sam błąd ortograficzny lub językowy liczy się jako jeden błąd. 2. Egzaminator w wypracowaniu i na marginesie musi oznaczyć wszystkie błędy rzeczowe, błędy w spójności wypowiedzi, językowe, ortograficzne i interpunkcyjne. 3. W tabelach dla egzaminatora pod wypracowaniem egzaminator zapisuje liczbę popełnionych błędów zgodnie z poniższymi zasadami: a) błędy rzeczowe – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 2. (KLiK) w polu Liczba błędów rzeczowych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 16; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 16 błędów rzeczowych, egzaminator w tabeli wpisuje „16+” b) błędy w spójności wypowiedzi – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 3b w polu Liczba błędów w spójności egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 9; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 9 błędów w spójności, egzaminator w tabeli wpisuje „9+” c) błędy językowe – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4a w polu Liczba błędów językowych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 18; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 18 błędów językowych, egzaminator w tabeli wpisuje „18+” d) błędy ortograficzne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4b w polu Liczba błędów ortograficznych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 3; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 3 błędy ortograficzne, egzaminator w tabeli wpisuje „3+” e) błędy interpunkcyjne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4c w polu Liczba błędów interpunkcyjnych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 11; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 11 błędów interpunkcyjnych, egzaminator w tabeli wpisuje „11+”. Uwagi dotyczące liczenia błędów ortograficznych i interpunkcyjnych w wypracowaniach zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią): a) błędy ortograficzne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4b w polu Liczba błędów ortograficznych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 7; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 7 błędów ortograficznych, egzaminator w tabeli wpisuje „7+” b) błędy interpunkcyjne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4c w polu Liczba błędów interpunkcyjnych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 21; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 21 błędów interpunkcyjnych, egzaminator w tabeli wpisuje „21+”. Zasady oceniania rozwiązań zadań WYJAŚNIENIA DO KRYTERIÓW OCENIANIA 1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy: • nie występuje w nim błąd kardynalny • w wypracowaniu zdający odwołał się do lektury obowiązkowej wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym • wypowiedź w co najmniej jednym fragmencie dotyczy problemu wskazanego w poleceniu • napisane wypracowanie jest w jakiejkolwiek części wypowiedzią argumentacyjną. Wyjaśnienia (kryterium 1. – SFWP) 1. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o całkowicie nieuprawnionej interpretacji lektury obowiązkowej, do której odwołuje się zdający, będącej falsyfikacją tego utworu wynikającą z nieznajomości jego treści w zakresie: a) głównych wątków utworu; b) losów głównych bohaterów, w tym np. łączenie biografii różnych bohaterów. 2. W przypadku lektur obowiązkowych błąd kardynalny może dotyczyć wyłącznie lektur obowiązkowych wskazanych w podstawie programowej jako lektury do omówienia w całości (nie we fragmentach). 3. W wypracowaniu zdający musi odwołać się do lektury obowiązkowej – w zależności od tematu – wskazanej w poleceniu albo wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. Odwołanie się zdającego do lektury oznacza, że co najmniej jedno zdanie o tej lekturze ma charakter analityczny, a nie tylko informacyjny. a) Przykład zdania analitycznego: Sposób dzielenia się własnymi życiowymi doświadczeniami zależy nie tylko od samego autora – jego intencji, chęci czy stylu, ale również od charakteru filozofii i światopoglądu epoki, w jakiej tworzył. b) Przykład zdania informacyjnego: Innym tekstem, tym razem pochodzącym z epoki renesansu, są Treny Jana Kochanowskiego. Za zdania informacyjne uznaje się również sformułowania będące wyłącznie przepisanymi fragmentami polecenia lub parafrazą polecenia. 4. Jeśli jedyna lektura obowiązkowa jest przywołana lakonicznie, bardziej w kontekście / w nawiązaniu do innego utworu literackiego, który zdający szerzej omawia w wypracowaniu, wówczas traktujemy przywołanie tej lektury jako spełnienie formalnych warunków zadania, ale oceniając KLiK, nie uwzględniamy tej lektury jako kontekst. 5. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli zawiera fragmenty odnoszące się do zakresu merytorycznego zagadnienia, którego omówienie jest wymagane. 6. Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną, jeżeli zawiera co najmniej jeden akapit argumentacyjny. 2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy w wypracowaniu zdający: • wykorzystał znajomość – odpowiednio – wskazanej w poleceniu lub wybranej lektury obowiązkowej oraz innych utworów literackich w sposób funkcjonalny, tzn. np. czy przywołał w pracy takie konwencje, omówił takie motywy literackie, które w sposób istotny wspierają jego tok rozumowania albo dobrze ilustrują to, o czym pisze • funkcjonalnie wykorzystał kontekst, wybrany spośród: historycznoliterackiego, literackiego, biograficznego, kulturowego, mitologicznego, biblijnego, religijnego, historycznego, filozoficznego, egzystencjalnego, politycznego, społecznego • przedstawił bogatą argumentację, świadczącą o jego erudycji • wykazał się wiedzą i umiejętnościami z zakresu kształcenia literackiego i kulturowego oraz kształcenia językowego • nie popełnił błędów rzeczowych zarówno w odniesieniu do przywołanych tekstów literackich oraz kontekstów, jak i terminologii historycznoliterackiej oraz/lub teoretycznoliterackiej. Wyjaśnienia (kryterium 2. – KLiK) 1. Poprzez wykorzystanie utworu rozumie się wykorzystanie znajomości problematyki utworu, elementów poetyki tekstu. 2. Zdający powinien funkcjonalnie wykorzystać w wypracowaniu znajomość trzech utworów literackich, w tym lektury obowiązkowej / lektur obowiązkowych, innego utworu literackiego / innych utworów literackich. Funkcjonalne wykorzystanie znajomości tekstu oznacza przywołanie w wypracowaniu: 1) takich elementów jego struktury, jak np. kreacja świata przedstawionego, motywy, tematy, toposy, aluzje obecne w dziele literackim, 2) problematyki utworów, w tym np.: ich związku z tradycją literacką, programami epoki, grupy literackiej itp., które istotnie wspierają tok rozumowania zdającego, albo dobrze ilustrują to, o czym zdający pisze. Funkcjonalność wykorzystania znajomości tekstów ocenia się w odniesieniu do tematu pracy. Jeżeli w części zasadniczej pracy w charakterze argumentów/przykładów wykorzystane są elementy struktury dzieła literackiego lub motywy, konwencje, aluzje literackie, które nie są spójne np. ze stanowiskiem zdającego wyrażonym we wstępie do pracy – wówczas uwzględnia się tę niespójność w ocenie spójności. 3. Utwór literacki nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, nie wyciągając żadnego wniosku, nie wprowadzając żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem. 4. Jeżeli zdający w wypracowaniu napisze więcej niż o trzech utworach literackich (np. o trzech lekturach obowiązkowych i o dwóch innych tekstach literackich), o różnym stopniu funkcjonalności, do oceny stopnia realizacji kryterium bierze się pod uwagę trzy utwory wykorzystane w sposób najbardziej funkcjonalny, z których jeden musi być lekturą obowiązkową. Pozostałe utwory mogą być traktowane jako kontekst literacki. Zasady oceniania rozwiązań zadań 5. Argumentacja to udowodnienie tezy/opinii/stanowiska przedstawionego przez zdającego przy pomocy argumentów. 1) Bogata argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami i szeroka/wieloaspektowa, uwzględniająca kontekst, stanowiąca – jako całość – wnikliwą analizę problemu sformułowanego w poleceniu; zawiera elementy refleksji / głębszego namysłu nad problemem. W sytuacji gdy znajomość problematyki utworów literackich oraz elementów poetyki tekstu została wykorzystana częściowo funkcjonalnie, mówimy o argumentacji trafnej. 2) Zadowalająca argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami. 3) Powierzchowna argumentacja – to argumentacja oparta na uogólnieniach, niewnikająca w istotę rzeczy, poprzestająca na pobieżnych obserwacjach, mało dokładna, czasami niepoparta przykładami; również argumentacja, w której zdający podejmuje próbę zbudowania argumentu, dobierając jedynie środki językowe typowe dla struktur argumentacyjnych, np. Moim pierwszym argumentem jest... 6. Kontekst należy rozumieć jako odniesienie się przez zdającego w pracy do na przykład: 1) historii literatury 2) teorii literatury 3) charakteru epoki 4) biografii autora 5) innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu 6) filmu, spektaklu teatralnego 7) utworu muzycznego, dzieła plastycznego 8) mitologii 9) Biblii 10) religii 11) historii 12) filozofii 13) kwestii politycznych 14) kwestii społecznych, wybrane przez zdającego w sposób celowy, przydatne do osadzenia omawianego utworu w szerszej perspektywie i pogłębionego odczytania sensów utworu literackiego, do którego zdający odwołuje się w wypracowaniu. Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu polega na trafnym jego doborze ze względu na rozważany problem; kontekst pogłębia i rozwija omawiane zagadnienie. Pogłębienie i omówienie danego zagadnienia poprzez konteksty nie oznacza konieczności dogłębnej analizy samych kontekstów jako takich; w szczególności nie może prowadzić do dygresji stosowanej niefunkcjonalnie. 7. Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie ogranicza się wyłącznie do przywołania, np. informacji, wydarzenia, tytułu dzieła; kontekst jest poprawny, ale ogranicza się tylko do funkcji informacyjnej, nie pogłębia i nie rozwija omawianego zagadnienia. 8. Kontekst polegający na odniesieniu się przez zdającego do innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, nie formułując żadnego wniosku, nie dokonując żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem. 9. Erudycję należy rozumieć jako wiedzę przedmiotową zdającego, w tym m.in. wiedzę i umiejętność wykorzystania kontekstów, kodów kulturowych, terminologii, znajomości kultury, w tym literatury i innych dziedzin sztuki. Wypowiedź świadcząca o erudycji zdającego to wypracowanie, w którym zdający funkcjonalnie wykorzystał wiedzę przedmiotową w rozważaniu problemu sformułowanego w poleceniu. 10. W ocenie poziomu argumentacji nie uwzględnia się fragmentów wypowiedzi zawierających błędy rzeczowe. 11. Błąd rzeczowy – to błąd świadczący o: 1) nieznajomości lektury obowiązkowej (z podstawy programowej) wskazanej w poleceniu, do której odwołuje się zdający, w zakresie innym niż w przypadku błędu kardynalnego, tj. np. błąd w nazwisku autora, w przypisaniu autorstwa, w nazwisku/imieniu bohatera (dopuszczalne błędy w zapisie, nieprowadzące do trudności w identyfikacji bohatera lub autora, np. Russeau albo Rouseau zamiast Rousseau – błędny zapis to błąd ortograficzny), dotyczący losów bohaterów drugoplanowych bądź wątków innych niż główne 2) nieznajomości utworu literackiego lub tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, innego niż lektura obowiązkowa lub utwór literacki wskazany w poleceniu (każdy błąd merytoryczny) 3) nieuprawnionej interpretacji fragmentu lub fragmentów / części utworu literackiego, w tym poetyckiego, do którego odwołuje się zdający, będącej częściową falsyfikacją danego utworu 4) nieznajomości zagadnień z zakresu teorii i historii literatury bądź języka, np. stosowanie pojęć typowych dla epiki w odniesieniu do liryki (np.: *narrator wiersza; wiersz „Ocalony” Różewicza opowiada, fabuła w „Trenach” Jana Kochanowskiego). Nie są błędem rzeczowym sformułowania takie jak np. utwór pokazuje, wiersz ukazuje). 5) braku wiedzy dotyczącej wybranego przez zdającego kontekstu, np. błędne przywołanie pojęć lub faktów historycznych. Jako błąd rzeczowy traktujemy również niepoprawne przywołanie cytatu z utworu literackiego, oznaczone cudzysłowem. 6) Dokładnie ten sam błąd rzeczowy (np. konsekwentne stosowanie błędnego imienia bohatera, którego da się w jednoznaczny sposób zidentyfikować, a opisane w wypracowaniu fakty świadczą o znajomości lektury) powtórzony kilkakrotnie jest liczony jako jeden błąd. 7) Jeżeli dane sformułowanie stosowane/uznawane jest w nauczaniu zwyczajowo za „termin” (np. apokalipsa spełniona), ale nie jest terminem w rozumieniu encyklopedycznym oraz/lub nie jest wymienione w podstawie programowej, to błędu w takim sformułowaniu (np. *apokalipsa przepowiadana) nie traktuje się jako błędu rzeczowego. Zasady oceniania rozwiązań zadań 3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy: 1. w zakresie struktury wypowiedzi: • kompozycja wypowiedzi jest funkcjonalna, tzn. czy układ wywodu / sposób uporządkowania treści pomaga w zrozumieniu wypowiedzi • podział wypowiedzi – zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie struktury akapitów – jest poprawny i funkcjonalny 2. w zakresie spójności wypowiedzi: • wypowiedź jest spójna, tzn. złożona z elementów, które tworzą logiczną i uporządkowaną całość • w wypowiedzi spójność jest zachowana zarówno wewnątrz zdań, jak również między zdaniami i akapitami • w wypowiedzi użyte zostały odpowiednie środki językowe, np. wskaźniki zespolenia tekstu, struktury metatekstowe, leksykalne wykładniki spójności, które ułatwiają śledzenie toku rozumowania autora 3. w zakresie stylu wypowiedzi: • styl wypowiedzi jest stosowny, tzn. czy zdający konsekwentnie posługuje się jednym, wybranym stylem, a jeżeli miesza różne style w wypowiedzi – to czy jest to uzasadnione (czy czemuś to służy, jest funkcjonalne) oraz czy zdający nie napisał wypowiedzi, stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. 3a. Struktura wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3a – Struktura wypowiedzi) 1. Elementy treściowe wypowiedzi to – najogólniej rzecz ujmując – „bloki”, na które podzielone jest wypracowanie (w najprostszej formie: wstęp – część zasadnicza (rozwinięcie) – zakończenie, ale „część zasadnicza” zazwyczaj jest dzielona na kolejne „bloki”, tj. akapity). 1) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane problemowo (w toku problemowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania omawia np. jeden aspekt tematu. Omawiając wybrany aspekt, zdający przywołuje argumentację i przykłady z różnych tekstów literackich / kontekstów; czynnikiem organizującym dany „blok” jest właśnie problem („ponadtekstowo”, „międzytekstowo”), a nie dany tekst literacki. 2) Możliwa jest sytuacja, w której zorganizowanie problemowe „pokrywa się” ze zorganizowaniem według kolejno omawianych tekstów literackich, jeżeli w pracy widoczny jest zamysł kompozycyjny wskazujący na tematyczne ustrukturyzowanie wypowiedzi, np. kolejny tekst literacki stanowi przykład umożliwiający np. uszczegółowienie wcześniej omawianego zagadnienia. 3) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym (w toku liniowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania dotyczy innego tekstu literackiego / kontekstu, a jedynym identyfikowalnym czynnikiem organizującym taki układ jest po prostu omawianie w następujących po sobie „blokach” zagadnień dotyczących kolejnych tekstów / kontekstów; tekst jest zorganizowany wg tekstów „jeden po drugim” (np. zmiana kolejności akapitów nie wpływa na strukturę tekstu). 2. Ocena podziału wypowiedzi w skali ogólnej wymaga rozważenia proporcji i funkcjonalności zasadniczych „bloków” pracy, tj. wstępu – części zasadniczej – zakończenia. Usterki w podziale wypowiedzi w skali ogólnej mogą wynikać z np. nieproporcjonalnie i niefunkcjonalnie długiego wstępu, ze zbyt krótkiego (lakonicznego) zakończenia lub z braku jednego z tych „bloków”. 3. Ocena podziału wypowiedzi na akapity wymaga rozważenia, czy logika wywodu została odzwierciedlona w podziale na graficznie wyodrębnione i funkcjonalne akapity. Usterki w podziale wypowiedzi na akapity mogą wynikać np. z faktu, że w pracy występują wyodrębnione graficznie akapity, które nie stanowią zwartej myślowo całości, albo występują akapity, które powinny zostać podzielone na mniejsze bloki, ponieważ taki akapit zawiera kilka wątków (każdy z takich wątków stanowi sam w sobie zwartą myślowo całość). 4. W ocenie struktury wypowiedzi nie uwzględnia się niezrealizowania przez zdającego któregoś z elementów tematu, np. nieodwołania się w ogóle do jednego z tekstów wskazanych w temacie jako obowiązkowy. 3b. Spójność wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3b – Spójność wypowiedzi) 1. Wypowiedź jest spójna, jeżeli elementy, które ją tworzą, stanowią logiczną i uporządkowaną całość. 2. Wywód jest uporządkowany, jeśli każdy kolejny akapit wynika z poprzedniego, a np. przestawienie akapitów zaburzyłoby tok rozumowania przyjęty przez zdającego. 3. Zaburzenia w spójności mogą wynikać m.in. z: a) błędów logicznych, w tym ze zbyt daleko idących uogólnień, nieuzasadnionych wniosków (np. wnioski w zakończeniu pracy nie wynikają z przeprowadzonego rozumowania), sprzecznych stwierdzeń b) odstępstw od podporządkowania wywodu myśli przewodniej, np. wypracowanie zawiera niefunkcjonalne fragmenty stanowiące niezwiązane z tematem wątki poboczne c) zredagowaniu wstępu lub rozwinięcia, lub zakończenia, lub akapitu, które nie pasują logicznie do pozostałej części wypracowania, nie łączą się logicznie z poprzedzającą je częścią / poprzedzającym je akapitem d) rozwijania jednocześnie więcej niż jednego wątku („zazębiania” się wątków) e) pomijania pośrednich ogniw rozumowania, tzw. skróty myślowe f) wprowadzenie treści nieistotnych, zbędnych dla pracy, bez związku / pozostających w wątpliwym związku z tematem/wywodem g) wprowadzania dygresji stosowanych niefunkcjonalnie h) przerywania toku myślenia zbędnymi zdaniami. 4. Błędy w spójności wewnątrz akapitów oznaczają np. nielogiczne połączenia zdań w akapicie oraz brak zastosowania w nim wskaźników zespolenia. 5. Błędy w spójności między akapitami oznaczają nielogiczne powiązanie danego akapitu Zasady oceniania rozwiązań zadań z poprzednim lub poprzednimi akapitami oraz brak zastosowania wskaźników zespolenia między akapitami. 6. Błąd w składni prowadzący do błędu w spójności jest traktowany zarówno jako błąd językowy, jak i błąd w spójności. 3c. Styl wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3c – Styl wypowiedzi) 1. Styl wypowiedzi – co do zasady – powinien być: jasny, prosty (nie: zawiły, pretensjonalny), zwięzły, jednolity. Dodatkowo może być żywy, obrazowy. 2. Wypracowanie powinno być napisane stylem stosownym do sytuacji komunikacyjnej, jaką jest egzamin maturalny, co oznacza, że nie należy redagować go, stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. Styl uznaje się za stosowny w przeważającej części, jeżeli jest stosowany w orientacyjnie 2/3 pracy. Styl jest niestosowny do sytuacji komunikacyjnej, jeżeli orientacyjnie ok. 2/3 wypracowania zredagowane jest przy użyciu struktur językowych charakterystycznych dla stylu potocznego w odmianie mówionej. 3. Styl wypracowania jest jednorodny, jeśli zdający konsekwentnie posługuje się jednym, wybranym stylem, odpowiednim dla treści i formy wypowiedzi, lub miesza różne style w wypowiedzi, ale jest to uzasadnione i celowe. 4. Indywidualne upodobania stylistyczne egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę stylu pracy zdającego. 4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał: 1. w odniesieniu do zakresu i poprawności środków językowych: • czy zdający poprawnie użył w wypowiedzi różnych rodzajów zdań i bogatej leksyki (np. frazeologizmów, wyrazów rzadziej używanych w języku polskim), czy też ograniczył się do najprostszych środków językowych • czy środki językowe, których użył zdający, pozwalają mu zrealizować temat w sposób swobodny i precyzyjny, czy też pobieżny, sprawiający trudność w zrozumieniu tekstu • ile błędów językowych (fleksyjnych, składniowych, leksykalnych, frazeologicznych, słowotwórczych, stylistycznych) zdający popełnił w pracy 2. w odniesieniu do poprawności ortograficznej: • ile błędów ortograficznych zdający popełnił w pracy 3. w odniesieniu do poprawności interpunkcyjnej: • ile błędów interpunkcyjnych zdający popełnił w pracy. 4a. Zakres i poprawność środków językowych Oceniając język wypowiedzi, egzaminator najpierw oceni zakres użytych środków językowych, a następnie – ich poprawność. Ostateczną liczbę punktów ustali na podstawie oceny obu tych aspektów wypowiedzi, zgodnie z poniższą tabelą. Wyjaśnienia (kryterium 4a) 1. Nie każde nieprecyzyjne sformułowanie jest niepoprawne językowo (stanowi błąd językowy); może być przejawem nieporadności językowej. Błędem jest nieporadność językowa będąca oczywistym nieuzasadnionym naruszeniem obowiązującej normy językowej. 2. Indywidualne upodobania językowe egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę poprawności środków językowych w pracy zdającego. 3. W wypracowaniu występuje zróżnicowana składnia, jeżeli w pracy zdający wykorzystał poprawnie co najmniej 4 różne struktury składniowe, np.: zdanie pojedyncze, zdanie złożone, zdanie wielokrotnie złożone, równoważnik zdania, imiesłowowy równoważnik zdania, strona bierna, paralelizm składniowy, poprawne wprowadzanie cytatu, zdanie pytające, zdanie wtrącone. 4. W wypracowaniu występuje zróżnicowana leksyka, jeżeli w pracy zdający np. stosuje wyrazy/wyrażenia synonimiczne, stosuje bogatą frazeologię, używa precyzyjnego słownictwa, w tym np. terminologii. 5. W ocenie zróżnicowania leksyki nie uwzględnia się nieuzasadnionych powtórzeń wyrazów, zwrotów. Nieuzasadnione powtórzenia są uwzględniane w liczbie błędów językowych.

Zasady oceniania rozwiązań Rodzaj dokumentu: zadań Egzamin maturalny Egzamin: Arkusz 1. Przedmiot: Test Język polski w użyciu Test historycznoliteracki Poziom: Formy arkusza: Termin egzaminu: 3 czerwca 2025 r. Data publikacji 27 czerwca 2025 r. dokumentu: Ogólne zasady oceniania zadań w części testowej Akceptowane są wszystkie odpowiedzi merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania – również odpowiedzi nieprzewidziane jako rozwiązania przykładowe w zasadach oceniania. 1. Odpowiedzi nieprecyzyjne, niejednoznaczne, niejasno sformułowane uznaje się za błędne. 2. Gdy jako rozwiązanie tego samego zadania zdający podaje kilka odpowiedzi, z których jedna jest poprawna, a inne – błędne, nie otrzymuje punktów za żadne z tych rozwiązań. 3. Jeżeli odpowiedź zawiera wyłącznie cytat, to jest oceniana na 0 pkt. 4. Jeżeli informacje zamieszczone w odpowiedzi (również te dodatkowe, a więc takie, które nie wynikają z treści polecenia) świadczą o nierozumieniu omawianego zagadnienia i zaprzeczają pozostałej części odpowiedzi stanowiącej prawidłowe rozwiązanie zadania, to za odpowiedź jako całość zdający otrzymuje 0 pkt. 5. Jeżeli rozwiązanie zadania sprawdzającego znajomość problematyki i treści lektur obowiązkowych zawiera błąd rzeczowy, to ocenia się je na 0 pkt. 6. W zadaniach zamkniętych każdy sposób oznaczenia odpowiedzi (podkreślenie, przekreślenie, zakreślenie, obwiedzenie itd.) jest uznawany za wybór tej odpowiedzi, pod warunkiem że zdający konsekwentnie go stosuje w jednym zadaniu. 7. W przypadku rozwiązania zawierającego treści obraźliwe, wulgarne lub propagujące postępowanie niezgodne z prawem zostanie podjęta indywidualna decyzja dotycząca oceny tego rozwiązania, np. cała odpowiedź nie będzie podlegała ocenie. Zasady oceniania rozwiązań zadań Zadanie 1. (0–2) Wymagania określone w podstawie programowej1 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza i hierarchizuje informacje kultury […]. z tekstów […]; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 3) […] odczytuje informacje i przekazy odbioru […] tekstów kultury na różnych jawne […]. poziomach […]. SP I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 1) wyszukuje w tekście potrzebne informacje [...]. Zasady oceniania 2 pkt – trzy poprawne odpowiedzi. 1 pkt – dwie poprawne odpowiedzi. 0 pkt – jedna poprawna odpowiedź lub odpowiedzi niepoprawne albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie FFF Zadanie 2. (0–1) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza i hierarchizuje informacje kultury […]. z tekstów […]; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 3) […] odczytuje informacje i przekazy odbioru […] tekstów kultury na różnych jawne […]. poziomach […]. SP I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 1) wyszukuje w tekście potrzebne informacje [...]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne podanie dwóch korzyści. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Uwaga. Jeżeli zdający wymieni więcej niż dwie korzyści, a wśród nich pojawi się odpowiedź błędna, to za rozwiązanie zadania otrzyma 0 pkt. Przykładowe odpowiedzi2 • lepsze gospodarowanie przestrzenią miast / centrów biznesowych/handlowych • brak konieczności budowania fizycznej sygnalizacji świetlnej / fizycznych znaków drogowych • szybki, bezproblemowy przejazd z pracy do domu i odwrotnie • zmniejszenie natężenia ruchu w mieście • Planowanie trasy zgodnie z potrzebami pasażerów, co umożliwiłoby dowożenie ludzi bezpośrednio do miejsca docelowego. • Możliwość grupowania pasażerów w zależności od trasy i środka transportu publicznego zapewniłaby efektywniejsze poruszanie się po mieście. • Pojazdy autonomiczne doprowadziłyby do tego, że ludzie mieszkaliby poza miastem, bo przyjazd do miasta nie nastręczałby problemów. Zadanie 3. (0–1) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza i hierarchizuje informacje kultury […]. z tekstów […]; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 3) […] odczytuje informacje i przekazy odbioru […] tekstów kultury na różnych jawne i ukryte […]. poziomach […]. SP I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 1) wyszukuje w tekście potrzebne informacje [...]. Zasady oceniania 1 pkt – rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie zgodne z tekstem 2. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. 2 W niniejszym dokumencie przykładowe odpowiedzi zawierają również oryginalne rozwiązania zdających. Zasady oceniania rozwiązań zadań Przykładowe odpowiedzi • Jest inna, ponieważ autor zakłada, że pojazdy nie parkowałyby blisko pracy i nie wracały do miejsca zamieszkania ich właściciela. Według niego będą funkcjonowały centra lokalizacyjne, które umożliwią parkowanie samochodów, co wpłynie na rozluźnienie ruchu. • Nie. Wprowadzenie pojazdów autonomicznych mogłoby ograniczyć ruch w mieście, ponieważ ludzie korzystaliby z wygodnego transportu publicznego. Zadanie 4. (0–2) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 8. Kształcenie umiejętności świadomego 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: odbioru […] tekstów kultury na różnych 3) […] rozpoznaje środki językowe […] poziomach […]. zastosowane w tekstach […]. II. Kształcenie językowe. II. Kształcenie językowe. 3. Funkcjonalne wykorzystanie wiedzy 1. Gramatyka języka polskiego. Zdający: o języku w odczytaniu sensów zawartych 1) wykorzystuje wiedzę z dziedziny fleksji w strukturze głębokiej tekstów […] […] w analizie i interpretacji tekstów […]. nieliterackich. SP, kl. IV–VI 1. Gramatyka języka polskiego. Zdający: 4) rozpoznaje formy […] liczby, osoby […] trybu […] czasownika […]. Zasady oceniania 2 pkt – dwie poprawne odpowiedzi. 1 pkt – jedna poprawna odpowiedź. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie CD Zadanie 5. (0–4) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza […] informacje z tekstów […]; kultury, a także ich wzajemnej 3) […] odczytuje informacje i przekazy korespondencji. jawne i ukryte […]. 8. Kształcenie umiejętności świadomego odbioru […] tekstów kultury na różnych SP, kl. IV–VI poziomach […]. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 2) wyszukuje w tekście informacje wyrażone wprost i pośrednio; 5) odróżnia zawarte w tekście informacje ważne od drugorzędnych. II. Kształcenie językowe. II. Kształcenie językowe. 1. Pogłębianie funkcjonalnej wiedzy 1. Gramatyka języka polskiego. Zdający: z zakresu nauki o języku. 1) wykorzystuje wiedzę z dziedziny fleksji, słowotwórstwa, frazeologii i składni w […] tworzeniu własnych wypowiedzi. 4. Ortografia i interpunkcja. Zdający: 1) stosuje zasady ortografii i interpunkcji […]. III. Tworzenie wypowiedzi. III. Tworzenie wypowiedzi. 2. Wykorzystanie kompetencji językowych 2. Mówienie i pisanie. Zdający: […] w wypowiedziach […] pisemnych. 2) buduje wypowiedź w sposób świadomy, ze znajomością jej funkcji językowej […]; 5) tworzy spójne wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: […] notatka syntetyzująca. Zasady oceniania notatki syntetyzującej Za notatkę syntetyzującą można uzyskać 4 punkty, w tym 3 punkty za treść i 1 punkt za poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną. Zasady oceniania rozwiązań zadań Treść 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt notatka spełnia notatka spełnia notatka kryteria A, B i C kryteria A, B i C spełnia określone dla określone dla kryteria A i C 3 pkt, ALE 2 pkt, ALE określone dla nie została nie została 1 pkt, ALE zachowana zachowana nie została dozwolona liczba dozwolona liczba zachowana wyrazów wyrazów dozwolona liczba wyrazów ALBO ALBO ALBO A. przedstawienie notatka notatka notatka notatka nie stanowiska przedstawia – przedstawia – przedstawia spełnia oparte na oparte na stanowisko żadnego każdego kluczowych dla kluczowych dla każdego autora z kryteriów autora tematu tematu względem określonego informacjach – informacjach – zagadnienia dla 1 pkt stanowisko stanowisko określonego każdego autora każdego autora w temacie notatki, względem względem odtworzone zagadnienia zagadnienia na podstawie określonego określonego informacji w temacie notatki, w temacie notatki, zawartych odtworzone na odtworzone na w tekście podstawie podstawie informacji informacji ALBO zawartych zawartych notatka w tekście, w tekście, ale przedstawia na odpowiednim poziom niepełne poziomie uogólnienia jest stanowisko uogólnienia zaburzony każdego autora względem zagadnienia określonego w temacie notatki, odtworzone na podstawie informacji zawartych w tekście B. zestawienie w notatce w notatce stanowisk obu stanowisk obu zestawiono zestawiono autorów nie stanowiska obu stanowiska obu zestawiono albo autorów autorów; autorów; zestawiono je poprawnie poprawnie niepoprawnie; nie wskazano np. wskazano np. wskazano np. punkty wspólne/ punkty wspólne/ punktów rozbieżne albo rozbieżne albo wspólnych/ różnorodność różnorodność rozbieżnych albo aspektów aspektów różnych aspektów zagadnienia zagadnienia zagadnienia określonego określonego określonego w temacie notatki w temacie notatki w temacie notatki ujętych w tekstach ujętych w tekstach ujętych w tekstach obu autorów obu autorów obu autorów C. spójność notatka stanowi notatka stanowi notatka stanowi logiczną logiczną logiczną i zorganizowaną i zorganizowaną i zorganizowaną całość ALBO całość ALBO całość w notatce w notatce występują usterki występują usterki w spójności w spójności D. długość notatki 60–90 wyrazów 60–90 wyrazów 60–90 wyrazów Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna 1 pkt – poprawny zapis, dopuszczalne dwa błędy (językowe, ortograficzne lub interpunkcyjne). 0 pkt – trzy i więcej błędów (językowych, ortograficznych lub interpunkcyjnych). Uwaga. Jeżeli w kryterium Treść przyznano 0 pkt, wówczas nie przyznaje się punktów w kryterium Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna. INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA NOTATKI SYNTETYZUJĄCEJ NAPISANEJ PRZEZ ZDAJĄCYCH ZE SPECYFICZNYMI TRUDNOŚCIAMI W UCZENIU SIĘ (Z DYSLEKSJĄ, DYSORTOGRAFIĄ, DYSGRAFIĄ) Egzaminator ocenia treść notatki syntetyzującej zgodnie Treść (0–3) z tabelą zamieszczoną na s. 7–8 tego dokumentu. 1 pkt – zapis poprawny językowo, dopuszczalne trzy błędy językowe. 0 pkt – cztery i więcej błędów językowych. Poprawność językowa (0–1) Uwaga. Oceniając notatkę syntetyzującą zdającego, u którego stwierdzono specyficzne trudności w uczeniu się (dysleksję lub dysortografię albo dysgrafię), egzaminator nie ocenia ani poprawności ortograficznej, ani interpunkcyjnej. Wskazówki dotyczące realizacji tematu notatki 1) Stanowiska autorów tekstów, a) Stanowisko autora 1. tekstu, np. • Wprowadzenie samochodów autonomicznych będzie wymagało dostosowania miejskiej infrastruktury i nie jest bezpieczne bez fazy testowania. b) Stanowisko autora 2. tekstu, np. • Dzięki wprowadzeniu pojazdów autonomicznych będzie można korzystniej zagospodarować przestrzeń miejską i zmniejszyć natężenie ruchu w mieście. • Wprowadzenie pojazdów autonomicznych może wpłynąć na zmniejszenie gęstości zabudowy w centrum miasta i zwiększenie przestrzeni użytkowej. Zasady oceniania rozwiązań zadań 2) Zestawienie stanowisk, np. Z zestawienia stanowisk może wynikać: • tekst 1.: wyzwania związane z koniecznością dostosowania miejskiej infrastruktury; tekst 2.: możliwość lepszego – pod względem wizualnym/estetycznym i użytkowym – zagospodarowania przestrzeni miejskiej • tekst 1.: zwiększenie natężenia ruchu w mieście; tekst 2.: zmniejszenie natężenia ruchu w mieście Uwaga. Kompozycja notatki jest dowolna, np. zdający może zacząć od zestawienia stanowisk autorów tekstów albo od przedstawienia stanowiska każdego z nich. Przykładowe odpowiedzi ocenione na 3 punkty za treść • Obaj autorzy widzą przyszłość dla samochodów autonomicznych i podkreślają, że znacząco wpłyną one na zmianę przestrzeni miejskiej. Aleksander Orłowski uważa, że samochody autonomiczne mogą przyczynić się do wzrostu natężenia ruchu w mieście i przyczynić się do zmiany infrastruktury miejskiej, ponieważ można będzie wyeliminować strefy parkowania, a jednocześnie trzeba będzie przygotować specjalne miejsca do wsiadania i wysiadania. Tomasz Neumann z kolei zaznacza, że samochody autonomiczne przyczynią się do rozluźnienia struktury miasta. Przewiduje, że ich wprowadzenie może spowodować zamianę przestrzeni parkingowych na użytkowe i zmniejszenie się liczby poruszających się pojazdów. [88 wyrazów] • W tekstach podjęto problem wpływu wdrożenia pojazdów autonomicznych na organizację przestrzeni miejskiej. Obydwaj autorzy twierdzą, że obecność takich pojazdów ją zmieni. Aleksander Orłowski zauważa, że wprowadzenie pojazdów autonomicznych będzie wymagało innego niż dotychczasowy sposobu projektowania budynków i infrastruktury drogowej, zwłaszcza miejsc do wsiadania i wysiadania z pojazdów autonomicznych. Z kolei według Tomasza Neumanna wdrożenie pojazdów autonomicznych może doprowadzić do rozproszenia struktury miast i lepszego wykorzystania przestrzeni użytkowej, dzięki usunięciu z centrów miejsc parkingowych. Zauważa on również, że zmieni się także infrastruktura drogowa, której część przybierze charakter cyfrowy. [87 wyrazów] Zadanie 6. (0–1) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury […] światowej […]. 7) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury w podstawie programowej jako lektury oraz innych tekstów kultury, a także ich obowiązkowe; wzajemnej korespondencji. 8) rozpoznaje tematykę i problematykę 8. Kształcenie umiejętności świadomego poznanych tekstów […]; odbioru utworów literackich […] na różnych 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: poziomach [...]. 5) odczytuje pozaliterackie teksty kultury, stosując kod właściwy w danej dziedzinie sztuki. Zasady oceniania 1 pkt – rozstrzygnięcie oraz trafne uzasadnienie na podstawie obu tekstów. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Jest zgodne, ponieważ obraz Chagalla ilustruje tę samą co w Biblii hierarchię wynikającą z kolejności stworzenia – najpierw Bóg stworzył zwierzęta, a potem człowieka. • Nie jest zgodne. W tekście Biblii podkreśla się, że człowiek powinien władać światem zwierząt. Na obrazie tymczasem ludzie umieszczeni są na dole, tak jakby Chagall nie chciał wskazywać na przywódczą rolę człowieka w świecie. Zadanie 7. (0–1) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury […] światowej oraz umiejętność 7) wykazuje się znajomością mówienia o nich z wykorzystaniem i zrozumieniem treści utworów wskazanych potrzebnej terminologii. w podstawie programowej jako lektury 7. Kształcenie umiejętności czytania, obowiązkowe. analizowania i interpretowania literatury 8) rozpoznaje tematykę i problematykę […]. poznanych tekstów […]; 8. Kształcenie umiejętności świadomego odbioru utworów literackich […] na różnych poziomach [...]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wyjaśnienie w odniesieniu do fragmentu Antygony oraz do całego dramatu Sofoklesa, na czym polega hybris Kreona. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Zasady oceniania rozwiązań zadań Przykładowe odpowiedzi • Pyszny Kreon nie dopuszcza do siebie myśli, że wola bogów różni się od jego woli. Jak bardzo się myli, ukaże zakończenie dramatu, gdy nieprzejednanie króla zostanie ukarane nieszczęściami, które na niego spadną. • Kreon wyraża przekonanie, że może przewidzieć osąd bogów i uważa, że daje mu to prawo do podejmowania decyzji dotyczących praw boskich, np. decyzji o odmowie pochówku za ziemskie przewinienie (zabronił pochowania Polinika za zdradę). Przekonanie Kreona, że jako władca może wkraczać w boskie kompetencje świadczy o jego pysze i błędnej ocenie sytuacji. Zadanie 8. (0–2) Wymagania ogólne Wymaganie szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury […] światowej […]. 7) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury w podstawie programowej jako lektury […]. obowiązkowe. Zasady oceniania 2 pkt – poprawne podanie dwóch wydarzeń z Makbeta Williama Szekspira. 1 pkt – poprawne podanie jednego wydarzenia z Makbeta Williama Szekspira. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt 1) Przybycie żołnierzy okrytych gałęziami pod zamek Makbeta. 2) Zabicie Makbeta przez Makdufa. Zadanie 9. (0–1) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: analizowania i interpretowania literatury 5) interpretuje treści alegoryczne […] […]. utworu literackiego; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 8) rozpoznaje tematykę i problematykę odbioru utworów literackich […] na różnych poznanych tekstów […]. poziomach […]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wyjaśnienie, na czym polega alegoryczność bajki Paw i orzeł. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Alegoryczność bajki Paw i orzeł polega na tym, że przez obraz stereotypowego postrzegania relacji między różnymi zwierzętami (ptakami) autor pokazuje różne relacje między ludźmi / stosunek do innych ludzi (pycha, pogarda, szacunek). • Bajka jest alegoryczna, ponieważ zwierzęta reprezentują cechy ludzkie, np. paw reprezentuje pychę, wywyższa się ponad innych, chwali piórami. Z kolei orzeł reprezentuje ludzi cieszących się poważaniem otoczenia. Zadanie 10.1. (0–1) Wymaganie ogólne Wymaganie szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Rozumienie historii literatury […] jako 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: procesu […], a także dostrzeganie roli 1) rozumie podstawy periodyzacji literatury czynników wewnętrznych i zewnętrznych […]. wpływających na ten proces. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne podanie nazwy epoki literackiej. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie pozytywizm Zadanie 10.2. (0–1) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […] oraz umiejętność 7) wykazuje się znajomością mówienia o nich z wykorzystaniem i zrozumieniem treści utworów wskazanych potrzebnej terminologii. w podstawie programowej jako lektury 7. Kształcenie umiejętności czytania, obowiązkowe; analizowania i interpretowania literatury 8) rozpoznaje tematykę i problematykę […]. poznanych tekstów oraz ich związek 8. Kształcenie umiejętności świadomego z programami epoki literackiej […]. odbioru utworów literackich […] na różnych poziomach […]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wyjaśnienie w odniesieniu do fragmentu Lalki, na czym polegała praca u podstaw. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Zasady oceniania rozwiązań zadań Przykładowa odpowiedź Praca u podstaw polegała na działaniach służących podniesieniu poziomu życia warstw najuboższych i niewykształconych. Prezesowa Zasławska we fragmencie Lalki jest przedstawiona jako kobieta troszcząca się o warunki mieszkaniowe i higienę parobków pracujących w jej majątku. Zadanie 11. (0–2) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […] oraz umiejętność 7) wykazuje się […] zrozumieniem treści mówienia o nich z wykorzystaniem utworów wskazanych w podstawie potrzebnej terminologii. programowej jako lektury obowiązkowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, analizowania i interpretowania literatury […]. II. Kształcenie językowe. II. Kształcenie językowe. 1. Funkcjonalne wykorzystanie wiedzy 2.Zróżnicowanie języka. Zdający: o języku w odczytaniu sensów zawartych 6.) rozpoznaje rodzaje stylizacji ([…] w strukturze głębokiej tekstów literackich dialektyzacja […]) i określa ich funkcje […]. w tekście. Zasady oceniania 2 pkt – poprawne wyjaśnienie, na czym polega i czemu służy dialektyzacja we fragmencie Chłopów. 1 pkt – poprawne wyjaśnienie, na czym polega dialektyzacja we fragmencie Chłopów ALBO poprawne wyjaśnienie, czemu służy dialektyzacja we fragmencie Chłopów. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • W podanym fragmencie dialektyzacja polega na stylizowaniu języka utworu na język charakterystyczny dla chłopów. Ten zabieg służy oddaniu realiów życia na wsi i podkreśla atmosferę panującą w czasie wyprawy chłopów na jarmark. • Dialektyzacja w tekście służy pokazaniu, że chłopi tworzą własną kulturę, której częścią jest język oddający trafnie, np. przez typowe dla wsi słownictwo, realia życia na wsi. • Stylizacja językowa polega na wykorzystaniu słownictwa gwarowego, np.: takoż, jensi, ciołak. Autor posłużył się gwarą, aby podkreślić wiejskie pochodzenie opisywanej we fragmencie społeczności, pokazać sposób jej porozumiewania się czy oddać realia życia na wsi. Zadanie 12. (0–1) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 7) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury w podstawie programowej jako lektury […]. obowiązkowe; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 8) rozpoznaje tematykę i problematykę odbioru utworów literackich na różnych poznanych tekstów […]. poziomach […]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wyjaśnienie znaczenia tytułu Przedwiośnie w odniesieniu do wizji niepodległego państwa polskiego zaprezentowanej przez Gajowca. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowa odpowiedź Tytułowe Przedwiośnie odnosi się do trudnej sytuacji Polski po odzyskaniu niepodległości. Przedwiośnie to okres, w którym zniszczony kraj jest odbudowywany, to czas, w którym oczekuje się na wiosnę, czyli stabilizację państwa. Aby ją uzyskać, konieczne są reformy, o których mówi Szymon Gajowiec. Zadanie 13. (0–2) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: analizowania i interpretowania literatury 4) rozpoznaje w tekście literackim środki […]; wyrazu artystycznego […]; określa ich 8. Kształcenie umiejętności świadomego funkcje; odbioru utworów literackich […] na różnych 8) rozpoznaje tematykę i problematykę poziomach […]. poznanych tekstów […]. Zasady oceniania 2 pkt – trzy poprawne odpowiedzi. 1 pkt – dwie poprawne odpowiedzi. 0 pkt – jedna poprawna odpowiedź lub odpowiedzi niepoprawne albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie PPP Zasady oceniania rozwiązań zadań Zadanie 14. (0–1) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 7) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury w podstawie programowej jako lektury […]. obowiązkowe; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 8) rozpoznaje tematykę i problematykę odbioru utworów literackich na różnych poznanych tekstów […]. poziomach […]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wyjaśnienie, jaką ocenę relacji społecznych zawiera utwór Górą „Edek”, zilustrowane trafną sytuacją z opowiadania. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Opowiadanie zawiera negatywną ocenę relacji społecznych. Przedstawia ono ludzi (takich jak „Edek”) jako zapatrzonych w swoje cele i wykorzystujących siłę oraz status materialny w stosunkach ze słabszymi. Wysoki i tęgi kierowca forda zabrał miejsce parkingowe drobnemu inteligentowi kierującemu „maluchem”, ponieważ uważał się za lepszego. • W opowiadaniu oceniono relacje społeczne jako niesprawiedliwe. W tekście przedstawiona jest sytuacja sporu o miejsce parkingowe dwóch mężczyzn w samochodach. Kłótnię wygrywa większy mężczyzna w lepszym samochodzie, choć to kierowca małego fiata podjechał pierwszy do tego miejsca i to jemu się ono należało. Ta sytuacja pokazuje, że w relacjach społecznych nie mają znaczenia zasady, tylko siła i dominacja. Zadanie 15.1. (0–1) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 7) wykazuje się […] zrozumieniem treści 7. Kształcenie umiejętności czytania, utworów wskazanych w podstawie analizowania i interpretowania literatury programowej jako lektury obowiązkowe; […]. 8) rozpoznaje tematykę i problematykę 8. Kształcenie umiejętności świadomego poznanych tekstów […]. odbioru utworów literackich na różnych poziomach […]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wyjaśnienie na podstawie przytoczonego fragmentu Podróży z Herodotem. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Autor ocenił siebie negatywnie. Był nieprzygotowany do podróży, dlatego nie wszystko rozumiał. • Autor był wobec siebie krytyczny. Podróż uświadomiła mu, że nie wystarczy pojechać do innego kraju, aby poznać i zrozumieć inną kulturę – do tego potrzebna jest pogłębiona wiedza. Zadanie 15.2. (0–1) Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: analizowania i interpretowania literatury 7) wykazuje się […] zrozumieniem treści […]. utworów wskazanych w podstawie programowej jako lektury obowiązkowe. II. Kształcenie językowe. II. Kształcenie językowe. 3. Funkcjonalne wykorzystanie wiedzy 2. Zróżnicowanie języka. Zdający: o języku w odczytaniu sensów zawartych 7) rozpoznaje słownictwo o charakterze w strukturze głębokiej tekstów literackich wartościującym. […]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wypisanie z przytoczonego fragmentu Podróży z Herodotem dwóch sformułowań o charakterze wartościującym, wyrażających autoocenę. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • spotkanie fascynujące • wielką lekcją pokory • konieczność wielkiej pracy nad sobą • wróciłem z tej podróży zawstydzony swoją niewiedzą/nieoczytaniem/ignorancją • były moją porażką / próbowałem zapomnieć o Indiach, bo były moją porażką • ich […] zagadkowość i niezrozumiałość przytłoczyły mnie / oszołomiły/pokonały Zasady oceniania rozwiązań Rodzaj dokumentu: zadań Egzamin maturalny Egzamin: Arkusz 2. Przedmiot: Wypracowanie Poziom: Formy arkusza: Termin egzaminu: 3 czerwca 2025 r. Data publikacji: 27 czerwca 2025 r. Ogólne zasady oceniania wypracowania 1. Zdający może zrealizować temat w wybranej przez siebie formie wypowiedzi, np.: rozprawka, szkic krytyczny, przemówienie, list otwarty, artykuł, esej, pod warunkiem że będzie to wypowiedź argumentacyjna. 2. Do pełnej realizacji polecenia wystarczy przywołanie dwóch argumentów. 3. Przywołanie utworu literackiego w formie streszczenia nie stanowi argumentu. 4. W wypracowaniu nie jest wymagane omawianie utworów literackich ani w porządku chronologicznym, ani w porządku przedstawionym w temacie, tj. lektura obowiązkowa, inny utwór literacki, konteksty. Zdający powinien zrealizować temat zgodnie z przyjętą przez siebie koncepcją. 5. Funkcjonalność wykorzystania w wypracowaniu utworu literackiego nie oznacza konieczności omówienia przez zdającego wszystkich elementów fabuły, sensów utworu istotnych (z punktu widzenia egzaminatora) ze względu na zagadnienie sformułowane w temacie. Zadaniem egzaminatora jest ocena stworzonej przez zdającego pracy pisemnej. Egzaminator nie może kierować się własnym wyobrażeniem, jak inaczej/lepiej można by taką pracę napisać. W ocenie należy uwzględnić to, co w pracy jest, a nie to, co – zdaniem egzaminatora – mogłoby/powinno w niej być. 6. Losy postaci literackiej są uogólnieniem ludzkiego doświadczenia. Dlatego jeżeli problem sformułowany w temacie odnosi się do człowieka, to za trafne uznaje się odwołanie przez zdającego w wypracowaniu również do postaci literackich, które nie są ludźmi. Ta sama zasada dotyczy również tekstów kultury. 7. Zdający musi w wypracowaniu wykorzystać dwa konteksty, ale nie musi odwoływać się do dwóch różnych typów kontekstów, np. jeden kontekst jest filozoficzny, drugi – historyczny; mogą być to dwa konteksty z tej samej kategorii. 8. Jeżeli zdający przywoła w wypracowaniu lekturę obowiązkową jako kontekst i popełni błąd kardynalny, to praca zostanie oceniona na 0 punktów. 9. Jeżeli wypowiedź jest w całości nieczytelna (w rozumieniu czytelności zapisu), egzaminator oceni ją na 0 punktów. 10. Jeżeli wypowiedź nie zawiera w ogóle rozwinięcia (np. zdający napisał tylko wstęp), egzaminator przyzna 0 punktów w każdym kryterium. 11. Jeżeli wypowiedź zawiera mniej niż 300 wyrazów, jest oceniana wyłącznie w kryteriach: Spełnienie formalnych warunków polecenia oraz Kompetencje literackie i kulturowe. W pozostałych kryteriach egzaminator przyzna 0 punktów. 12. Jeżeli wypowiedź jest napisana niesamodzielnie, np. zawiera fragmenty odtworzone z podręcznika lub innego źródła, w tym internetowego, lub jest przepisana od innego zdającego, wówczas egzamin z języka polskiego, w przypadku takiego zdającego, zostanie unieważniony. Oznacza to, że zdający nie zdaje egzaminu i nie może przystąpić do egzaminu w terminie poprawkowym w sierpniu (może przystąpić do egzaminu w kolejnych latach jego przeprowadzania). 13. Jeżeli wypowiedź zawiera fragmenty przepisane z zadania (polecenia, tekstu) zawartego w cz. 1. lub w cz. 2. arkusza egzaminacyjnego bez interpretacji tych fragmentów / komentarza do tych fragmentów, wówczas za wypracowanie zdający otrzyma 0 pkt. Całość pracy tego zdającego nie jest unieważniana. 14. Zabronione jest pisanie wypowiedzi obraźliwych, wulgarnych lub propagujących postępowanie niezgodne z prawem. W przypadku takich wypowiedzi zostanie podjęta Zasady oceniania rozwiązań zadań indywidualna decyzja dotycząca danej pracy, np. nie zostaną przyznane punkty za styl i język lub cała wypowiedź nie będzie podlegała ocenie. Utwory literackie, w tym lektury 1. Za utwór literacki w wypracowaniu nie uznaje się: komiksu, powieści obrazkowej, mangi, scenariusza filmowego, gry komputerowej. Te teksty kultury mogą zostać wykorzystane w wypracowaniu jako kontekst. 2. Ani jako utworów literackich, ani jako kontekstów nie traktuje się utworów literackich i tekstów piosenek obcojęzycznych, które nie zostały przetłumaczone na język polski. 3. Za lekturę obowiązkową uznaje się odwołanie przez zdającego do każdej księgi biblijnej. Biblia jest utworem literackim, którego znajomość nie obowiązuje w całości, dlatego żaden błąd rzeczowy w odniesieniu do Biblii nie jest błędem kardynalnym. 4. Zbiory mitów inne niż Mitologia Jana Parandowskiego nie są uznawane za lekturę obowiązkową – mogą stanowić np. kontekst. Język, ortografia i interpunkcja 1. Wszystkie wyrazy napisane przez zdającego składają się na sumę wyrazów w wypracowaniu. Jeżeli zdający napisze rozdzielnie wyraz, który powinien napisać łącznie, to liczymy go jako dwa wyrazy. Liczbę wyrażoną cyframi traktujemy jako jeden wyraz. 2. Jeżeli zdający nadaje tytuły lub śródtytuły pracy lub jej poszczególnym częściom, to bierze się je pod uwagę przy ocenie pracy, np. przy ocenie spójności. Tytuły i śródtytuły wlicza się do ogólnej liczby wyrazów. 3. Nie są błędami językowymi powtórzenia wyrazów pojawiających się w temacie, np.: relacje międzypokoleniowe, jednostka, społeczność, poszukiwanie szczęścia, poczucie spełnienia. 4. Poprawne są różne wersje pisowni następujących tytułów utworów literackich: • „Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią” albo „Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią”, albo „Dialog Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”, albo „Dialog mistrza Polikarpa ze Śmiercią” • „Boska Komedia” albo „Boska komedia” • „Nie-Boska Komedia” albo „Nie-Boska komedia” • „Mała Apokalipsa” albo „Mała apokalipsa”. • „Rozdzióbią nas kruki, wrony…” albo „Rozdziobią nas kruki, wrony…” • „Inny świat” albo „Inny Świat” • „Rok 1984” albo „1984” • „Górą „Edek” ” albo „Górą Edek”. Zdający musi jednak konsekwentnie stosować w wypracowaniu wybraną wersję zapisywania danego tytułu. 5. Jeżeli zdający nie stosuje w wypracowaniu cudzysłowu w zapisie tytułów utworów literackich, to pominięcie cudzysłowu traktuje się jako błąd interpunkcyjny. Jeżeli zdający w swojej pracy konsekwentnie stosuje błędną interpunkcję w zapisie tytułu tego samego utworu literackiego, to egzaminator policzy ten błąd tylko raz. Wymagania określone w podstawie programowej1 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej i światowej oraz 5) interpretuje treści alegoryczne umiejętność mówienia o nich i symboliczne utworu literackiego; z wykorzystaniem potrzebnej terminologii. 7) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury w podstawie programowej jako lektury oraz innych tekstów kultury, a także ich obowiązkowe; wzajemnej korespondencji. 8) rozpoznaje tematykę i problematykę 8. Kształcenie umiejętności świadomego poznanych tekstów oraz ich związek odbioru utworów literackich i tekstów kultury z programami epoki literackiej, zjawiskami na różnych poziomach: dosłownym, społecznymi, historycznymi, metaforycznym, symbolicznym, egzystencjalnymi i estetycznymi; aksjologicznym. 9) rozpoznaje w utworze i interpretuje sposoby kreowania: świata przedstawionego (fabuły, bohaterów, akcji, wątków, motywów), narracji, sytuacji lirycznej; 10) rozumie pojęcie motywu literackiego i toposu; rozpoznaje podstawowe motywy i toposy oraz dostrzega żywotność motywów […] w utworach literackich; określa rolę motywów i toposów w tworzeniu znaczeń uniwersalnych; 11) w interpretacji utworów literackich odwołuje się do tekstów poznanych w szkole podstawowej, w tym: […] bajek Ignacego Krasickiego, Dziadów cz. II oraz Pana Tadeusza (księgi: I, II, IV, X, XI, XII) Adama Mickiewicza, Zemsty Aleksandra Fredry, Balladyny Juliusza Słowackiego; 12) porównuje utwory literackie lub ich fragmenty, dostrzega kontynuacje i nawiązania w porównywanych utworach, określa cechy wspólne i różne; 13) przedstawia propozycję interpretacji utworu, wskazuje w tekście miejsca, które mogą stanowić argumenty na poparcie propozycji interpretacyjnej; 14) wykorzystuje w interpretacji utworów literackich potrzebne konteksty, Zasady oceniania rozwiązań zadań szczególnie kontekst historycznoliteracki, historyczny, polityczny, kulturowy, filozoficzny, biograficzny, mitologiczny, biblijny, egzystencjalny; 15) rozpoznaje obecne w utworach literackich wartości uniwersalne i narodowe; określa ich rolę i związek z problematyką utworu oraz znaczenie dla budowania własnego systemu wartości. 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: 4) charakteryzuje główne prądy filozoficzne oraz określa ich wpływ na kulturę epoki; 5) odczytuje pozaliterackie teksty kultury, stosując kod właściwy w danej dziedzinie sztuki. II. Kształcenie językowe. II. Kształcenie językowe. 2. Wzbogacanie umiejętności 1. Gramatyka języka polskiego. Zdający: komunikacyjnych, stosowne wykorzystanie 1) wykorzystuje wiedzę z dziedziny fleksji, języka w różnych sytuacjach słowotwórstwa, frazeologii i składni komunikacyjnych. w […] tworzeniu własnych wypowiedzi; 3. Funkcjonalne wykorzystywanie wiedzy 2) rozumie zróżnicowanie składniowe zdań o języku w odczytaniu sensów zawartych wielokrotnie złożonych […] i wykorzystuje je w strukturze głębokiej tekstów literackich w budowie wypowiedzi o różnym […]. charakterze; 4. Świadome wykorzystanie działań 3) rozpoznaje argumentacyjny charakter językowych w formowaniu różnych konstrukcji składniowych […]; odpowiedzialności za własne zachowania wykorzystuje je w budowie własnych językowe. wypowiedzi; 5. […] doskonalenie umiejętności 4) rozumie rolę szyku wyrazów w zdaniu posługiwania się poprawną polszczyzną. […]. 2. Zróżnicowanie języka. Zdający: 2) rozróżnia style funkcjonalne polszczyzny oraz rozumie zasady ich stosowania. 3. Komunikacja językowa i kultura języka. Zdający: 4) […] dba o jasność i precyzję komunikatu; 5) posługuje się różnymi odmianami polszczyzny w zależności od sytuacji komunikacyjnej; 7) stosuje zasady etyki wypowiedzi […]; 9) stosuje zasady etykiety językowej w wypowiedziach […] pisemnych odpowiednie do sytuacji. 4. Ortografia i interpunkcja. Zdający: 1) stosuje zasady ortografii i interpunkcji […]; 2) wykorzystuje składniowo-znaczeniowy charakter interpunkcji do uwypuklenia sensów redagowanego przez siebie tekstu. III. Tworzenie wypowiedzi. III. Tworzenie wypowiedzi. 1. Doskonalenie umiejętności wyrażania 1. Elementy retoryki. Zdający: własnych sądów, argumentacji [...]. 1) formułuje tezy i argumenty w wypowiedzi 2. Wykorzystanie kompetencji językowych […] pisemnej przy użyciu odpowiednich i komunikacyjnych w wypowiedziach […] konstrukcji składniowych; pisemnych. 3) rozumie i stosuje w tekstach 3. Kształcenie umiejętności formułowania retorycznych zasadę kompozycyjną i uzasadniania sądów na temat dzieł (np. teza, argumenty, apel, pointa); literackich oraz innych tekstów kultury. 6) rozumie, na czym polega logika 4. Doskonalenie umiejętności retorycznych, i konsekwencja toku rozumowania w szczególności zasad tworzenia spójnych w wypowiedziach argumentacyjnych i logicznych wypowiedzi oraz stosowania i stosuje je we własnych tekstach. kompozycji odpowiedniej dla danej formy gatunkowej. 2. Mówienie i pisanie. Zdający: 5. Rozwijanie umiejętności tworzenia 1) zgadza się z cudzymi poglądami lub tekstów o wyższym stopniu złożoności. polemizuje z nimi, rzeczowo uzasadniając własne zdanie; 2) buduje wypowiedź w sposób świadomy, ze znajomością jej funkcji językowej, z uwzględnieniem celu i adresata, z zachowaniem zasad retoryki; 5) tworzy spójne wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: wypowiedź o charakterze argumentacyjnym […]; 8) stosuje retoryczne zasady kompozycyjne w tworzeniu własnego tekstu […]; 9) w interpretacji przedstawia propozycję odczytania tekstu, formułuje argumenty na podstawie tekstu oraz znanych kontekstów, w tym własnego doświadczenia, przeprowadza logiczny wywód służący uprawomocnieniu formułowanych sądów; 10) wykorzystuje wiedzę o języku w pracy redakcyjnej nad tekstem własnym, dokonuje korekty tekstu własnego, stosuje kryteria poprawności językowej. Zasady oceniania rozwiązań zadań IV. Samokształcenie. IV. Samokształcenie. Zdający: 2. Doskonalenie umiejętności korzystania 2) porządkuje informacje w problemowe z różnych źródeł informacji […]. całości poprzez ich wartościowanie; 6. Umacnianie postawy poszanowania dla syntetyzuje poznawane treści wokół cudzej własności intelektualnej. problemu, tematu, zagadnienia oraz wykorzystuje je w swoich wypowiedziach. Zadanie 16. (0–35) Wybierz jeden z poniższych tematów i napisz wypracowanie. • W wypracowaniu rozważ problem podany w temacie. Przedstaw również swoje zdanie i je uzasadnij. • W rozważaniach przedstaw argumenty, odwołując się do utworów literackich oraz do wybranych kontekstów (np. historycznoliterackiego, literackiego, biograficznego, kulturowego, mitologicznego, biblijnego, religijnego, historycznego, filozoficznego, egzystencjalnego, politycznego, społecznego). • Jednym z utworów literackich musi być lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego. • Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów. Temat 1. Relacje międzypokoleniowe w życiu jednostki i społeczności. W pracy odwołaj się do: • lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego • innego utworu literackiego – może to być również utwór poetycki • wybranych kontekstów. Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące tematu 1. 1. Rozumienie pojęć: a) relacja – rodzaj wzajemnych związków zachodzących między ludźmi lub grupami społecznymi b) międzypokoleniowy – zachodzący między pokoleniami w znaczeniu – generacji (np. młodzi, starzy, dwudziestolatkowie) – członków rodziny będących w podobnym wieku i zajmujących w niej taką samą pozycję (np. rodzice, dziadkowie, rodzeństwo) – ogółu ludzi ukształtowanych przez podobne lub te same przeżycia, doświadczenia (np. pokolenie wojenne) – pokolenia literackiego (np. pokolenie Kolumbów) c) życie – istnienie, egzystencja, bytowanie, działanie w pewnych warunkach d) jednostka – każda postać literacka (a w przypadku kontekstów – również np. filmowa), w tym postacie, które nie są ludźmi e) społeczność – zbiorowość (grupa ludzi) / bohater zbiorowy / ludzkość (wymiar uniwersalny). 2. Zdający może zrealizować temat w dowolny sposób. Jeżeli wypowiedź zdającego jest zgodna z tematem i z warunkami zadania, pracę należy oceniać. 3. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli w pracy zdający: a) odniósł się do relacji międzypokoleniowych ORAZ b) praca zawiera opinię albo uzasadnienie. 4. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji omówił: a) relacje międzypokoleniowe w życiu jednostki ORAZ b) relacje międzypokoleniowe w życiu społeczności. 5. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany częściowo funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji omówił: a) relacje międzypokoleniowe w życiu jednostki ALBO b) relacje międzypokoleniowe w życiu społeczności. 6. Lektura obowiązkowa – dowolna lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 arkusza, ilustrująca zagadnienie sformułowane w temacie. Temat 2. Poszukiwanie szczęścia a poczucie spełnienia. W pracy odwołaj się do: • lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego • innego utworu literackiego – może to być również utwór poetycki • wybranych kontekstów. Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące tematu 2. 1. Rozumienie pojęć: a) poszukiwanie szczęścia – starania/działania – mające na celu osiągnięcie tego, co jest postrzegane jako niezbędne do odczuwania zadowolenia, radości – których efektem jest powodzenie w jakichś przedsięwzięciach, sytuacjach życiowych b) poczucie spełnienia – odczuwanie, że osiągnęło się to / dokonało się tego, czego się pragnęło. 2. Zdający może zrealizować temat w dowolny sposób. Jeżeli wypowiedź zdającego jest zgodna z tematem i z warunkami zadania, pracę należy oceniać. Zasady oceniania rozwiązań zadań 3. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli: a) w pracy zdający odniósł się do poszukiwania szczęścia ORAZ b) praca zawiera opinię albo uzasadnienie. 4. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji: a) omówił poszukiwanie szczęścia ORAZ b) przeanalizował związek między poszukiwaniem szczęścia a poczuciem spełnienia. 5. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany częściowo funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji: a) omówił poszukiwanie szczęścia ALBO b) przeanalizował związek między poszukiwaniem szczęścia a poczuciem spełnienia. 6. Lektura obowiązkowa – dowolna lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 arkusza, ilustrująca zagadnienie sformułowane w temacie. 1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt) • W wypracowaniu nie występuje błąd kardynalny. 1 pkt ORAZ • W wypracowaniu jest odwołanie do lektury obowiązkowej wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. ORAZ • Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu. ORAZ • Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną. • Wypracowanie nie spełnia któregokolwiek z warunków określonych w kategorii 0 pkt „1 pkt”. ALBO • Wypowiedź jest napisana w formie planu albo w punktach. Uwaga. Jeżeli w kryterium Spełnienie formalnych warunków polecenia przyznano 0 pkt, we wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt. Zasady oceniania rozwiązań zadań 2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów) Funkcjonalność wykorzystania utworów wskazanych Liczba Błędy w poleceniu Poziom argumentacji wypowiedzi; erudycyjność wypowiedzi punktów rzeczowe (lektury obowiązkowej oraz innego utworu literackiego). Dwa utwory • Bogata argumentacja. wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. 16 pkt w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie. Uwaga: za każdy błąd rzeczowy należy odjąć 1 pkt od ogólnej liczby punktów przyznanych za KLiK, maksymalnie do 16 pkt i bez punktów ujemnych. • Zadowalająca argumentacja. 15 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. • Zadowalająca argumentacja. • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 14 pkt funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. 13 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Jeden utwór • Bogata argumentacja. wykorzystany • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. 12 pkt w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie, • Zadowalająca argumentacja. a drugi – 11 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. częściowo • Powierzchowna argumentacja. funkcjonalnie. • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 10 pkt funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. 9 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Dwa utwory • Trafna argumentacja. wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. 8 pkt częściowo • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. funkcjonalnie. • Zadowalająca argumentacja. ALBO tylko jeden 7 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. utwór • Powierzchowna argumentacja. wykorzystany • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 6 pkt w pełni funkcjonalnie. funkcjonalnie, a drugi – • Powierzchowna argumentacja. 5 pkt niefunkcjonalnie. • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Tylko jeden utwór • Trafna argumentacja. 4 pkt wykorzystany • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. częściowo • Zadowalająca argumentacja. funkcjonalnie. 3 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 2 pkt funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. 1 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Żaden utwór nie został wykorzystany przynajmniej w części funkcjonalnie. 0 pkt Uwaga. w pracy), wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach (Kompozycja wypowiedzi oraz Język wypowiedzi) przyznaje się 0 pkt. 3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów) 3a. Struktura wypowiedzi Uporządkowanie Liczba elementów treściowych Podział wypowiedzi punktów wypowiedzi Elementy treściowe Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, część wypowiedzi w całości lub zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie w przeważającej części struktury akapitów; sposób podziału tekstu 3 pkt pracy są zorganizowane pomaga w zrozumieniu tez zdającego. problemowo. Dopuszczalna 1 usterka. Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) ALBO 2 pkt w zakresie struktury akapitów. Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) ORAZ 1 pkt w zakresie struktury akapitów. • W pracy podjęta jest Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, część próba organizacji zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie elementów treściowych struktury akapitów; sposób podziału tekstu 2 pkt wypowiedzi pomaga w zrozumieniu tez zdającego. problemowo. Dopuszczalna 1 usterka. • Elementy treściowe Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej (wstęp, wypowiedzi część zasadnicza, zakończenie) ALBO 1 pkt zorganizowane w pracy w zakresie struktury akapitów. częściowo problemowo, częściowo wyłącznie Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej (wstęp, pod względem część zasadnicza, zakończenie) ORAZ formalnym. w zakresie struktury akapitów. • Elementy treściowe wypowiedzi w całości lub w przeważającej części pracy 0 pkt zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym, np. wg kolejno omawianych tekstów literackich. Elementy treściowe wypowiedzi niezorganizowane; wypowiedź stanowi zbiór w 0 pkt znacznej mierze niezależnych elementów. Zasady oceniania rozwiązań zadań 3b. Spójność wypowiedzi Wypowiedź jest w całości spójna lub występują w niej nie więcej niż 2 zaburzenia w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów 3 pkt LUB całej wypowiedzi. W wypowiedzi występuje 3–5 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) 2 pkt na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. • W wypowiedzi występuje 6–8 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. LUB • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ALBO 1 pkt z zakończeniem pracy. ALBO • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ALBO częścią zasadniczą pracy. • W wypowiedzi występuje 9 lub więcej zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. LUB • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ORAZ 0 pkt z zakończeniem pracy. ALBO • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ORAZ częścią zasadniczą pracy. 3c. Styl wypowiedzi Styl w całości lub w przeważającej części stosowny, tj. adekwatny do odmiany pisanej języka oraz do sytuacji komunikacyjnej (jednorodny albo funkcjonalnie 1 pkt niejednorodny). Wypracowanie nie spełnia warunków określonych w kategorii „1 pkt”. 0 pkt 4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów) 4a. Zakres i poprawność środków językowych Poprawność środków Nie 26 lub więcej 6–8 9–11 12–14 15–17 18–21 22–25 więcej niż 5 błędów błędów błędów błędów błędów błędów błędów Zakres środków błędów jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. 1. Szeroki zakres środków językowych, tzn. • zróżnicowana składnia, • zróżnicowana leksyka, w tym np. 7 pkt 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt bogata frazeologia, precyzyjne słownictwo, umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu. 2. Zadowalający zakres środków językowych, tzn. składnia i leksyka 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt stosowne/odpowiednie do realizacji tematu. 3. Wąski zakres środków językowych, tzn. składnia i leksyka 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt 0 pkt proste/ograniczone, utrudniające realizację tematu. Przykładowo: za wypowiedź, w której zakres środków językowych wykorzystanych przez zdającego jest zadowalający i w której znajdują się 4 błędy językowe, egzaminator przyzna 6 pkt w tym kryterium. 4b. Poprawność ortograficzna Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 1 błąd ortograficzny. W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, 2 pkt dysortografią, dysgrafią): Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 4 błędy ortograficzne. Praca zawiera 2–4 błędy ortograficzne. W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, 1 pkt dysortografią, dysgrafią): Praca zawiera nie więcej niż 5–8 błędów ortograficznych. Praca zawiera 5 lub więcej błędów ortograficznych. W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, 0 pkt dysortografią, dysgrafią): Praca zawiera 9 lub więcej błędów ortograficznych. Zasady oceniania rozwiązań zadań 4c. Poprawność interpunkcyjna Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 8 błędów interpunkcyjnych. W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, 2 pkt dysortografią, dysgrafią): Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 15 błędów interpunkcyjnych. Praca zawiera 9–16 błędów interpunkcyjnych. W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, 1 pkt dysortografią, dysgrafią): Praca zawiera 16–30 błędów interpunkcyjnych. Praca zawiera 17 lub więcej błędów interpunkcyjnych. W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, 0 pkt dysortografią, dysgrafią): Praca zawiera 31 lub więcej błędów interpunkcyjnych. Informacje o błędach uznawanych za ortograficzne w pracach zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią) 1. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator będzie uwzględniał następujące błędy (tzn. liczył je jako błędy ortograficzne): • błędy w zapisie wyrazów z u – ó, ż – rz, h – ch • łamanie zasady pisania wielką literą na początku zdania. 2. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator nie będzie uwzględniał innych niż wymienione w pkt 1. błędów w zapisie (tzn. nie będzie liczył ich jako błędy ortograficzne), w tym: • dodawania, opuszczania, przestawiania liter, sylab lub całych wyrazów • mylenia liter – o podobnym kształcie (a – o, l – ł – t, n – r, m – n, u – w, e – ę, a – ą, i – j, u – y) – dużych i małych (z wyjątkiem początku zdania) – odpowiedników głosek zbliżonych fonetycznie (b – p, d – t, w – f, g – k, dz – c, sz – s, i – y, ę – em – en, ą – om– on, ś – ź, ć – dź) – różniących się w położeniu w stosunku do osi pionowej (p – b, d – b) lub poziomej (m – w, n – u, b – p, d – g, p – g) • ominięcia drobnych elementów graficznych, w tym – oznaczania miękkości nad literami – kropek (dż, ż, i, j) – „ogonków” przy literach ą lub ę i kreski (wężyka) przy literach ó, t lub ł • błędów dotyczących podziału wyrazu • utraty dźwięczności (kóska zamiast kózka, proźba zamiast prośba) • błędów wynikających ze schematycznego stosowania zasad ortografii, np. startóje bo startować • mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno • niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny. Wyrazy z błędami, których nie uwzględnia się w ocenie poprawności ortograficznej, egzaminator podkreśli w wypracowaniu, a na marginesie oznaczenia tych błędów otoczy kółkiem np. albo ort o INSTRUKCJA OZNACZANIA BŁĘDÓW W WYPRACOWANIACH Błędy oznaczane na lewym marginesie Sposób oznaczenia błędu Sposób oznaczenia błędu Rodzaj błędu w wypracowaniu na marginesie podkreślenie linią prostą fragmentu rzecz. ALBO rz. rzeczowy zawierającego błąd albo zaznaczenie tego fragmentu pionową linią zaznaczenie symbolem ‿ zaburzenia w spójności między zdaniami w spójności sp. zaznaczenie symbolem [ zaburzenia w spójności między akapitami usterka w podziale tekstu str. zaznaczenie symbolem ] w zakresie struktury akapitów fragment nie na objęcie klamrą fragmentu nie na temat tem. temat Błędy oznaczane na prawym marginesie Sposób oznaczenia błędu Sposób oznaczenia błędu Rodzaj błędu w wypracowaniu na marginesie językowy (fleksyjny, składniowy, podkreślenie linią prostą wyrazu użytego jęz. ALBO j. leksykalny, błędnie lub niepoprawnego sformułowania frazeologiczny, słowotwórczy, stylistyczny) ort. ALBO o. ortograficzny podkreślenie linią prostą wyrazu z błędem umieszczenie znaku X w miejscu int. ALBO i. interpunkcyjny brakującego znaku przestankowego lub niepoprawnej interpunkcji graficzny podkreślenie linią prostą wyrazu z błędem graf. Uwagi. 1. Jeżeli zdający popełnia dokładnie ten sam błąd ortograficzny lub językowy, to na marginesie oznaczenie tego błędu należy otoczyć kółkiem, np. lub ort o 2. Należy konsekwentnie stosować jeden wybrany sposób oznaczania błędów na marginesie. 3. Za jeden błąd ortograficzny przyjmuje się kilkukrotne popełnienie przez zdającego błędu w tym samym wyrazie, a także powtarzanie tego samego błędu w zapisie wyrazów należących do tej samej rodziny (np. kturzy, niekturzy). Zasady oceniania rozwiązań zadań 4. Za błąd graficzny uznaje się: • przestawienie liter w zapisie dwuznaków, niebędące błędem językowym, np. zsafa zamiast szafa, skzrynia zamiast skrzynia, ale nie hcemy zamiast chcemy, • nieprawidłowe umieszczanie lub całkowite opuszczanie kropek nad literami i, j, ż (wielką lub małą), znaków diakrytycznych w literach ć, ś, ź, ń (wielkich lub małych) oraz kreseczek w zapisie liter t i ł, pod warunkiem że nie prowadzi to do powstania błędu ortograficznego lub językowego, np. do zmiany znaczenia wyrazu. INSTRUKCJA LICZENIA BŁĘDÓW W WYPRACOWANIACH 1. Powtórzony dokładnie ten sam błąd ortograficzny lub językowy liczy się jako jeden błąd. 2. Egzaminator w wypracowaniu i na marginesie musi oznaczyć wszystkie błędy rzeczowe, błędy w spójności wypowiedzi, językowe, ortograficzne i interpunkcyjne. 3. W tabelach dla egzaminatora pod wypracowaniem egzaminator zapisuje liczbę popełnionych błędów zgodnie z poniższymi zasadami: a) błędy rzeczowe – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 2. (KLiK) w polu Liczba błędów rzeczowych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 16; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 16 błędów rzeczowych, egzaminator w tabeli wpisuje „16+” b) błędy w spójności wypowiedzi – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 3b w polu Liczba błędów w spójności egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 9; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 9 błędów w spójności, egzaminator w tabeli wpisuje „9+” c) błędy językowe – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4a w polu Liczba błędów językowych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 26; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 26 błędów językowych, egzaminator w tabeli wpisuje „26+” d) błędy ortograficzne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4b w polu Liczba błędów ortograficznych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 5; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 5 błędów ortograficznych, egzaminator w tabeli wpisuje „5+” e) błędy interpunkcyjne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4c w polu Liczba błędów interpunkcyjnych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 17; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 17 błędów interpunkcyjnych, egzaminator w tabeli wpisuje „17+”. Uwagi dotyczące liczenia błędów ortograficznych i interpunkcyjnych w wypracowaniach zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią) 1) Błędy ortograficzne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4b w polu Liczba błędów ortograficznych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 9; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 9 błędów ortograficznych, egzaminator w tabeli wpisuje „9+”. 2) Błędy interpunkcyjne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4c w polu Liczba błędów interpunkcyjnych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 31; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 31 błędów interpunkcyjnych, egzaminator w tabeli wpisuje „31+”. WYJAŚNIENIA DO KRYTERIÓW OCENIANIA 1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy: • nie występuje w nim błąd kardynalny • w wypracowaniu zdający odwołał się do lektury obowiązkowej wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym • wypowiedź w co najmniej jednym fragmencie dotyczy problemu wskazanego w poleceniu • napisane wypracowanie jest w jakiejkolwiek części wypowiedzią argumentacyjną. Wyjaśnienia (kryterium 1. – SFWP) 1. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o całkowicie nieuprawnionej interpretacji lektury obowiązkowej, do której odwołuje się zdający, będącej falsyfikacją tego utworu wynikającą z nieznajomości jego treści w zakresie: a) głównych wątków utworu; b) losów głównych bohaterów, w tym np. łączenie biografii różnych bohaterów. 2. W przypadku lektur obowiązkowych błąd kardynalny może dotyczyć wyłącznie lektur obowiązkowych wskazanych w podstawie programowej jako lektury do omówienia w całości (nie we fragmentach). 3. W wypracowaniu zdający musi odwołać się do lektury obowiązkowej – w zależności od tematu – wskazanej w poleceniu albo wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. Odwołanie się zdającego do lektury obowiązkowej oznacza, że co najmniej jedno zdanie o tej lekturze ma charakter analityczny, a nie tylko informacyjny. a) Przykład zdania analitycznego: W Lalce to w Zasławku można zobaczyć świetnie funkcjonujące gospodarstwo Prezesowej, która realizowała pozytywistyczne idee pracy organicznej i pracy u podstaw. b) Przykład zdania informacyjnego: W swojej pozytywistycznej powieści pt. Lalka Bolesław Prus ukazuje obraz Warszawy. Za zdania informacyjne uznaje się również sformułowania będące wyłącznie przepisanymi fragmentami polecenia lub parafrazą polecenia. 4. Jeśli jedyna lektura obowiązkowa jest przywołana lakonicznie, bardziej w kontekście / w nawiązaniu do innego utworu literackiego, który zdający szerzej omawia w wypracowaniu, wówczas przywołanie tej lektury traktowane jest jako spełnienie formalnych warunków zadania, ale oceniając KLiK, nie uwzględnia się tej lektury jako kontekst. 5. „Problem wskazany w poleceniu” obejmuje: a) zakres merytoryczny zagadnienia, którego omówienie jest wymagane, ORAZ b) opinię zdającego wraz z uzasadnieniem. 6. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli obejmuje co najmniej jeden aspekt zakresu merytorycznego ORAZ opinię albo uzasadnienie. 7. Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną, jeżeli zawiera co najmniej jeden akapit argumentacyjny. Zasady oceniania rozwiązań zadań 2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy w wypracowaniu zdający: • wykorzystał znajomość wybranej lektury obowiązkowej oraz innego utworu literackiego w sposób funkcjonalny • funkcjonalnie wykorzystał konteksty, np.: historycznoliteracki, teoretycznoliteracki, literacki, biograficzny, kulturowy, mitologiczny, biblijny, religijny, historyczny, filozoficzny, egzystencjalny, polityczny, społeczny, które pogłębiają i rozwijają rozważany problem • przedstawił bogatą argumentację, świadczącą o jego erudycji • wykazał się wiedzą i umiejętnościami z zakresu kształcenia literackiego i kulturowego oraz kształcenia językowego • nie popełnił błędów rzeczowych zarówno w odniesieniu do przywołanych tekstów literackich oraz kontekstów, jak i terminologii historycznoliterackiej oraz/lub teoretycznoliterackiej. Wyjaśnienia (kryterium 2. – KLiK) 1. Poprzez wykorzystanie utworu rozumie się wykorzystanie znajomości jego treści oraz odczytanych sensów. 2. Zdający powinien funkcjonalnie wykorzystać w wypracowaniu znajomość dwóch utworów wskazanych w poleceniu, tzn. lektury obowiązkowej ORAZ innego utworu literackiego. Funkcjonalne wykorzystanie znajomości tekstu oznacza przywołanie w wypracowaniu: 1) takich elementów fabuły, np. wydarzeń, bohaterów, wątków 2) sensów utworów, które istotnie wspierają tok rozumowania zdającego, albo dobrze ilustrują to, o czym zdający pisze. Funkcjonalność wykorzystania znajomości tekstów ocenia się w odniesieniu do tematu pracy. Jeżeli w części zasadniczej pracy w charakterze argumentów/przykładów wykorzystane są elementy fabuły lub sensy utworów, które nie są spójne np. ze stanowiskiem zdającego wyrażonym we wstępie do pracy – wówczas uwzględnia się tę niespójność w ocenie spójności. 3. Utwór literacki nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, ale nie wyciąga żadnego wniosku, nie formułuje żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem. 4. Jeżeli zdający w wypracowaniu napisze więcej niż o dwóch utworach literackich (np. o dwóch lekturach obowiązkowych i o dwóch innych tekstach literackich), o różnym stopniu funkcjonalności, do oceny stopnia realizacji kryterium bierze się pod uwagę dwa utwory wykorzystane w sposób najbardziej funkcjonalny, z których jeden musi być lekturą obowiązkową. Pozostałe utwory mogą być traktowane jako kontekst literacki. 5. Argumentacja to udowodnienie tezy/opinii/stanowiska przedstawionego przez zdającego za pomocą argumentów. Bogata argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami i szeroka/wieloaspektowa, uwzględniająca konteksty, stanowiąca – jako całość – wnikliwą analizę problemu sformułowanego w poleceniu; zawiera elementy refleksji / głębszego namysłu nad problemem. W sytuacji, gdy znajomość utworów literackich została wykorzystana częściowo funkcjonalnie, mówimy o argumentacji trafnej. Zadowalająca argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami. Powierzchowna argumentacja – to argumentacja oparta na uogólnieniach, niewnikająca w istotę rzeczy, poprzestająca na pobieżnych obserwacjach, mało dokładna, czasami niepoparta przykładami; również argumentacja, w której zdający podejmuje próbę zbudowania argumentu, dobierając jedynie środki językowe typowe dla struktur argumentacyjnych, np. Moim pierwszym argumentem jest... 6. Kontekst należy rozumieć jako odniesienie się przez zdającego w pracy do np.: 1) innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu 2) historii literatury 3) teorii literatury 4) charakteru epoki 5) biografii autora 6) filmu, spektaklu teatralnego 7) utworu muzycznego, dzieła plastycznego 8) mitologii 9) Biblii 10) religii 11) historii 12) filozofii 13) kwestii politycznych 14) kwestii społecznych, wybrane przez zdającego w sposób celowy, przydatne do osadzenia omawianego utworu w szerszej perspektywie i pogłębionego odczytania sensów utworu literackiego, do którego zdający odwołuje się w wypracowaniu. Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu polega na trafnym jego doborze ze względu na rozważany problem; kontekst pogłębia i rozwija omawiane zagadnienie. Pogłębienie i omówienie danego zagadnienia poprzez konteksty nie oznacza konieczności dogłębnej analizy samych kontekstów jako takich; w szczególności nie może prowadzić do dygresji stosowanej niefunkcjonalnie. 7. Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie to odniesienie wyłącznie na poziomie przywołania, np. informacji, wydarzenia; kontekst jest poprawny, ale ogranicza się tylko do funkcji informacyjnej, nie pogłębia i nie rozwija omawianego zagadnienia. 8. Kontekst poprzez odniesienie się przez zdającego do innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, ale nie wyciąga żadnego wniosku, nie formułuje żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem. 9. Erudycję należy rozumieć jako wiedzę przedmiotową zdającego, w tym wiedzę i umiejętność wykorzystania kontekstów, kodów kulturowych, terminologii, znajomości kultury, w tym literatury i sztuki. Wypowiedź świadcząca o erudycji zdającego to wypracowanie, w którym zdający, rozważając problem sformułowany w poleceniu, funkcjonalnie wykorzystał wiedzę przedmiotową. Zasady oceniania rozwiązań zadań 10. W ocenie poziomu argumentacji wypowiedzi nie uwzględnia się fragmentów wypowiedzi zawierających błędy rzeczowe. 11. Błąd rzeczowy – to błąd świadczący o: • nieznajomości wskazanej w poleceniu lektury obowiązkowej (zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym), do której odwołuje się zdający, w zakresie innym niż w przypadku błędu kardynalnego, tj. np. błąd w nazwisku autora, w przypisaniu autorstwa, w nazwisku/imieniu bohatera (dopuszczalne błędy w zapisie, nieprowadzące do trudności w identyfikacji bohatera lub autora, np. *Russeau albo *Rouseau zamiast Rousseau – błędny zapis to błąd ortograficzny), dotyczący losów bohaterów drugoplanowych bądź wątków innych niż główne • nieznajomości utworu literackiego lub tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, innego niż lektura obowiązkowa lub utwór literacki wskazany w poleceniu (każdy błąd merytoryczny) • nieuprawnionej interpretacji fragmentu lub fragmentów / części utworu literackiego, w tym poetyckiego, do którego odwołuje się zdający, będącej częściową lub całkowitą falsyfikacją danego utworu • nieznajomości zagadnień z zakresu teorii i historii literatury bądź języka, np. stosowanie pojęć typowych dla epiki w odniesieniu do liryki (np. *narrator wiersza; *wiersz „Ocalony” Różewicza opowiada). Nie są błędem rzeczowym sformułowania takie jak np. utwór pokazuje, wiersz ukazuje • braku wiedzy dotyczącej wybranego przez zdającego kontekstu, np. błędne przywołanie pojęć lub faktów historycznych. Jako błąd rzeczowy traktujemy również niepoprawne przywołanie cytatu z utworu literackiego, oznaczone cudzysłowem. 12. Dokładnie ten sam błąd rzeczowy (np. konsekwentne stosowanie błędnego imienia bohatera, którego da się w jednoznaczny sposób zidentyfikować, a fakty opisane w wypracowaniu świadczą o znajomości lektury) powtórzony kilkakrotnie jest liczony jako jeden błąd. 13. Jeżeli dane sformułowanie stosowane/uznawane jest w nauczaniu zwyczajowo za „termin” (np. apokalipsa spełniona), ale nie jest terminem w rozumieniu encyklopedycznym oraz/lub nie jest wymienione w podstawie programowej, to błędu w takim sformułowaniu (np. *apokalipsa przepowiadana) nie traktuje się jako błędu rzeczowego, a jako błąd językowy. 3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy: 1. w zakresie struktury wypowiedzi: • kompozycja wypowiedzi jest funkcjonalna, tzn. czy układ wywodu / sposób uporządkowania treści pomaga w zrozumieniu wypowiedzi • podział wypowiedzi – zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie struktury akapitów – jest poprawny i funkcjonalny 2. w zakresie spójności wypowiedzi: • wypowiedź jest spójna, tzn. złożona z elementów, które tworzą logiczną i uporządkowaną całość • w wypowiedzi spójność jest zachowana zarówno wewnątrz zdań, jak również między zdaniami i akapitami • w wypowiedzi użyte zostały odpowiednie środki językowe, np. wskaźniki zespolenia tekstu, struktury metatekstowe, leksykalne wykładniki spójności, które ułatwiają śledzenie toku rozumowania autora 3. w zakresie stylu wypowiedzi: • styl wypowiedzi jest stosowny, tzn. czy zdający konsekwentnie posługuje się jednym, wybranym stylem, a jeżeli miesza różne style w wypowiedzi – to czy jest to uzasadnione (czy czemuś to służy, jest funkcjonalne) oraz czy zdający nie napisał wypowiedzi, stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. 3a. Struktura wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3a – Struktura wypowiedzi) 1. Elementy treściowe wypowiedzi to – najogólniej rzecz ujmując – „bloki”, na które podzielone jest wypracowanie (w najprostszej formie: wstęp – część zasadnicza (rozwinięcie) – zakończenie, ale „część zasadnicza” zazwyczaj jest dzielona na kolejne „bloki”, tj. akapity). 1) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane problemowo (w toku problemowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania omawia np. jeden aspekt tematu. Omawiając wybrany aspekt, zdający przywołuje argumentację i przykłady z różnych tekstów literackich / kontekstów; czynnikiem organizującym dany „blok” jest właśnie problem („ponadtekstowo”, „międzytekstowo”), a nie dany tekst literacki. 2) Możliwa jest sytuacja, w której zorganizowanie problemowe „pokrywa się” ze zorganizowaniem według kolejno omawianych tekstów literackich, jeżeli w pracy widoczny jest zamysł kompozycyjny wskazujący na tematyczne ustrukturyzowanie wypowiedzi, np. kolejny tekst literacki stanowi przykład umożliwiający np. uszczegółowienie wcześniej omawianego zagadnienia. 3) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym (w toku liniowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania dotyczy innego tekstu literackiego / kontekstu, a jedynym identyfikowalnym czynnikiem organizującym taki układ jest po prostu omawianie w następujących po sobie „blokach” zagadnień dotyczących kolejnych tekstów / kontekstów; tekst jest zorganizowany wg tekstów „jeden po drugim” (np. zmiana kolejności akapitów nie wpływa na strukturę tekstu). Zasady oceniania rozwiązań zadań 2. Ocena podziału wypowiedzi w skali ogólnej wymaga rozważenia proporcji i funkcjonalności zasadniczych „bloków” pracy, tj. wstępu – części zasadniczej – zakończenia. Usterki w podziale wypowiedzi w skali ogólnej mogą wynikać z np. nieproporcjonalnie i niefunkcjonalnie długiego wstępu, ze zbyt krótkiego (lakonicznego) zakończenia lub z braku jednego z tych „bloków”. 3. Ocena podziału wypowiedzi na akapity wymaga rozważenia, czy logika wywodu została odzwierciedlona w podziale na graficznie wyodrębnione i funkcjonalne akapity. Usterki w podziale wypowiedzi na akapity mogą wynikać np. z faktu, że w pracy występują wyodrębnione graficznie akapity, które nie stanowią zwartej myślowo całości, albo występują akapity, które powinny zostać podzielone na mniejsze bloki, ponieważ taki akapit zawiera kilka wątków (każdy z takich wątków stanowi sam w sobie zwartą myślowo całość). 4. W ocenie struktury wypowiedzi nie uwzględnia się niezrealizowania przez zdającego któregoś z elementów tematu, np. nieodwołania się w ogóle do jednego z tekstów wskazanych w temacie jako obowiązkowy. 3b. Spójność wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3b – Spójność wypowiedzi) 1. Wypowiedź jest spójna, jeżeli elementy, które ją tworzą, stanowią logiczną i uporządkowaną całość. 2. Wywód jest uporządkowany, jeśli każdy kolejny akapit wynika z poprzedniego, a np. przestawienie akapitów zaburzyłoby tok rozumowania przyjęty przez zdającego. 3. Zaburzenia w spójności mogą wynikać m.in. z: a) błędów logicznych, w tym ze zbyt daleko idących uogólnień, nieuzasadnionych wniosków (np. wnioski w zakończeniu pracy nie wynikają z przeprowadzonego rozumowania), sprzecznych stwierdzeń b) odstępstw od podporządkowania wywodu myśli przewodniej, np. wypracowanie zawiera niefunkcjonalne fragmenty stanowiące niezwiązane z tematem wątki poboczne c) zredagowaniu wstępu lub rozwinięcia, lub zakończenia, lub akapitu, które nie pasują logicznie do pozostałej części wypracowania, nie łączą się logicznie z poprzedzającą je częścią / poprzedzającym je akapitem d) rozwijania jednocześnie więcej niż jednego wątku („zazębiania” się wątków) e) pomijania pośrednich ogniw rozumowania, tzw. skróty myślowe f) wprowadzenie treści nieistotnych, zbędnych dla pracy, bez związku / pozostających w wątpliwym związku z tematem/wywodem g) wprowadzania dygresji stosowanych niefunkcjonalnie h) przerywania toku myślenia zbędnymi zdaniami. 4. Błędy w spójności wewnątrz akapitów oznaczają np. nielogiczne połączenia zdań w akapicie oraz brak zastosowania w nim wskaźników zespolenia. 5. Błędy w spójności między akapitami oznaczają nielogiczne powiązanie danego akapitu z poprzednim lub poprzednimi akapitami oraz brak zastosowania wskaźników zespolenia między akapitami. 6. Błąd w składni prowadzący do błędu w spójności jest traktowany zarówno jako błąd językowy, jak i błąd w spójności. 3c. Styl wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3c – Styl wypowiedzi) 1. Styl wypowiedzi – co do zasady – powinien być: jasny, prosty (nie: zawiły, pretensjonalny), zwięzły, jednolity. Dodatkowo może być żywy, obrazowy. 2. Wypracowanie powinno być napisane stylem stosownym do sytuacji komunikacyjnej, jaką jest egzamin maturalny, co oznacza, że nie należy redagować go, stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. Styl uznaje się za stosowny w przeważającej części, jeżeli jest stosowany w orientacyjnie 2/3 pracy. Styl jest niestosowny do sytuacji komunikacyjnej, jeżeli orientacyjnie ok. 2/3 wypracowania zredagowane jest przy użyciu struktur językowych charakterystycznych dla stylu potocznego w odmianie mówionej. 3. Styl wypracowania jest jednorodny, jeśli zdający konsekwentnie posługuje się jednym, wybranym stylem, odpowiednim dla treści i formy wypowiedzi, lub miesza różne style w wypowiedzi, ale jest to uzasadnione i celowe. 4. Indywidualne upodobania stylistyczne egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę stylu pracy zdającego. 4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał: 1. w odniesieniu do zakresu i poprawności środków językowych: • czy zdający poprawnie użył w wypowiedzi różnych rodzajów zdań i bogatej leksyki (np. frazeologizmów, wyrazów rzadziej używanych w języku polskim), czy też ograniczył się do najprostszych środków językowych • czy środki językowe, których użył zdający, pozwalają mu zrealizować temat w sposób swobodny i precyzyjny, czy też pobieżny, sprawiający trudność w zrozumieniu tekstu • ile błędów językowych (fleksyjnych, składniowych, leksykalnych, frazeologicznych, słowotwórczych, stylistycznych) zdający popełnił w pracy 2. w odniesieniu do poprawności ortograficznej: • ile błędów ortograficznych zdający popełnił w pracy 3. w odniesieniu do poprawności interpunkcyjnej: • ile błędów interpunkcyjnych zdający popełnił w pracy. Zasady oceniania rozwiązań zadań 4a. Zakres i poprawność środków językowych Oceniając język wypowiedzi, egzaminator najpierw oceni zakres użytych środków językowych, a następnie – ich poprawność. Ostateczną liczbę punktów ustali na podstawie oceny obu tych aspektów wypowiedzi, zgodnie z poniższą tabelą. Wyjaśnienia (kryterium 4a – Zakres i poprawność środków językowych) 1. Nie każde nieprecyzyjne sformułowanie jest niepoprawne językowo (stanowi błąd językowy); może być przejawem nieporadności językowej. Błędem jest nieporadność językowa będąca oczywistym nieuzasadnionym naruszeniem obowiązującej normy językowej. 2. Indywidualne upodobania językowe egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę poprawności środków językowych w pracy zdającego. 3. W wypracowaniu występuje zróżnicowana składnia, jeżeli w pracy zdający wykorzystał poprawnie co najmniej 4 różne struktury składniowe, np.: zdanie pojedyncze, zdanie złożone, zdanie wielokrotnie złożone, równoważnik zdania, imiesłowowy równoważnik zdania, strona bierna, paralelizm składniowy, poprawne wprowadzanie cytatu, zdanie pytające, zdanie wtrącone. 4. W wypracowaniu występuje zróżnicowana leksyka, jeżeli w pracy zdający np. stosuje wyrazy/wyrażenia synonimiczne, stosuje bogatą frazeologię, używa precyzyjnego słownictwa, w tym np. terminologii. 5. W ocenie zróżnicowania leksyki nie uwzględnia się nieuzasadnionych powtórzeń wyrazów, zwrotów. Nieuzasadnione powtórzenia są uwzględniane w liczbie błędów językowych.

Temat 1. Czym kierują się ludzie w swoim życiu? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu Lalki, do całej powieści Bolesława Prusa oraz do wybranego tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Wskazówki do tematu nr 1. • Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem tekstu, odniesieniem do całości utworu oraz z przywołanym tekstem kultury. • Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu, odwołań do całej powieści Lalka oraz do wybranego tekstu kultury, a odwołania te muszą być funkcjonalne dla argumentacji, nie mogą być prostym streszczeniem. • W przypadku Lalki i innych utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie programowej błąd rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego. Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 1.1) odczytuje sens całego tekstu [...]; 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte. II. Analiza i interpretacja tekstów Zdający: kultury. 1.2) określa problematykę utworu; 2.4) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania świata przedstawionego i bohatera ([…] akcja); 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty […]; 3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich. III. Tworzenie wypowiedzi. Zdający: 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany [...] (rozprawka [...]) zgodnie z podstawowymi regułami jego organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera [...] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, […] dobiera właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). Zasady oceniania rozwiązań zadań Kryteria oceny rozprawki Sformułowanie stanowiska wobec Uzasadnienie Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność A B C D E F Styl tekstu G H problemu stanowiska rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu podanego w poleceniu Uzasadnienie Pełna trafne, Zapis Stanowisko jest 18 spójność szerokie Brak błędów w pełni adekwatne wypowiedzi i pogłębione Brak błędów Kompozycja Styl lub nieliczne poprawny 6 do problemu 4 6 2 lub 4 6 4 rzeczowych funkcjonalna stosowny błędy lub nieliczne podanego Uzasadnienie nieznaczne nierażące błędy w poleceniu 12 trafne zaburzenia nierażące i szerokie spójności Stanowisko jest Uzasadnienie częściowo 8 trafne, Nie więcej Liczne błędy Liczne błędy Zaburzenia Znaczne Styl adekwatne ale wąskie niż jeden nierażące nierażące 3 2 3 funkcjonalności 1 zaburzenia 2 częściowo 3 2 do problemu błąd lub nieliczne lub nieliczne Uzasadnienie kompozycji spójności stosowny podanego 4 rzeczowy błędy rażące błędy rażące częściowe w poleceniu Stanowisko jest Brak nieadekwatne Błędy Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy 0 0 uzasadnienia 0 0 0 0 0 0 lub brak rzeczowe kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące stanowiska stanowiska Uwagi. 1) Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. 2) Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. 3) Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. 4) Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny rozprawki A. Sformułowanie stanowiska (np. w postaci tezy lub hipotezy). Zdający powinien zrozumieć problem postawiony w poleceniu i sformułować stanowisko będące rozwiązaniem problemu. Stanowisko jest oceniane ze względu na to, czy jest udaną próbą rozwiązania problemu. Adekwatność to odpowiedniość (zgodność, współmierność) stanowiska i problemu (zdający może się zgodzić, nie zgodzić, zachować postawę ambiwalentną wobec istoty problemu). Sformułowanie stanowiska będącego częściowo udaną próbą rozwiązania problemu jest skutkiem niepełnego zrozumienia problemu lub niepełnego zrozumienia tekstu. Wypowiedź argumentacyjna, w której brak stanowiska, może zawierać jedynie streszczenie tekstu, biografię autora itp. lub rozwijać myśli niezwiązane z poleceniem. Sformułowanie stanowiska nie musi stanowić wyodrębnionej części rozprawki. B. Uzasadnienie stanowiska jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne, czy jest szerokie i czy jest pogłębione. Uzasadnienie nie musi być graficznie wyodrębnioną częścią rozprawki. Uzasadnienie: – pogłębione to uzasadnienie, w którym zdający wnikliwie odniósł się w rozwinięciu do wszystkich elementów polecenia, – trafne zawiera logicznie poprawne argumenty (czyli stwierdzenia poparte przykładami) za przyjętym rozwiązaniem problemu. Szerokość uzasadnienia ocenia się na podstawie tego, czy zdający w swojej wypowiedzi odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu. Uzasadnienie jest: – szerokie, jeśli zdający trafnie odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu, – wąskie, jeśli zdający trafnie odniósł się tylko do niektórych elementów wskazanych w poleceniu (np. nie odniósł się do podanego w zadaniu tekstu lub nie przywołał innego tekstu kultury), – częściowe, jeżeli (a) niektórych argumentów nie można uznać za logicznie poprawne wobec przyjętego stanowiska lub (b) niektóre argumenty są niepoparte przykładami, lub (c) niektóre argumenty są wzajemnie sprzeczne. Wypowiedź argumentacyjna, w której brak uzasadnienia, nie zawiera logicznie poprawnych argumentów za przyjętym rozwiązaniem problemu lub rozwija myśli niezwiązane ze stanowiskiem. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na uzasadnienie stanowiska wobec problemu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego Zasady oceniania rozwiązań zadań przedstawienia stanowiska i uzasadniających je argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszczalne są drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności, – częściowo stosowny, jeśli w wypowiedzi zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. Temat 2. Zinterpretuj podany utwór. Postaw tezę interpretacyjną i ją uzasadnij. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. (Tadeusz Śliwiak, Obiecaliśmy sobie ogród) Wskazówki do tematu 2. • Koncepcja interpretacyjna musi być widoczna w pracy, choć nie musi być wyrażona w formie tezy, może wynikać pośrednio z wywodu. • Przywołany przez zdającego kontekst powinien być sfunkcjonalizowany (nawiązujący do tekstu i pogłębiający koncepcję interpretacyjną). Nie wystarczy samo wskazanie lub hasłowe odwołanie się do niego. • Proste odczytanie (parafrazowanie, streszczanie) utworu nie jest jego interpretacją. Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 1.1) odczytuje sens całego tekstu [...]; 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte. II. Analiza i interpretacja tekstów Zdający: kultury. 1.2) określa problematykę utworu; 2.4) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania świata przedstawionego i bohatera ([…] sytuacja liryczna […]); 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty […]; 3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich. III. Tworzenie wypowiedzi. Zdający: 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany [...] ([…] interpretacja utworu literackiego [...]) zgodnie z podstawowymi regułami jego organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera [...] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, […] dobiera właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). Zasady oceniania rozwiązań zadań Kryteria oceny interpretacji utworu poetyckiego Uzasadnienie Koncepcja Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność A B tezy C D E F Styl tekstu G H interpretacyjna rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu interpretacyjnej Koncepcja Pełna Zapis niesprzeczna spójność Brak błędów w pełni z utworem, Uzasadnienie wypowiedzi Brak błędów Kompozycja Styl lub nieliczne poprawny 9 spójna 15 trafne 4 6 2 lub 4 6 4 rzeczowych funkcjonalna stosowny błędy lub nieliczne i obejmująca i pogłębione nieznaczne nierażące błędy sensy zaburzenia nierażące niedosłowne spójności Koncepcja niesprzeczna z utworem, Uzasadnienie ale niespójna 6 10 trafne, ale i/lub obejmująca niepogłębione Liczne błędy Liczne błędy w większości Nie więcej Zaburzenia Znaczne Styl nierażące nierażące znaczenia 2 niż jeden 3 funkcjonalności 1 zaburzenia 2 częściowo 3 2 lub nieliczne lub nieliczne dosłowne błąd rzeczowy kompozycji spójności stosowny błędy rażące błędy rażące Koncepcja Uzasadnienie częściowo 3 5 częściowo sprzeczna trafne z utworem Brak koncepcji Brak trafnych lub koncepcja Brak zamysłu argumentów Błędy Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy 0 całkowicie 0 0 0 kompozycyjneg 0 0 0 0 uzasadniających rzeczowe niespójna niestosowny rażące rażące sprzeczna o interpretację z utworem Uwagi. 1) Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. 2) Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. 3) Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. 4) Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny interpretacji utworu poetyckiego A. Koncepcja interpretacyjna jest efektem poszukiwania przez zdającego całościowego sensu utworu, tzn. jest pomysłem na jego odczytanie (wyrażonym np. w postaci tezy lub hipotezy interpretacyjnej). Ocenia się ją ze względu na to, czy jest niesprzeczna z utworem i czy jest spójna, a także czy zdający dociera do sensów niedosłownych interpretowanego utworu, czy czyta go jedynie na poziomie dosłownym. Koncepcja może być: – częściowo sprzeczna z utworem, jeśli jedynie we fragmentach (lub fragmencie) znajduje potwierdzenie w tekście. – całkowicie sprzeczna z utworem, jeśli nawet we fragmentach (lub fragmencie) nie znajduje potwierdzenia w tekście. – spójna, gdy obejmuje i łączy w całość odszukane przez piszącego sensy utworu. – niespójna, gdy jest fragmentaryczna, tzn. rekonstruuje pojedyncze sensy cząstkowe (np. z poszczególnych strof tekstu) bez wskazania całościowego sensu utworu, oraz gdy zawiera luźno powiązane, niepowiązane lub wzajemnie wykluczające się odczytania sensu utworu (niesprzeczne z interpretowanym utworem). Brak koncepcji to brak śladów poszukiwania sensu utworu (całościowego i/lub sensów cząstkowych) – praca nie jest interpretacją, a np. streszczeniem. Koncepcja interpretacyjna nie musi stanowić wyodrębnionej części pracy, może wynikać z jej całościowej wymowy. B. Uzasadnienie interpretacji jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne i czy jest pogłębione. Uzasadnienie może być: – trafne, jeśli zawiera wyłącznie powiązane z tekstem argumenty za odczytaniem sensu utworu. Argumenty muszą wynikać ze sfunkcjonalizowanej analizy, to znaczy wywodzić się z formy lub/i treści tekstu. – częściowo trafne, jeśli w pracy – oprócz argumentów niepowiązanych z tekstem lub/i niewynikających ze sfunkcjonalizowanej analizy – został sformułowany przynajmniej jeden argument powiązany z tekstem i wynikający ze sfunkcjonalizowanej analizy. – pogłębione, jeśli znajduje potwierdzenie nie tylko w tekście, ale także w kontekstach (np. biograficznym, historycznoliterackim, filozoficznym, kulturowym). Uczeń powinien choć częściowo rozwinąć przywołany kontekst, aby uzasadnić jego pojawienie się. – niepogłębione, gdy zdający przywołuje argumenty tylko z tekstu albo tylko z kontekstu. Wszystkie argumenty muszą być sfunkcjonalizowane. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na koncepcję interpretacyjną uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja jest oceniana ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez ucznia gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity Zasady oceniania rozwiązań zadań niezbędne dla jasnego przedstawienia koncepcji interpretacyjnej i uzasadniających ją argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności. – częściowo stosowny dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW ORTOGRAFICZNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO Komisja Dydaktyczna Rady Języka Polskiego ustaliła, że podstawą podziału błędów ortograficznych na błędy rażące i błędy drugorzędne są reguły ortograficzne. Do błędów ortograficznych rażących zaliczono: – błędy w zakresie pisowni wyrazów z ó-u, rz-ż (w tym wyjątki od pisowni rz po spółgłoskach), ch-h; – błędy w zakresie pisowni nie z różnymi częściami mowy; – błędy pisowni zakończeń -ji, -ii, -i; – błędy w pisowni wielką i małą literą (z wyjątkiem pisowni przymiotników dzierżawczych); – błędy w zakresie pisowni cząstki -by z osobowymi formami czasownika; – błędy w zapisie przedrostków roz-, bez-, wes-, wz-, ws-; – błędy w pisowni nosówek (ą, ę) oraz połączeń om, on, em, en. Pozostałe odstępstwa od reguł ortograficznych, w tym m.in.: pisownię wyrażeń przyimkowych, dzielenie wyrazów przy przenoszeniu do nowej linii, pisownię zakończeń -ski, -cki, -dzki, -stwo, -wstwo; pisownię przedrostków z-, s-, ś-; pisownię -by z pozostałymi częściami mowy postanowiono traktować jako błędy drugorzędne. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW INTERPUNKCYJNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO 1. Rażące błędy interpunkcyjne: a) postawienie jakiegokolwiek znaku interpunkcyjnego na początku wiersza b) brak znaku interpunkcyjnego (głównie: kropki, wykrzyknika, pytajnika) na końcu wypowiedzenia pojedynczego lub złożonego c) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym, w którym części składowe są połączone bezpośrednio (np. On idzie do kina, ja zostaję w domu.) d) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie – przed spójnikiem (również z przyimkiem), zaimkiem, a także przed częścią nadrzędną (np. Idź tam, dokąd ci każą.) e) pominięcie przecinka przed imiesłowem zakończonym na -ąc, -szy f) pominięcie pierwszego przecinka (lub obu) w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie z częścią składową wplecioną (z tzw. zdaniem albo wyrażeniem wtrąconym) (np. Auto, które oglądał, było za drogie.) g) w wypowiedzeniu złożonym współrzędnie – pominięcie przecinka przed spójnikami przeciwstawnymi, wynikowymi, synonimicznymi (czyli włącznymi), np. ale, lecz, jednak, więc, dlatego, czyli, to jest, to znaczy, a także postawienie przecinka przed spójnikami łącznymi, rozłącznymi, wyłączającymi, np. i, oraz, albo, lub, ani, ni. Te same przepisy obowiązują w wypowiedzeniu pojedynczym – między składnikami połączonymi spójnikami h) pominięcie przecinka w zdaniu złożonym porównawczym (np. Jest mądrzejszy, niż myślałam.) i) postawienie dwukropka, przecinka lub średnika po skrócie, po którym należy postawić kropkę, także po takim skrócie, po którym kropki się nie stawia Zasady oceniania rozwiązań zadań j) brak kropki po skrócie, po którym należy ją postawić, lub postawienie kropki po skrócie, po którym jej się nie stawia k) brak przecinka między jednorodnymi (równorzędnymi) składnikami (częściami zdania) szeregu, którego części składowe nie są połączone spójnikami, a także brak spójnika między składnikami powtórzonymi (np. Kupiła w sklepie mąkę, cukier i inne produkty.) l) brak dwukropka przed przytoczeniem cudzych lub własnych słów m) brak dwukropka przy wymienianiu tytułu dzieła, nazwy, terminu, jeżeli nie są one w tekście w inny sposób wyróżnione (np. kursywą lub cudzysłowem) n) brak myślnika (otwierającego i zamykającego), ujmującego wyrazy lub wypowiedzenia wtrącone (Uwaga: tę samą funkcję pełnią nawiasy albo przecinki) o) brak myślników (lub myślnika) wydzielających człony wtrącone w cytowany tekst oraz tekst odautorski w partiach dialogowych p) brak cudzysłowu w tytułach publikacji, cytowanych wyrazach, zdaniach i wyrażeniach, jeżeli nie są one wyróżnione inaczej (np. kursywą). 2. Trzy błędy interpunkcyjne drugorzędne liczone są jako jeden błąd rażący. INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA PRAC Z JĘZYKA POLSKIEGO UCZNIÓW ZE STWIERDZONYMI DYSFUNKCJAMI W pracy maturalnej z języka polskiego autorstwa zdającego, u którego stwierdzono dysleksję i dysortografię, nie należy uwzględniać w ocenie następujących błędów: a) zmienionej kolejności liter w wyrazach, b) wstawionych dodatkowo liter w wyrazie, opuszczonych lub przestawionych liter, c) opuszczonego początku lub końca wyrazu, d) występowania w wyrazach głosek dźwięcznych zamiast bezdźwięcznych i odwrotnie, e) mylenia głosek „i” i „j”, głosek nosowych z końcówką fleksyjną, np.: ę-em, ą-om, f) mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno, g) niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny, h) błędnego stosowania lub niestosowania znaków interpunkcyjnych.

Temat 1. Określ, jaki problem podejmują Bożena Chrząstowska i Seweryna Wysłouch w podanym tekście. Zajmij stanowisko wobec rozwiązania przyjętego przez autorki, odwołując się do tego tekstu oraz do innych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów. (Bożena Chrząstowska, Seweryna Wysłouch, [Motywacja w dziele literackim]) Wskazówki do tematu 1. Tekst dotyczy, np.: • motywacji w utworze literackim • znaczenia różnych typów motywacji w utworze literackim • łączenia różnych typów motywacji w utworze literackim • zależności między typem motywacji w utworze literackim a celami danej epoki / programem literackim / wizją świata / systemem wartości / decyzją autora. Uwagi. 1) Określenie problemu jest pełne, jeśli praca zawiera odtworzenie problemu oraz jego interpretację, czyli: • wyjaśnienie, jak się rozumie problem • umieszczenie tego problemu w odpowiednim kontekście. 2) Rozważania o motywacji w utworze literackim mogą dotyczyć epiki. Wymagania określone w podstawie programowej1 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie I. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. zawartych w nich informacji. Zdający: Zdający rozumie teksty o skomplikowanej 1.1) odczytuje sens całego tekstu […]; budowie; dostrzega sensy zawarte 1.4) wskazuje charakterystyczne cechy stylu w strukturze głębokiej tekstu; rozpoznaje danego tekstu, rozpoznaje zastosowane funkcje tekstu i środki językowe służące ich w nim środki językowe i ich funkcje w tekście; realizacji; ma świadomość kryteriów 1.5) wyróżnia argumenty, kluczowe pojęcia poprawności językowej. i twierdzenia w tekście argumentacyjnym, dokonuje jego logicznego streszczenia; 3.3) zna pojęcie aktu komunikacji językowej i wskazuje jego składowe (nadawca, odbiorca, kod, komunikat, kontekst) […]. I. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony. Zdający: 1.2) twórczo wykorzystuje wypowiedzi krytycznoliterackie i teoretycznoliterackie […]. Zasady oceniania rozwiązań zadań II. Analiza i interpretacja tekstów kultury. II. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. Zdający […] w interpretacji tekstu Zdający: wykorzystuje wiedzę o kontekstach; […] 1.2) określa problematykę utworu; odczytuje rozmaite sensy dzieła […]. 3.1) wykorzystuje w interpretacji elementy znaczące dla odczytania sensu utworu (np. słowa-klucze, wyznaczniki kompozycji); 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty (np. literackie, kulturowe, filozoficzne, religijne); 4.1) dostrzega związek języka z wartościami, rozumie, że język podlega wartościowaniu […]; 4.2) dostrzega obecne w utworach literackich oraz innych tekstach kultury wartości […] uniwersalne. II. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony. Zdający: 3.4) konfrontuje tekst literacki z innymi tekstami kultury np. plastycznymi, teatralnymi, filmowymi. III. Tworzenie wypowiedzi. III. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. Zdający buduje wypowiedzi o wyższym Zdający: stopniu złożoności; stosuje w nich 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany […] zgodnie podstawowe zasady logiki i retoryki; ma z podstawowymi regułami jego organizacji, świadomość własnej kompetencji językowej. przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera […] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, sporządza plan wypowiedzi, dobiera właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). KRYTERIA OCENY WYPOWIEDZI ARGUMENTACYJNEJ (MAKSYMALNIE 40 PUNKTÓW) A B C D E F G H Sformułowanie stanowiska wobec Określenie Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność rozwiązania Styl tekstu problemu rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu przyjętego przez autora tekstu 9 9 2 6 2 4 4 4 Określenie Stanowisko Brak błędów Kompozycja Pełna spójność Styl stosowny Brak błędów Zapis w pełni problemu zgodne adekwatne do rzeczowych funkcjonalna wypowiedzi lub lub nieliczne poprawny lub z tekstem i pełne tekstu i pełne nieznaczne błędy nieliczne błędy zaburzenia nierażące nierażące spójności 6 6 3 1 2 2 2 Określenie Stanowisko Zaburzenia Znaczne Styl Liczne błędy Liczne błędy problemu zgodne adekwatne do funkcjonalności zaburzenia częściowo nierażące lub nierażące lub z tekstem, ale tekstu, ale niepełne kompozycji spójności stosowny nieliczne błędy nieliczne błędy niepełne rażące rażące 3 3 Określenie Stanowisko problemu częściowo częściowo zgodne adekwatne do z tekstem tekstu 0 0 0 0 0 0 0 0 Brak określenia Brak stanowiska lub Jeden błąd Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy problemu lub stanowisko lub więcej kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące problem niezgodny nieadekwatne do błędów z tekstem tekstu rzeczowych Uwagi. 1) Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. 2) Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. 3) Jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. 4) Pojawienie się błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Zasady oceniania rozwiązań zadań Objaśnienia dotyczące oceny wypowiedzi argumentacyjnej A. Określenie problemu. Zdający powinien zrozumieć, jaki problem podejmuje autor w przedstawionym fragmencie tekstu oraz sformułować ten problem. Określenie problemu jest oceniane ze względu na to, czy jest zgodne z tekstem i czy jest pełne. Określenie problemu uważa się za – pełne, jeśli praca zawiera zarówno odtworzenie problemu (np. w postaci pytania), jak i jego interpretację, czyli umieszczenie tego problemu w odpowiednim kontekście. Interpretacja problemu powinna być uzasadniona (np. wagę problemu można uzasadnić jego historycznymi uwarunkowaniami lub współczesnymi implikacjami). – niepełne, jeśli praca nie zawiera interpretacji trafnie rozpoznanego problemu. – częściowo zgodne z tekstem, jeśli zdający nie w pełni rozpoznaje problem główny lub wydobywa z tekstu tylko problem drugorzędny. B. Sformułowanie stanowiska zdającego wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu. Uczeń powinien omówić i ocenić rozwiązanie zaproponowane przez autora w przedstawionym tekście. Sformułowanie stanowiska zdającego wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu jest oceniane ze względu na to, czy jest adekwatne do tekstu i czy jest pełne. Sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu uważa się za: – częściowo adekwatne do tekstu, gdy zniekształca rozwiązanie proponowane przez autora. – pełne, gdy zawiera ono odtworzenie rozwiązania przyjętego przez autora tekstu oraz trafne odwołania do innych tekstów kultury uzasadniające stanowisko zdającego. – niepełne, kiedy brak trafnego odwołania do innych tekstów kultury uzasadniających stanowisko zdającego. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na sformułowanie stanowiska wobec rozwiązania przyjętego przez autora tekstu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez zdającego gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego sformułowania stanowiska i uzasadniających je argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie i konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. Wagę zaburzenia funkcjonalności ocenia egzaminator na podstawie całości pracy (np. brak zakończenia w pracy, w której uczeń jasno rozwija swoją myśl, uznaje się za niewielkie zaburzenie, natomiast brak rozdzielenia interpretacji problemu od interpretacji rozwiązania lub podważenie w zakończeniu wcześniejszych wywodów – za znaczne zaburzenie). E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności. – częściowo stosowny dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. Zasady oceniania rozwiązań zadań Temat 2. Dokonaj interpretacji porównawczej podanych tekstów. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 słów. (Adam Mickiewicz, Do Niemna i Czesław Miłosz, Do leszczyny) Wskazówki do tematu 2. • W realizacji zadania istotne jest porównywanie (najlepiej równoległe) obu tekstów. • Jeśli zdający podejmuje się interpretacji najpierw pierwszego tekstu, to interpretując drugi tekst, powinien nawiązywać w swoim porównaniu do pierwszego tekstu. • Krótkie, dwu- czy trzyzdaniowe porównanie utworów literackich na końcu wypracowania jest niewystarczające. Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie I. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. zawartych w nich informacji. Zdający: Zdający rozumie teksty o skomplikowanej 1.1) odczytuje sens całego tekstu […] oraz budowie; dostrzega sensy zawarte wydzielonych przez siebie fragmentów […]; w strukturze głębokiej tekstu; rozpoznaje 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych funkcje tekstu i środki językowe służące ich tekstach informacje zarówno jawne, jak realizacji; ma świadomość kryteriów i ukryte; poprawności językowej. 2.1) szuka literatury przydatnej do opracowania różnych zagadnień […]. I. (III etap edukacyjny). Zdający: 1.11) czerpie dodatkowe informacje z przypisu. II. Analiza i interpretacja tekstów kultury. II. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. Zdający stosuje w analizie podstawowe Zdający: pojęcia z zakresu poetyki; w interpretacji 1.2) określa problematykę utworu; tekstu wykorzystuje wiedzę o kontekstach, 1.3) rozpoznaje konwencję literacką […]; w jakich może być on odczytywany; poznaje 2.1) wskazuje zastosowane w utworze środki niezbędne dla lektury fakty z historii literatury wyrazu artystycznego i ich funkcje […]; i innych dziedzin humanistyki; odczytuje 2.2) dostrzega w czytanych utworach cechy rozmaite sensy dzieła; dokonuje interpretacji charakterystyczne określonej epoki; porównawczej. 2.4) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania świata przedstawionego i bohatera ([…] sytuacja liryczna […]); 2.5) porównuje utwory literackie […] (dostrzega cechy wspólne i różne); 3.1) wykorzystuje w interpretacji elementy znaczące dla odczytania sensu utworu (np. słowa-klucze, wyznaczniki kompozycji); 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty (np. literackie, kulturowe, filozoficzne, religijne); 3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich; 4.2) dostrzega obecne w utworach literackich oraz innych tekstach kultury wartości […] uniwersalne; 4.3) dostrzega w świecie konflikty wartości […] oraz rozumie źródła tych konfliktów. II. (IV etap edukacyjny) poziom rozszerzony. Zdający: 2.1) wskazuje związki między różnymi aspektami utworu (estetycznym, etycznym i poznawczym); 2.2) dostrzega przemiany konwencji i praktykę ich łączenia […]; 2.3) rozpoznaje aluzje literackie i symbole kulturowe […] oraz ich funkcję ideową i kompozycyjną, a także znaki tradycji […]; 2.5) rozpoznaje i charakteryzuje styl utworu […]; 3.1) dostrzega i komentuje estetyczne wartości utworu literackiego; 3.2) przeprowadza interpretację porównawczą utworów literackich; 4.1) wskazuje różne sposoby wyrażania wartościowań w tekstach. III. Tworzenie wypowiedzi. III. (IV etap edukacyjny) poziom podstawowy. Zdający buduje wypowiedzi o wyższym Zdający: stopniu złożoności; stosuje w nich 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany […] zgodnie podstawowe zasady logiki i retoryki; ma z podstawowymi regułami jego organizacji, świadomość własnej kompetencji językowej. przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera […] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, sporządza plan wypowiedzi, dobiera właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). Zasady oceniania rozwiązań zadań KRYTERIA OCENY INTERPRETACJI PORÓWNAWCZEJ (MAKSYMALNIE 40 PUNKTÓW) A B C D E F G H Koncepcja Uzasadnienie Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność porównywania tezy Styl tekstu rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu utworów interpretacyjnej 6 12 2 6 2 4 4 4 Koncepcja Uzasadnienie Brak błędów Kompozycja Pełna spójność Styl stosowny Brak błędów lub Zapis w pełni niesprzeczna trafne, rzeczowych funkcjonalna wypowiedzi lub nieliczne błędy poprawny lub z utworami pogłębione nieznaczne nierażące nieliczne błędy i spójna zaburzenia nierażące spójności 4 8 2 2 2 Koncepcja Uzasadnienie niesprzeczna trafne, ale Styl częściowo Liczne błędy Liczne błędy z utworami niepogłębione stosowny nierażące lub nierażące lub i częściowo nieliczne błędy nieliczne błędy spójna rażące rażące 2 4 3 1 Koncepcja Uzasadnienie Zaburzenia Znaczne częściowo częściowo trafne funkcjonalności zaburzenia sprzeczna kompozycji spójności z utworami 0 0 0 0 0 0 0 0 Koncepcja Brak trafnych Jeden błąd lub Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy sprzeczna argumentów więcej błędów kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące z utworami lub uzasadniających rzeczowych brak koncepcji interpretację porównawczą Uwagi. 1) Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. 2) Jeśli w kategorii A praca uzyska 2 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. 3) Jeśli praca składa się z mniej niż 300 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. 4) Pojawienie się błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Objaśnienia dotyczące oceny interpretacji porównawczej A. Koncepcja interpretacji porównawczej jest efektem poszukiwania przez zdającego sensów wynikających z zestawienia tekstów i wymaga ustalenia pewnych obszarów porównania, w których szuka się podobieństw i/lub różnic między utworami, a następnie wyciąga z tego wnioski. Koncepcja jest oceniana ze względu na to, czy jest niesprzeczna z utworami i czy jest spójna. Koncepcja jest: – niesprzeczna z utworami, jeśli znajduje potwierdzenia w obu tekstach, przy czym porównywane obszary są dla tekstów trafne i istotne, a nie drugorzędne. – częściowo sprzeczna z utworami, jeśli jedynie we fragmentach (lub fragmencie) znajduje potwierdzenie w tekstach lub porównywane obszary są dla tekstów drugorzędne. – całkowicie sprzeczna z utworami, jeśli nawet we fragmentach (lub fragmencie) nie znajduje potwierdzenia w tekstach. Koncepcja jest: – spójna, gdy wypowiedź w sposób wystarczający dla uzasadnienia tezy/hipotezy interpretacyjnej obejmuje i łączy w całość sensy obu utworów. – częściowo spójna, gdy wypowiedź obejmuje i łączy sensy obu utworów, ale w sposób niewystarczający dla uzasadnienia tezy/hipotezy interpretacyjnej. – niespójna, gdy wypowiedź obejmuje sensy każdego tekstu, ale ich nie łączy (tzn. wypowiedź składa się z dwóch niepowiązanych ze sobą interpretacji). Brak koncepcji to brak wskazania zasady zestawienia utworów. B. Uzasadnienie interpretacji jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne i czy jest pogłębione. Uzasadnienie trafne zawiera wyłącznie powiązane z tekstami argumenty na rzecz odczytania sensów wynikających z zestawienia utworów. Argumenty muszą wynikać ze sfunkcjonalizowanej analizy, to znaczy wywodzić się z formy lub/i treści tekstów. Uzasadnienie jest: – częściowo trafne, jeśli w pracy – oprócz argumentów niepowiązanych z tekstami lub/i niewynikających ze sfunkcjonalizowanej analizy – pojawi się przynajmniej jeden argument powiązany z tekstami i wynikający ze sfunkcjonalizowanej analizy. – pogłębione, jeśli znajduje potwierdzenie nie tylko w tekstach, ale także w kontekstach (np. biograficznym, historycznoliterackim, filozoficznym, kulturowym). Zdający powinien choć częściowo rozwinąć przywołany kontekst, aby uzasadnić jego pojawienie się. – niepogłębione, gdy wszystkie argumenty są sfunkcjonalizowane, ale zdający przywołał je tylko z tekstów albo tylko z kontekstów. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na koncepcję interpretacyjną uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. Zasady oceniania rozwiązań zadań D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez ucznia gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego przedstawienia koncepcji interpretacyjnej i uzasadniających ją argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności. – częściowo stosowny, dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW ORTOGRAFICZNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO Komisja Dydaktyczna Rady Języka Polskiego ustaliła, że podstawą podziału błędów ortograficznych na błędy rażące i błędy drugorzędne są reguły ortograficzne. Do błędów ortograficznych rażących zaliczono: – błędy w zakresie pisowni wyrazów z ó-u, rz-ż (w tym wyjątki od pisowni rz po spółgłoskach), ch-h; – błędy w zakresie pisowni nie z różnymi częściami mowy; – błędy pisowni zakończeń -ji, -ii, -i; – błędy w pisowni wielką i małą literą (z wyjątkiem pisowni przymiotników dzierżawczych); – błędy w zakresie pisowni cząstki -by z osobowymi formami czasownika; – błędy w zapisie przedrostków roz-, bez-, wes-, wz-, ws-; – błędy w pisowni nosówek (ą, ę) oraz połączeń om, on, em, en. Pozostałe odstępstwa od reguł ortograficznych, w tym m.in.: pisownię wyrażeń przyimkowych, dzielenie wyrazów przy przenoszeniu do nowej linii, pisownię zakończeń -ski, -cki, -dzki, -stwo, -wstwo; pisownię przedrostków z-, s-, ś-; pisownię -by z pozostałymi częściami mowy postanowiono traktować jako błędy drugorzędne. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW INTERPUNKCYJNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO 1. Rażące błędy interpunkcyjne: a) postawienie jakiegokolwiek znaku interpunkcyjnego na początku wiersza b) brak znaku interpunkcyjnego (głównie: kropki, wykrzyknika, pytajnika) na końcu wypowiedzenia pojedynczego lub złożonego c) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym, w którym części składowe są połączone bezpośrednio (np. On idzie do kina, ja zostaję w domu.) d) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie – przed spójnikiem (również z przyimkiem), zaimkiem, a także przed częścią nadrzędną (np. Idź tam, dokąd ci każą.) e) pominięcie przecinka przed imiesłowem zakończonym na -ąc, -szy f) pominięcie pierwszego przecinka (lub obu) w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie z częścią składową wplecioną (z tzw. zdaniem albo wyrażeniem wtrąconym) (np. Auto, które oglądał, było za drogie.) g) w wypowiedzeniu złożonym współrzędnie – pominięcie przecinka przed spójnikami przeciwstawnymi, wynikowymi, synonimicznymi (czyli włącznymi), np. ale, lecz, jednak, więc, dlatego, czyli, to jest, to znaczy, a także postawienie przecinka przed spójnikami łącznymi, rozłącznymi, wyłączającymi, np. i, oraz, albo, lub, ani, ni. Te same przepisy obowiązują w wypowiedzeniu pojedynczym – między składnikami połączonymi spójnikami h) pominięcie przecinka w zdaniu złożonym porównawczym (np. Jest mądrzejszy, niż myślałam.) i) postawienie dwukropka, przecinka lub średnika po skrócie, po którym należy postawić kropkę, także po takim skrócie, po którym kropki się nie stawia j) brak kropki po skrócie, po którym należy ją postawić, lub postawienie kropki po skrócie, po którym jej się nie stawia Zasady oceniania rozwiązań zadań k) brak przecinka między jednorodnymi (równorzędnymi) składnikami (częściami zdania) szeregu, którego części składowe nie są połączone spójnikami, a także brak spójnika między składnikami powtórzonymi (np. Kupiła w sklepie mąkę, cukier i inne produkty.) l) brak dwukropka przed przytoczeniem cudzych lub własnych słów m) brak dwukropka przy wymienianiu tytułu dzieła, nazwy, terminu, jeżeli nie są one w tekście w inny sposób wyróżnione (np. kursywą lub cudzysłowem) n) brak myślnika (otwierającego i zamykającego), ujmującego wyrazy lub wypowiedzenia wtrącone (Uwaga: tę samą funkcję pełnią nawiasy albo przecinki) o) brak myślników (lub myślnika) wydzielających człony wtrącone w cytowany tekst oraz tekst odautorski w partiach dialogowych p) brak cudzysłowu w tytułach publikacji, cytowanych wyrazach, zdaniach i wyrażeniach, jeżeli nie są one wyróżnione inaczej (np. kursywą). 2. Trzy błędy interpunkcyjne drugorzędne liczone są jako jeden błąd rażący. INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA PRAC Z JĘZYKA POLSKIEGO UCZNIÓW ZE STWIERDZONYMI DYSFUNKCJAMI W pracy maturalnej z języka polskiego autorstwa zdającego, u którego stwierdzono dysleksję i dysortografię, nie należy uwzględniać w ocenie następujących błędów: a) zmienionej kolejności liter w wyrazach, b) wstawionych dodatkowo liter w wyrazie, opuszczonych lub przestawionych liter, c) opuszczonego początku lub końca wyrazu, d) występowania w wyrazach głosek dźwięcznych zamiast bezdźwięcznych i odwrotnie, e) mylenia głosek „i” i „j”, głosek nosowych z końcówką fleksyjną, np.: ę-em, ą-om, f) mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno, g) niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny, h) błędnego stosowania lub niestosowania znaków interpunkcyjnych.

Temat 1. Realia historyczne w kreacji świata przedstawionego w utworze literackim i ich funkcje w tworzeniu znaczeń tego utworu. W pracy odwołaj się do: • Kordiana Juliusza Słowackiego • innych utworów literackich • wybranego kontekstu. Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące tematu 1. 1. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli w pracy zdający: a) określił wykorzystanie realiów historycznych w kreacji wybranego elementu świata przedstawionego w utworze literackim ALBO b) określił funkcję realiów historycznych w tworzeniu znaczeń w utworze literackim ORAZ c) odwołał się do Kordiana Juliusza Słowackiego. 2. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji: a) omówił realia historyczne w kreacji świata przedstawionego w danym utworze literackim ORAZ b) określił funkcję realiów historycznych w tworzeniu znaczeń danego utworu literackiego ORAZ c) odwołał się do elementów struktury dzieła i do problematyki utworu. Temat 2. Starożytną tragedię Losu […] przeciwstawiano nowożytnej tragedii chrześcijańskiej, odrzucającej fatalistyczną koncepcję człowieka i ujmującej tragizm jako „chętną ofiarę konieczności, która ma możliwość wyboru losu i sama decyduje o swojej moralnej godności”. Na podstawie: Hasło tragizm, [w:] Słownik literatury polskiej XIX wieku, red. Józef Bachórz, Alina Kowalczykowa, Wrocław 1997. W jaki sposób w literaturze przedstawiany jest konflikt tragiczny i jaką funkcję w danym utworze literackim pełni taki sposób ukazania tragizmu? Punktem wyjścia do rozważań uczyń powyższy cytat. W pracy odwołaj się do: • lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego • innych utworów literackich • wybranego kontekstu. Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące tematu 2. 1. Do pełnej realizacji tematu wymagane jest odniesienie się do cytatu. 2. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli w pracy zdający: a) określił, w jaki sposób w literaturze przedstawiany jest konflikt tragiczny/tragizm ALBO b) określił, jaką funkcję w utworze literackim pełni sposób ukazania konfliktu tragicznego/tragizmu ORAZ c) odwołał się do lektury obowiązkowej wybranej spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 arkusza egzaminacyjnego. 3. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji: a) omówił, w jaki sposób w danym utworze literackim przedstawiony jest konflikt tragiczny/tragizm ORAZ b) określił, jaką funkcję w danym utworze literackim pełni sposób ukazania konfliktu tragicznego/tragizmu ORAZ c) odwołał się do elementów struktury dzieła i do problematyki utworu. Zasady oceniania rozwiązań zadań 1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt) • W wypracowaniu nie występuje błąd kardynalny. 1 pkt ORAZ • W wypracowaniu jest odwołanie do lektury obowiązkowej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. ORAZ • Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu. ORAZ • Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną. • Wypracowanie nie spełnia któregokolwiek z warunków określonych w kategorii 0 pkt „1 pkt”. ALBO • Wypowiedź jest napisana w formie planu albo w punktach. Uwaga. Jeżeli w kryterium Spełnienie formalnych warunków polecenia przyznano 0 pkt, we wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt. 2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów) Funkcjonalność wykorzystania utworów wskazanych Liczba Błędy Poziom argumentacji wypowiedzi; erudycyjność wypowiedzi w poleceniu (lektury punktów rzeczowe obowiązkowej i innych utworów) Trzy utwory • Bogata argumentacja. wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 16 pkt w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie. Uwaga: za każdy błąd rzeczowy należy odjąć 1 pkt od ogólnej liczby punktów przyznanych za KLiK, maksymalnie do 16 pkt i bez punktów ujemnych. ;61 od do( KiLK az hcynanzyzrp • Zadowalająca argumentacja. • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 15 pkt • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. • Zadowalająca argumentacja. • Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie. 14 pkt • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. • Powierzchowna argumentacja. 13 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu. Dwa utwory • Bogata argumentacja. wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 12 pkt w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie, • Zadowalająca argumentacja. a trzeci – • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 11 pkt częściowo • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie. • Zadowalająca argumentacja. • Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie. 10 pkt • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. • Powierzchowna argumentacja. 9 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu. • Dwa – w pełni • Trafna argumentacja. funkcjonalnie, • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 8 pkt trzeci – • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. niefunkcjonalnie • Zadowalająca argumentacja. albo brak. • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 7 pkt ALBO • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. • Jeden – w pełni • Zadowalająca argumentacja. funkcjonalnie, • Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie. 6 pkt a dwa – • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. częściowo • Powierzchowna argumentacja. 5 pkt funkcjonalnie. • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu. • Jeden – w pełni • Trafna argumentacja. funkcjonalnie, • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 4 pkt drugi – • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. częściowo • Zadowalająca argumentacja. funkcjonalnie, • Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu. 3 pkt trzeci – • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. niefunkcjonalnie • Zadowalająca argumentacja. albo brak. • Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie. 2 pkt ALBO • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. • Jeden – w pełni • Powierzchowna argumentacja. funkcjonalnie, • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstu. drugi – niefunkcjonalnie, trzeci – niefunkcjonalnie albo brak. ALBO • Trzy utwory 1 pkt wykorzystane częściowo funkcjonalnie. ALBO • Dwa – częściowo funkcjonalnie, a trzeci – niefunkcjonalnie albo brak. • Jeden utwór – częściowo funkcjonalnie, drugi – niefunkcjonalnie, trzeci – niefunkcjonalnie albo brak. 0 pkt • Żaden utwór nie został wykorzystany przynajmniej w części funkcjonalnie. Uwaga. w pracy), wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach (Kompozycja wypowiedzi oraz Język wypowiedzi) przyznaje się 0 pkt. Zasady oceniania rozwiązań zadań 3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów) 3a. Struktura wypowiedzi Uporządkowanie Liczba elementów treściowych Podział wypowiedzi punktów wypowiedzi Elementy treściowe Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, część wypowiedzi w całości lub zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie w przeważającej części struktury akapitów; sposób podziału tekstu 3 pkt pracy są zorganizowane pomaga w zrozumieniu tez zdającego. problemowo. Dopuszczalna 1 usterka. Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) ALBO 2 pkt w zakresie struktury akapitów. Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) ORAZ 1 pkt w zakresie struktury akapitów. • W pracy podjęta jest Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, część próba organizacji zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie elementów treściowych struktury akapitów; sposób podziału tekstu 2 pkt wypowiedzi pomaga w zrozumieniu tez zdającego. problemowo. Dopuszczalna 1 usterka. • Elementy treściowe Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej (wstęp, wypowiedzi część zasadnicza, zakończenie) ALBO 1 pkt zorganizowane w pracy w zakresie struktury akapitów. częściowo problemowo, częściowo wyłącznie Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej (wstęp, pod względem część zasadnicza, zakończenie) ORAZ formalnym. w zakresie struktury akapitów. • Elementy treściowe wypowiedzi w całości lub w przeważającej części pracy 0 pkt zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym, np. wg kolejno omawianych tekstów literackich. Elementy treściowe wypowiedzi niezorganizowane; wypowiedź stanowi zbiór 0 pkt w znacznej mierze niezależnych elementów. 3b. Spójność wypowiedzi Wypowiedź jest w całości spójna lub występują w niej nie więcej niż 2 zaburzenia w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów 3 pkt LUB całej wypowiedzi. W wypowiedzi występuje 3–5 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) 2 pkt na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. • W wypowiedzi występuje 6–8 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. LUB • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ALBO 1 pkt z zakończeniem pracy. ALBO • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ALBO częścią zasadniczą pracy. • W wypowiedzi występuje 9 lub więcej zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. LUB • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ORAZ 0 pkt z zakończeniem pracy. ALBO • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ORAZ częścią zasadniczą pracy. 3c. Styl wypowiedzi Styl w całości lub w przeważającej części stosowny, tj. adekwatny do odmiany pisanej języka oraz do sytuacji komunikacyjnej (jednorodny albo funkcjonalnie 1 pkt niejednorodny). Wypracowanie nie spełnia warunków określonych w kategorii „1 pkt”. 0 pkt Zasady oceniania rozwiązań zadań 4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów) 4a. Zakres i poprawność środków językowych Poprawność środków Nie 18 lub więcej 4–5 6–7 8–9 10–11 12–14 15–17 więcej niż 3 błędów błędów błędów błędów błędów błędów błędów Zakres środków błędy jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. 1. Szeroki zakres środków językowych, tzn. • zróżnicowana składnia, • zróżnicowana leksyka, w tym np. 7 pkt 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt bogata frazeologia, precyzyjne słownictwo, umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu. 2. Zadowalający zakres środków językowych, tzn. składnia i leksyka 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt stosowne / odpowiednie do realizacji tematu. 3. Wąski zakres środków językowych, tzn. składnia i leksyka proste / 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt 0 pkt ograniczone, utrudniające realizację tematu. Przykładowo: za wypowiedź, w której zakres środków językowych wykorzystanych przez zdającego jest zadowalający i w której znajdują się 4 błędy językowe, egzaminator przyzna 5 pkt w tym kryterium. 4b. Poprawność ortograficzna Praca jest bezbłędna. 2 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią): Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 4 błędy ortograficzne. Praca zawiera 1–2 błędy ortograficzne. 1 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią): Praca zawiera nie więcej niż 5–6 błędów ortograficznych. Praca zawiera 3 lub więcej błędów ortograficznych. 0 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią): Praca zawiera 7 lub więcej błędów ortograficznych. 4c. Poprawność interpunkcyjna Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 5 błędów interpunkcyjnych. 2 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią): Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 10 błędów interpunkcyjnych. Praca zawiera 6–10 błędów interpunkcyjnych. 1 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią): Praca zawiera 11–20 błędów interpunkcyjnych. Praca zawiera 11 lub więcej błędów interpunkcyjnych. 0 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią): Praca zawiera 21 lub więcej błędów interpunkcyjnych. Informacje o błędach uznawanych za ortograficzne w pracach zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią) 1. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator będzie uwzględniał następujące błędy (tzn. liczył je jako błędy ortograficzne): • błędy w zapisie wyrazów z u – ó, ż – rz, h – ch • łamanie zasady pisania wielką literą na początku zdania. 2. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator nie będzie uwzględniał innych niż wymienione w pkt 1. błędów w zapisie (tzn. nie będzie liczył ich jako błędy ortograficzne), w tym: • dodawania, opuszczania, przestawiania liter, sylab lub całych wyrazów • mylenia liter – o podobnym kształcie (a – o, l – ł – t, n – r, m – n, u – w, e – ę, a – ą, i – j, u – y) – dużych i małych (z wyjątkiem początku zdania) – odpowiedników głosek zbliżonych fonetycznie (b – p, d – t, w – f, g – k, dz – c, sz – s, i – y, ę – em – en, ą – om– on, ś – ź, ć – dź) – różniących się w położeniu w stosunku do osi pionowej (p – b, d – b) lub poziomej (m – w, n – u, b – p, d – g, p – g) • ominięcia drobnych elementów graficznych, w tym – oznaczania miękkości nad literami – kropek (dż, ż, i, j) – „ogonków” przy literach ą lub ę i kreski (wężyka) przy literach ó, t lub ł • błędów dotyczących podziału wyrazu • utraty dźwięczności (kóska zamiast kózka, proźba zamiast prośba) • błędów wynikających ze schematycznego stosowania zasad ortografii, np. startóje bo startować • mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno • niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny. Zasady oceniania rozwiązań zadań Wyrazy z błędami, których nie uwzględnia się w ocenie poprawności ortograficznej, egzaminator podkreśli w wypracowaniu, a na marginesie oznaczenia tych błędów otoczy kółkiem np. albo ort. o. INSTRUKCJA OZNACZANIA BŁĘDÓW W WYPRACOWANIACH Błędy oznaczane na lewym marginesie Sposób oznaczenia błędu Sposób oznaczenia błędu Rodzaj błędu w wypracowaniu na marginesie podkreślenie linią prostą fragmentu rzecz. ALBO rz. rzeczowy zawierającego błąd albo zaznaczenie tego fragmentu pionową linią zaznaczenie symbolem ‿ zaburzenia w spójności między zdaniami w spójności sp. zaznaczenie symbolem [ zaburzenia w spójności między akapitami usterka w podziale tekstu str. zaznaczenie symbolem ] w zakresie struktury akapitów fragment nie na objęcie klamrą fragmentu nie na temat tem. temat Błędy oznaczane na prawym marginesie Sposób oznaczenia błędu Sposób oznaczenia błędu Rodzaj błędu w wypracowaniu na marginesie językowy (fleksyjny, składniowy, podkreślenie linią prostą wyrazu użytego jęz. ALBO j. leksykalny, błędnie lub niepoprawnego sformułowania frazeologiczny, słowotwórczy, stylistyczny) ort. ALBO o. ortograficzny podkreślenie linią prostą wyrazu z błędem umieszczenie znaku X w miejscu int. ALBO i. interpunkcyjny brakującego znaku przestankowego lub niepoprawnej interpunkcji graficzny podkreślenie linią prostą wyrazu z błędem graf. Uwagi. 1. Jeżeli zdający popełnia dokładnie ten sam błąd ortograficzny lub językowy, to na marginesie oznaczenie tego błędu należy otoczyć kółkiem, np. lub ort. o. 2. Należy konsekwentnie stosować jeden wybrany sposób oznaczania błędów na marginesie. 3. Za jeden błąd ortograficzny przyjmuje się kilkukrotne popełnienie przez zdającego błędu w tym samym wyrazie, a także powtarzanie tego samego błędu w zapisie wyrazów należących do tej samej rodziny (np. kturzy, niekturzy). 4. Za błąd graficzny uznaje się: • przestawienie liter w zapisie dwuznaków, niebędące błędem językowym, np. zsafa zamiast szafa, skzrynia zamiast skrzynia, ale nie hcemy zamiast chcemy, • nieprawidłowe umieszczanie lub całkowite opuszczanie kropek nad literami i, j, ż (wielką lub małą), znaków diakrytycznych w literach ć, ś, ź, ń (wielkich lub małych) oraz kreseczek w zapisie liter t i ł, pod warunkiem że nie prowadzi to do powstania błędu ortograficznego lub językowego, np. do zmiany znaczenia wyrazu. INSTRUKCJA LICZENIA BŁĘDÓW W WYPRACOWANIACH 1. Powtórzony dokładnie ten sam błąd ortograficzny lub językowy liczy się jako jeden błąd. 2. Egzaminator w wypracowaniu i na marginesie musi oznaczyć wszystkie błędy rzeczowe, błędy w spójności wypowiedzi, językowe, ortograficzne i interpunkcyjne. 3. W tabelach dla egzaminatora pod wypracowaniem egzaminator zapisuje liczbę popełnionych błędów zgodnie z poniższymi zasadami: a) błędy rzeczowe – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 2. (KLiK) w polu Liczba błędów rzeczowych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 16; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 16 błędów rzeczowych, egzaminator w tabeli wpisuje „16+” b) błędy w spójności wypowiedzi – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 3b w polu Liczba błędów w spójności egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 9; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 9 błędów w spójności, egzaminator w tabeli wpisuje „9+” c) błędy językowe – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4a w polu Liczba błędów językowych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 18; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 18 błędów językowych, egzaminator w tabeli wpisuje „18+” d) błędy ortograficzne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4b w polu Liczba błędów ortograficznych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 3; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 3 błędy ortograficzne, egzaminator w tabeli wpisuje „3+” e) błędy interpunkcyjne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4c w polu Liczba błędów interpunkcyjnych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 11; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 11 błędów interpunkcyjnych, egzaminator w tabeli wpisuje „11+”. Uwagi dotyczące liczenia błędów ortograficznych i interpunkcyjnych w wypracowaniach zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją lub dysortografią): a) błędy ortograficzne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4b w polu Liczba błędów ortograficznych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 7; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 7 błędów ortograficznych, egzaminator w tabeli wpisuje „7+” b) błędy interpunkcyjne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4c w polu Liczba błędów interpunkcyjnych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 21; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 21 błędów interpunkcyjnych, egzaminator w tabeli wpisuje „21+”. Zasady oceniania rozwiązań zadań WYJAŚNIENIA DO KRYTERIÓW OCENIANIA 1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy: • nie występuje w nim błąd kardynalny • w wypracowaniu zdający odwołał się do lektury obowiązkowej wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym • wypowiedź w co najmniej jednym fragmencie dotyczy problemu wskazanego w poleceniu • napisane wypracowanie jest w jakiejkolwiek części wypowiedzią argumentacyjną. Wyjaśnienia (kryterium 1. – SFWP) 1. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o całkowicie nieuprawnionej interpretacji lektury obowiązkowej, do której odwołuje się zdający, będącej falsyfikacją tego utworu wynikającą z nieznajomości jego treści w zakresie: a) głównych wątków utworu; b) losów głównych bohaterów, w tym np. łączenie biografii różnych bohaterów. 2. W przypadku lektur obowiązkowych błąd kardynalny może dotyczyć wyłącznie lektur obowiązkowych wskazanych w podstawie programowej jako lektury do omówienia w całości (nie we fragmentach). 3. W wypracowaniu zdający musi odwołać się do lektury obowiązkowej – w zależności od tematu – wskazanej w poleceniu albo wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. Odwołanie się zdającego do lektury oznacza, że co najmniej jedno zdanie o tej lekturze ma charakter analityczny, a nie tylko informacyjny. a) Przykład zdania analitycznego: Sposób dzielenia się własnymi życiowymi doświadczeniami zależy nie tylko od samego autora – jego intencji, chęci czy stylu, ale również od charakteru filozofii i światopoglądu epoki, w jakiej tworzył. b) Przykład zdania informacyjnego: Innym tekstem, tym razem pochodzącym z epoki renesansu, są Treny Jana Kochanowskiego. Za zdania informacyjne uznaje się również sformułowania będące wyłącznie przepisanymi fragmentami polecenia lub parafrazą polecenia. 4. Jeśli jedyna lektura obowiązkowa jest przywołana lakonicznie, bardziej w kontekście / w nawiązaniu do innego utworu literackiego, który zdający szerzej omawia w wypracowaniu, wówczas traktujemy przywołanie tej lektury jako spełnienie formalnych warunków zadania, ale oceniając KLiK, nie uwzględniamy tej lektury jako kontekst. 5. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli zawiera fragmenty odnoszące się do zakresu merytorycznego zagadnienia, którego omówienie jest wymagane. 6. Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną, jeżeli zawiera co najmniej jeden akapit argumentacyjny. 2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy w wypracowaniu zdający: • wykorzystał znajomość – odpowiednio – wskazanej w poleceniu lub wybranej lektury obowiązkowej oraz innych utworów literackich w sposób funkcjonalny, tzn. np. czy przywołał w pracy takie konwencje, omówił takie motywy literackie, które w sposób istotny wspierają jego tok rozumowania albo dobrze ilustrują to, o czym pisze • funkcjonalnie wykorzystał kontekst, wybrany spośród: historycznoliterackiego, literackiego, biograficznego, kulturowego, mitologicznego, biblijnego, religijnego, historycznego, filozoficznego, egzystencjalnego, politycznego, społecznego • przedstawił bogatą argumentację, świadczącą o jego erudycji • wykazał się wiedzą i umiejętnościami z zakresu kształcenia literackiego i kulturowego oraz kształcenia językowego • nie popełnił błędów rzeczowych zarówno w odniesieniu do przywołanych tekstów literackich oraz kontekstów, jak i terminologii historycznoliterackiej oraz/lub teoretycznoliterackiej. Wyjaśnienia (kryterium 2. – KLiK) 1. Poprzez wykorzystanie utworu rozumie się wykorzystanie znajomości problematyki utworu, elementów poetyki tekstu. 2. Zdający powinien funkcjonalnie wykorzystać w wypracowaniu znajomość trzech utworów literackich, w tym lektury obowiązkowej / lektur obowiązkowych, innego utworu literackiego / innych utworów literackich. Funkcjonalne wykorzystanie znajomości tekstu oznacza przywołanie w wypracowaniu: 1) takich elementów jego struktury, jak np. kreacja świata przedstawionego, motywy, tematy, toposy, aluzje obecne w dziele literackim, 2) problematyki utworów, w tym np.: ich związku z tradycją literacką, programami epoki, grupy literackiej itp., które istotnie wspierają tok rozumowania zdającego, albo dobrze ilustrują to, o czym zdający pisze. Funkcjonalność wykorzystania znajomości tekstów ocenia się w odniesieniu do tematu pracy. Jeżeli w części zasadniczej pracy w charakterze argumentów/przykładów wykorzystane są elementy struktury dzieła literackiego lub motywy, konwencje, aluzje literackie, które nie są spójne np. ze stanowiskiem zdającego wyrażonym we wstępie do pracy – wówczas uwzględnia się tę niespójność w ocenie spójności. 3. Utwór literacki nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, nie wyciągając żadnego wniosku, nie wprowadzając żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem. 4. Jeżeli zdający w wypracowaniu napisze więcej niż o trzech utworach literackich (np. o trzech lekturach obowiązkowych i o dwóch innych tekstach literackich), o różnym stopniu funkcjonalności, do oceny stopnia realizacji kryterium bierze się pod uwagę trzy utwory wykorzystane w sposób najbardziej funkcjonalny, z których jeden musi być lekturą obowiązkową. Pozostałe utwory mogą być traktowane jako kontekst literacki. Zasady oceniania rozwiązań zadań 5. Argumentacja to udowodnienie tezy/opinii/stanowiska przedstawionego przez zdającego przy pomocy argumentów. 1) Bogata argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami i szeroka/wieloaspektowa, uwzględniająca kontekst, stanowiąca – jako całość – wnikliwą analizę problemu sformułowanego w poleceniu; zawiera elementy refleksji / głębszego namysłu nad problemem. W sytuacji gdy znajomość problematyki utworów literackich oraz elementów poetyki tekstu została wykorzystana częściowo funkcjonalnie, mówimy o argumentacji trafnej. 2) Zadowalająca argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami. 3) Powierzchowna argumentacja – to argumentacja oparta na uogólnieniach, niewnikająca w istotę rzeczy, poprzestająca na pobieżnych obserwacjach, mało dokładna, czasami niepoparta przykładami; również argumentacja, w której zdający podejmuje próbę zbudowania argumentu, dobierając jedynie środki językowe typowe dla struktur argumentacyjnych, np. Moim pierwszym argumentem jest... 6. Kontekst należy rozumieć jako odniesienie się przez zdającego w pracy do na przykład: 1) historii literatury 2) teorii literatury 3) charakteru epoki 4) biografii autora 5) innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu 6) filmu, spektaklu teatralnego 7) utworu muzycznego, dzieła plastycznego 8) mitologii 9) Biblii 10) religii 11) historii 12) filozofii 13) kwestii politycznych 14) kwestii społecznych, wybrane przez zdającego w sposób celowy, przydatne do osadzenia omawianego utworu w szerszej perspektywie i pogłębionego odczytania sensów utworu literackiego, do którego zdający odwołuje się w wypracowaniu. Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu polega na trafnym jego doborze ze względu na rozważany problem; kontekst pogłębia i rozwija omawiane zagadnienie. Pogłębienie i omówienie danego zagadnienia poprzez konteksty nie oznacza konieczności dogłębnej analizy samych kontekstów jako takich; w szczególności nie może prowadzić do dygresji stosowanej niefunkcjonalnie. 7. Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie ogranicza się wyłącznie do przywołania, np. informacji, wydarzenia, tytułu dzieła; kontekst jest poprawny, ale ogranicza się tylko do funkcji informacyjnej, nie pogłębia i nie rozwija omawianego zagadnienia. 8. Kontekst polegający na odniesieniu się przez zdającego do innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, nie formułując żadnego wniosku, nie dokonując żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem. 9. Erudycję należy rozumieć jako wiedzę przedmiotową zdającego, w tym m.in. wiedzę i umiejętność wykorzystania kontekstów, kodów kulturowych, terminologii, znajomości kultury, w tym literatury i innych dziedzin sztuki. Wypowiedź świadcząca o erudycji zdającego to wypracowanie, w którym zdający funkcjonalnie wykorzystał wiedzę przedmiotową w rozważaniu problemu sformułowanego w poleceniu. 10. W ocenie poziomu argumentacji nie uwzględnia się fragmentów wypowiedzi zawierających błędy rzeczowe. 11. Błąd rzeczowy – to błąd świadczący o: 1) nieznajomości lektury obowiązkowej (z podstawy programowej) wskazanej w poleceniu, do której odwołuje się zdający, w zakresie innym niż w przypadku błędu kardynalnego, tj. np. błąd w nazwisku autora, w przypisaniu autorstwa, w nazwisku/imieniu bohatera (dopuszczalne błędy w zapisie, nieprowadzące do trudności w identyfikacji bohatera lub autora, np. Russeau albo Rouseau zamiast Rousseau – błędny zapis to błąd ortograficzny), dotyczący losów bohaterów drugoplanowych bądź wątków innych niż główne 2) nieznajomości utworu literackiego lub tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, innego niż lektura obowiązkowa lub utwór literacki wskazany w poleceniu (każdy błąd merytoryczny) 3) nieuprawnionej interpretacji fragmentu lub fragmentów / części utworu literackiego, w tym poetyckiego, do którego odwołuje się zdający, będącej częściową falsyfikacją danego utworu 4) nieznajomości zagadnień z zakresu teorii i historii literatury bądź języka, np. stosowanie pojęć typowych dla epiki w odniesieniu do liryki (np.: *narrator wiersza; wiersz „Ocalony” Różewicza opowiada, fabuła w „Trenach” Jana Kochanowskiego). Nie są błędem rzeczowym sformułowania takie jak np. utwór pokazuje, wiersz ukazuje). 5) braku wiedzy dotyczącej wybranego przez zdającego kontekstu, np. błędne przywołanie pojęć lub faktów historycznych. Jako błąd rzeczowy traktujemy również niepoprawne przywołanie cytatu z utworu literackiego, oznaczone cudzysłowem. 6) Dokładnie ten sam błąd rzeczowy (np. konsekwentne stosowanie błędnego imienia bohatera, którego da się w jednoznaczny sposób zidentyfikować, a opisane w wypracowaniu fakty świadczą o znajomości lektury) powtórzony kilkakrotnie jest liczony jako jeden błąd. 7) Jeżeli dane sformułowanie stosowane/uznawane jest w nauczaniu zwyczajowo za „termin” (np. apokalipsa spełniona), ale nie jest terminem w rozumieniu encyklopedycznym oraz/lub nie jest wymienione w podstawie programowej, to błędu w takim sformułowaniu (np. *apokalipsa przepowiadana) nie traktuje się jako błędu rzeczowego. Zasady oceniania rozwiązań zadań 3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy: 1. w zakresie struktury wypowiedzi: • kompozycja wypowiedzi jest funkcjonalna, tzn. czy układ wywodu / sposób uporządkowania treści pomaga w zrozumieniu wypowiedzi • podział wypowiedzi – zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie struktury akapitów – jest poprawny i funkcjonalny 2. w zakresie spójności wypowiedzi: • wypowiedź jest spójna, tzn. złożona z elementów, które tworzą logiczną i uporządkowaną całość • w wypowiedzi spójność jest zachowana zarówno wewnątrz zdań, jak również między zdaniami i akapitami • w wypowiedzi użyte zostały odpowiednie środki językowe, np. wskaźniki zespolenia tekstu, struktury metatekstowe, leksykalne wykładniki spójności, które ułatwiają śledzenie toku rozumowania autora 3. w zakresie stylu wypowiedzi: • styl wypowiedzi jest stosowny, tzn. czy zdający konsekwentnie posługuje się jednym, wybranym stylem, a jeżeli miesza różne style w wypowiedzi – to czy jest to uzasadnione (czy czemuś to służy, jest funkcjonalne) oraz czy zdający nie napisał wypowiedzi, stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. 3a. Struktura wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3a – Struktura wypowiedzi) 1. Elementy treściowe wypowiedzi to – najogólniej rzecz ujmując – „bloki”, na które podzielone jest wypracowanie (w najprostszej formie: wstęp – część zasadnicza (rozwinięcie) – zakończenie, ale „część zasadnicza” zazwyczaj jest dzielona na kolejne „bloki”, tj. akapity). 1) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane problemowo (w toku problemowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania omawia np. jeden aspekt tematu. Omawiając wybrany aspekt, zdający przywołuje argumentację i przykłady z różnych tekstów literackich / kontekstów; czynnikiem organizującym dany „blok” jest właśnie problem („ponadtekstowo”, „międzytekstowo”), a nie dany tekst literacki. 2) Możliwa jest sytuacja, w której zorganizowanie problemowe „pokrywa się” ze zorganizowaniem według kolejno omawianych tekstów literackich, jeżeli w pracy widoczny jest zamysł kompozycyjny wskazujący na tematyczne ustrukturyzowanie wypowiedzi, np. kolejny tekst literacki stanowi przykład umożliwiający np. uszczegółowienie wcześniej omawianego zagadnienia. 3) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym (w toku liniowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania dotyczy innego tekstu literackiego / kontekstu, a jedynym identyfikowalnym czynnikiem organizującym taki układ jest po prostu omawianie w następujących po sobie „blokach” zagadnień dotyczących kolejnych tekstów / kontekstów; tekst jest zorganizowany wg tekstów „jeden po drugim” (np. zmiana kolejności akapitów nie wpływa na strukturę tekstu). 2. Ocena podziału wypowiedzi w skali ogólnej wymaga rozważenia proporcji i funkcjonalności zasadniczych „bloków” pracy, tj. wstępu – części zasadniczej – zakończenia. Usterki w podziale wypowiedzi w skali ogólnej mogą wynikać z np. nieproporcjonalnie i niefunkcjonalnie długiego wstępu, ze zbyt krótkiego (lakonicznego) zakończenia lub z braku jednego z tych „bloków”. 3. Ocena podziału wypowiedzi na akapity wymaga rozważenia, czy logika wywodu została odzwierciedlona w podziale na graficznie wyodrębnione i funkcjonalne akapity. Usterki w podziale wypowiedzi na akapity mogą wynikać np. z faktu, że w pracy występują wyodrębnione graficznie akapity, które nie stanowią zwartej myślowo całości, albo występują akapity, które powinny zostać podzielone na mniejsze bloki, ponieważ taki akapit zawiera kilka wątków (każdy z takich wątków stanowi sam w sobie zwartą myślowo całość). 4. W ocenie struktury wypowiedzi nie uwzględnia się niezrealizowania przez zdającego któregoś z elementów tematu, np. nieodwołania się w ogóle do jednego z tekstów wskazanych w temacie jako obowiązkowy. 3b. Spójność wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3b – Spójność wypowiedzi) 1. Wypowiedź jest spójna, jeżeli elementy, które ją tworzą, stanowią logiczną i uporządkowaną całość. 2. Wywód jest uporządkowany, jeśli każdy kolejny akapit wynika z poprzedniego, a np. przestawienie akapitów zaburzyłoby tok rozumowania przyjęty przez zdającego. 3. Zaburzenia w spójności mogą wynikać m.in. z: a) błędów logicznych, w tym ze zbyt daleko idących uogólnień, nieuzasadnionych wniosków (np. wnioski w zakończeniu pracy nie wynikają z przeprowadzonego rozumowania), sprzecznych stwierdzeń b) odstępstw od podporządkowania wywodu myśli przewodniej, np. wypracowanie zawiera niefunkcjonalne fragmenty stanowiące niezwiązane z tematem wątki poboczne c) zredagowaniu wstępu lub rozwinięcia, lub zakończenia, lub akapitu, które nie pasują logicznie do pozostałej części wypracowania, nie łączą się logicznie z poprzedzającą je częścią / poprzedzającym je akapitem d) rozwijania jednocześnie więcej niż jednego wątku („zazębiania” się wątków) e) pomijania pośrednich ogniw rozumowania, tzw. skróty myślowe f) wprowadzenie treści nieistotnych, zbędnych dla pracy, bez związku / pozostających w wątpliwym związku z tematem/wywodem g) wprowadzania dygresji stosowanych niefunkcjonalnie h) przerywania toku myślenia zbędnymi zdaniami. 4. Błędy w spójności wewnątrz akapitów oznaczają np. nielogiczne połączenia zdań w akapicie oraz brak zastosowania w nim wskaźników zespolenia. 5. Błędy w spójności między akapitami oznaczają nielogiczne powiązanie danego akapitu Zasady oceniania rozwiązań zadań z poprzednim lub poprzednimi akapitami oraz brak zastosowania wskaźników zespolenia między akapitami. 6. Błąd w składni prowadzący do błędu w spójności jest traktowany zarówno jako błąd językowy, jak i błąd w spójności. 3c. Styl wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3c – Styl wypowiedzi) 1. Styl wypowiedzi – co do zasady – powinien być: jasny, prosty (nie: zawiły, pretensjonalny), zwięzły, jednolity. Dodatkowo może być żywy, obrazowy. 2. Wypracowanie powinno być napisane stylem stosownym do sytuacji komunikacyjnej, jaką jest egzamin maturalny, co oznacza, że nie należy redagować go, stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. Styl uznaje się za stosowny w przeważającej części, jeżeli jest stosowany w orientacyjnie 2/3 pracy. Styl jest niestosowny do sytuacji komunikacyjnej, jeżeli orientacyjnie ok. 2/3 wypracowania zredagowane jest przy użyciu struktur językowych charakterystycznych dla stylu potocznego w odmianie mówionej. 3. Styl wypracowania jest jednorodny, jeśli zdający konsekwentnie posługuje się jednym, wybranym stylem, odpowiednim dla treści i formy wypowiedzi, lub miesza różne style w wypowiedzi, ale jest to uzasadnione i celowe. 4. Indywidualne upodobania stylistyczne egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę stylu pracy zdającego. 4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał: 1. w odniesieniu do zakresu i poprawności środków językowych: • czy zdający poprawnie użył w wypowiedzi różnych rodzajów zdań i bogatej leksyki (np. frazeologizmów, wyrazów rzadziej używanych w języku polskim), czy też ograniczył się do najprostszych środków językowych • czy środki językowe, których użył zdający, pozwalają mu zrealizować temat w sposób swobodny i precyzyjny, czy też pobieżny, sprawiający trudność w zrozumieniu tekstu • ile błędów językowych (fleksyjnych, składniowych, leksykalnych, frazeologicznych, słowotwórczych, stylistycznych) zdający popełnił w pracy 2. w odniesieniu do poprawności ortograficznej: • ile błędów ortograficznych zdający popełnił w pracy 3. w odniesieniu do poprawności interpunkcyjnej: • ile błędów interpunkcyjnych zdający popełnił w pracy. 4a. Zakres i poprawność środków językowych Oceniając język wypowiedzi, egzaminator najpierw oceni zakres użytych środków językowych, a następnie – ich poprawność. Ostateczną liczbę punktów ustali na podstawie oceny obu tych aspektów wypowiedzi, zgodnie z poniższą tabelą. Wyjaśnienia (kryterium 4a) 1. Nie każde nieprecyzyjne sformułowanie jest niepoprawne językowo (stanowi błąd językowy); może być przejawem nieporadności językowej. Błędem jest nieporadność językowa będąca oczywistym nieuzasadnionym naruszeniem obowiązującej normy językowej. 2. Indywidualne upodobania językowe egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę poprawności środków językowych w pracy zdającego. 3. W wypracowaniu występuje zróżnicowana składnia, jeżeli w pracy zdający wykorzystał poprawnie co najmniej 4 różne struktury składniowe, np.: zdanie pojedyncze, zdanie złożone, zdanie wielokrotnie złożone, równoważnik zdania, imiesłowowy równoważnik zdania, strona bierna, paralelizm składniowy, poprawne wprowadzanie cytatu, zdanie pytające, zdanie wtrącone. 4. W wypracowaniu występuje zróżnicowana leksyka, jeżeli w pracy zdający np. stosuje wyrazy/wyrażenia synonimiczne, stosuje bogatą frazeologię, używa precyzyjnego słownictwa, w tym np. terminologii. 5. W ocenie zróżnicowania leksyki nie uwzględnia się nieuzasadnionych powtórzeń wyrazów, zwrotów. Nieuzasadnione powtórzenia są uwzględniane w liczbie błędów językowych.

Zasady oceniania rozwiązań Rodzaj dokumentu: zadań Egzamin maturalny Egzamin: Arkusz 1. Przedmiot: Test Język polski w użyciu Test historycznoliteracki Poziom: Formy arkusza: Termin egzaminu: 20 sierpnia 2024 r. Data publikacji 9 września 2024 r. dokumentu: Ogólne zasady oceniania zadań w części testowej Przykładowe rozwiązania zadań otwartych nie są wzorcem oczekiwanych sformułowań. Akceptowane są wszystkie odpowiedzi merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania – również te nieprzewidziane jako przykładowe odpowiedzi w zasadach oceniania. • Odpowiedzi nieprecyzyjne, niejednoznaczne, niejasno sformułowane uznaje się za błędne. • Gdy jako rozwiązanie tego samego zadania zdający podaje kilka odpowiedzi, z których jedna jest poprawna, a inne – błędne, nie otrzymuje punktów za żadne z tych rozwiązań. • Jeżeli odpowiedź zawiera wyłącznie cytat, to jest oceniana na 0 pkt. • Jeżeli informacje zamieszczone w odpowiedzi (również te dodatkowe, a więc takie, które nie wynikają z treści polecenia) świadczą o nierozumieniu omawianego zagadnienia i zaprzeczają pozostałej części odpowiedzi stanowiącej prawidłowe rozwiązanie zadania, to za odpowiedź jako całość zdający otrzymuje 0 pkt. • Jeżeli rozwiązanie zadania sprawdzającego znajomość problematyki i treści lektur obowiązkowych zawiera błąd rzeczowy, to ocenia się je na 0 pkt. • W zadaniach zamkniętych każdy sposób oznaczenia odpowiedzi (podkreślenie, przekreślenie, zakreślenie, obwiedzenie itd.) jest uznawany za wybór tej odpowiedzi, pod warunkiem że zdający konsekwentnie go stosuje w jednym zadaniu. Zasady oceniania rozwiązań zadań Zadanie 1. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 20241 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza i hierarchizuje informacje kultury […]. z tekstów, np. publicystycznych […]; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 3) […] odczytuje informacje i przekazy odbioru […] tekstów kultury na różnych jawne i ukryte […]. poziomach […]. SP I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 3) wyszukuje w tekście potrzebne informacje [...]; 5) wyszukuje w tekście informacje wyrażone wprost i pośrednio (ukryte). Zasady oceniania 1 pkt – poprawna odpowiedź. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie B Zadanie 2. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza i hierarchizuje informacje kultury […]. z tekstów, np. publicystycznych […]; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 3) […] odczytuje informacje i przekazy odbioru […] tekstów kultury na różnych jawne i ukryte […]. poziomach […]. SP I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 3) wyszukuje w tekście potrzebne informacje [...]; Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wyjaśnienie. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Defensywny pesymista formułuje mniejsze/niższe oczekiwania wobec przyszłości, co sprawia, że mniej boi się porażki. • Założenie, że słabo sobie poradzimy w wymagającej sytuacji, sprawia, że przestajemy się koncentrować na lęku przed porażką. Zadanie 3. (0–2) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza i hierarchizuje informacje kultury […]. z tekstów, np. publicystycznych […]; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 3) […] odczytuje informacje i przekazy odbioru […] tekstów kultury na różnych jawne i ukryte […]. poziomach […]. SP I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 3) wyszukuje w tekście potrzebne informacje [...]; 5) wyszukuje w tekście informacje wyrażone wprost i pośrednio (ukryte); 7) wyciąga wnioski wynikające z przesłanek zawartych w tekście […]. Zasady oceniania 2 pkt – rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie w odniesieniu do obu tekstów oraz do sentencji Winstona Churchilla. 1 pkt – rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie w odniesieniu do jednego tekstu oraz do sentencji Winstona Churchilla. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Zasady oceniania rozwiązań zadań Przykładowe odpowiedzi ocenione na 2 pkt • Według Churchilla tylko optymizm jest postawą przydatną w życiu. Ta opinia nie znajduje potwierdzenia w żadnym z tekstów. Agata Cieślik wskazuje na przydatność optymizmu, ale podkreśla również, że nadmierny optymizm może prowadzić do bagatelizowania rzeczywistych problemów, zaleca zatem przyjęcie postawy realisty. Z kolei Malwina Szpitalak podkreśla, że optymista dotkliwiej odczuwa porażki, dlatego – jej zdaniem – lepiej jest być defensywnym pesymistą. • Opinia Churchilla częściowo znajduje potwierdzenie w tekście 1. Według Agaty Cieślik postawa optymistyczna pomaga w wielu aspektach życia. Autorka wskazuje jednak również na negatywne konsekwencje tej postawy. Tekst 2. nie potwierdza opinii Churchilla. Malwina Szpitalak zaleca przyjęcie postawy defensywnego pesymisty. Zadanie 4. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 8. Kształcenie umiejętności świadomego 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: odbioru […] tekstów kultury na różnych 1) przetwarza […] informacje z tekstów […]. poziomach […]. III. Kształcenie językowe. III. Kształcenie językowe. 3. Funkcjonalne wykorzystanie wiedzy 3. Komunikacja językowa i kultura języka. o języku w odczytaniu sensów zawartych Zdający: w strukturze głębokiej tekstów […] 5) […] wartościuje wypowiedzi językowe, nieliterackich. stosując kryteria, np. prawda – fałsz […]; 6) rozróżnia pojęcia […] dezinformacji; rozpoznaje te zjawiska […] i je charakteryzuje. Zasady oceniania 1 pkt – wybranie wniosku A i poprawne wyjaśnienie, na czym polega zafałszowanie informacji. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie Litera oznaczająca wybrany wniosek: A Przykładowe wyjaśnienie Z tekstu Agaty Cieślik nie wynika wniosek, że optymizm gwarantuje człowiekowi długowieczność. Chociaż autorka zauważa, że postawa optymistyczna wpływa korzystnie na zdrowie człowieka, to wskazuje również, że nadmierny optymizm może skłaniać do ryzyka i szkodzić zdrowiu. Zadanie 5. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 8. Kształcenie umiejętności świadomego 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: odbioru […] tekstów kultury na różnych 3) analizuje strukturę tekstu: odczytuje […] poziomach […]. sposób prowadzenia wywodu oraz argumentację. II. Kształcenie językowe. II. Kształcenie językowe. 3. Funkcjonalne wykorzystanie wiedzy 2. Zróżnicowanie języka. Zdający: o języku w odczytaniu sensów zawartych 6) rozpoznaje słownictwo o charakterze w strukturze głębokiej tekstów […] wartościującym […]. nieliterackich. Zasady oceniania 1 pkt – zaznaczenie dwóch poprawnych odpowiedzi. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie PP Zadanie 6. (0–4) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza […] informacje z tekstów, np. kultury, a także ich wzajemnej publicystycznych […]; korespondencji. 3) […] odczytuje informacje i przekazy 8. Kształcenie umiejętności świadomego jawne i ukryte […]. odbioru […] tekstów kultury na różnych poziomach […]. SP I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 3) wyszukuje w tekście potrzebne informacje […]; 4) odróżnia zawarte w tekście informacje ważne od informacji drugorzędnych; 5) wyszukuje w tekście informacje wyrażone wprost i pośrednio (ukryte). Zasady oceniania rozwiązań zadań II. Kształcenie językowe. 1. Gramatyka języka polskiego. Zdający: 1. Pogłębianie funkcjonalnej wiedzy 1) wykorzystuje wiedzę z dziedziny fleksji, z zakresu nauki o języku. słowotwórstwa, frazeologii i składni w […] tworzeniu własnych wypowiedzi. 4. Ortografia i interpunkcja. Zdający: 1) stosuje zasady ortografii i interpunkcji […]. III. Tworzenie wypowiedzi. 2. Mówienie i pisanie. Zdający: 2. Wykorzystanie kompetencji językowych 2) buduje wypowiedź w sposób świadomy, […] w wypowiedziach […] pisemnych. za znajomością jej funkcji językowej […]; 4) tworzy spójne wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: […] notatka syntetyzująca. Zasady oceniania notatki syntetyzującej Za notatkę syntetyzującą można uzyskać 4 punkty, w tym 3 punkty za treść i 1 punkt za poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną. Treść 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt notatka spełnia notatka spełnia notatka kryteria A, B i C kryteria A, B i C spełnia określone dla określone dla kryteria A i C 3 pkt, ALE nie 2 pkt, ALE nie określone dla została została 1 pkt, ALE zachowana zachowana nie została dozwolona liczba dozwolona liczba zachowana wyrazów wyrazów dozwolona liczba wyrazów ALBO ALBO ALBO A. przedstawienie notatka notatka notatka notatka nie stanowiska przedstawia – przedstawia – przedstawia spełnia każdego oparte na oparte na stanowisko żadnego autora kluczowych dla kluczowych dla każdego autora z kryteriów tematu tematu względem określonego informacjach – informacjach – zagadnienia dla 1 pkt stanowisko stanowisko określonego każdego autora każdego autora w temacie notatki, względem względem odtworzone na zagadnienia zagadnienia podstawie określonego określonego informacji w temacie notatki, w temacie notatki, zawartych odtworzone na odtworzone na w tekście podstawie podstawie informacji informacji zawartych zawartych w tekście, na w tekście, ale odpowiednim poziom poziomie uogólnienia jest uogólnienia zaburzony B. zestawienie w notatce w notatce stanowisk obu stanowisk obu zestawiono zestawiono autorów nie autorów stanowiska obu stanowiska obu zestawiono albo autorów; autorów; zestawiono je poprawnie poprawnie niepoprawnie; nie wskazano np. wskazano np. wskazano np. punkty wspólne/ punkty wspólne/ punktów rozbieżne albo rozbieżne albo wspólnych/ różnorodność różnorodność rozbieżnych albo aspektów aspektów różnych aspektów zagadnienia zagadnienia zagadnienia określonego określonego określonego w temacie notatki w temacie notatki w temacie notatki ujętych w tekstach ujętych w tekstach ujętych w tekstach obu autorów obu autorów obu autorów C. spójność notatka stanowi notatka stanowi notatka stanowi logiczną logiczną logiczną i zorganizowaną i zorganizowaną i zorganizowaną całość całość ALBO całość ALBO w notatce w notatce występują usterki występują usterki w spójności w spójności D. długość notatki 60–90 wyrazów 60–90 wyrazów 60–90 wyrazów Zasady oceniania rozwiązań zadań Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna 1 pkt – poprawny zapis, dopuszczalne dwa błędy (językowe, ortograficzne lub interpunkcyjne). 0 pkt – trzy i więcej błędów (językowych, ortograficznych lub interpunkcyjnych). Uwaga. Jeżeli w kryterium Treść przyznano 0 pkt, wówczas nie przyznaje się punktów w kryterium Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna. INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA NOTATKI SYNTETYZUJĄCEJ NAPISANEJ PRZEZ ZDAJĄCYCH ZE SPECYFICZNYMI TRUDNOŚCIAMI W UCZENIU SIĘ (Z DYSLEKSJĄ LUB DYSORTOGRAFIĄ) Egzaminator ocenia treść notatki syntetyzującej Treść (0–3) zgodnie z tabelą zamieszczoną na stronie 8 tego dokumentu. 1 pkt – zapis poprawny językowo, dopuszczalne trzy błędy językowe. 0 pkt – cztery i więcej błędów językowych. Poprawność językowa (0–1) Uwaga. Oceniając notatkę syntetyzującą zdającego, u którego stwierdzono specyficzne trudności w uczeniu się (dysleksję lub dysortografię), egzaminator nie ocenia ani poprawności ortograficznej, ani interpunkcyjnej. Wskazówki dotyczące realizacji tematu notatki 1) Stanowiska autorów tekstów a) Stanowisko autorki 1. tekstu, np. Nastawienie człowieka do życia zmienia się wraz z wiekiem i może być różne w zależności od dziedzin życia. Bezpieczną postawą jest postawa realisty. b) Stanowisko autorki 2. tekstu, np. Nastawienie do życia zależy od oceny przez człowieka sytuacji. Zalecaną postawą jest postawa defensywnego pesymisty. Uwaga. Jeżeli zdający, przedstawiając stanowisko każdej z autorek, określi, że dana autorka odnosi się tylko do optymizmu albo tylko do pesymizmu, to za treść przyznaje się nie więcej niż 1 pkt. 2) Zestawienie stanowisk, np. Z zestawienia stanowisk autorek obu tekstów musi wynikać, że obie odnoszą się i do optymizmu, i do pesymizmu. Uwaga. Kompozycja notatki jest dowolna, np. zdający może zacząć od zestawienia stanowisk autorek tekstów albo od przedstawienia stanowiska każdej z nich. Przykładowa odpowiedź oceniona na 3 punkty za treść Zarówno Agata Cieślik, jak i Malwina Szpitalak uważają, że nadmiernie optymistyczna postawa może się w niektórych sytuacjach nie sprawdzić, a trochę pesymizmu zwiększa prawdopodobieństwo sukcesu. Agata Cieślik uważa, że optymistyczna postawa wpływa na mniejszą podatność na zmęczenie i depresję, jednak może prowokować ryzykowne zachowania. Natomiast nadmiernie pesymistyczna postawa może prowadzić do zwiększonej podatności na zaburzenia nastroju. Malwina Szpitalak uważa jednak, iż defensywny pesymizm pozwala lepiej przygotować się do danej sytuacji, zredukować lęk i może przynieść lepsze skutki niż przesadny optymizm. [80 wyrazów] Zadanie 7. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej i światowej […]. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury w podstawie programowej jako lektury […]. obowiązkowe. 8. Kształcenie umiejętności świadomego odbioru utworów literackich […] na różnych poziomach [...]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne uzupełnienie obu wierszy tabeli. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie A4, B1 Zasady oceniania rozwiązań zadań Zadanie 8. (0–2) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […] oraz umiejętność 9) rozpoznaje tematykę i problematykę mówienia o nich z wykorzystaniem poznanych tekstów […]. potrzebnej terminologii. 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: 7. Kształcenie umiejętności czytania, 6) odczytuje pozaliterackie teksty kultury, analizowania i interpretowania literatury stosując kod właściwy w danej dziedzinie oraz innych tekstów kultury, a także ich sztuki. wzajemnej korespondencji. SP 8. Kształcenie umiejętności świadomego 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: odbioru utworów literackich i tekstów kultury 11) interpretuje dzieła sztuki ([…] grafika na różnych poziomach: dosłownym, […]); metaforycznym, symbolicznym […]. 15) znajduje w tekstach współczesnej kultury […] nawiązania do tradycyjnych wątków literackich i kulturowych. Zasady oceniania 2 pkt – rozstrzygnięcie i trafne uzasadnienie w odniesieniu do fragmentu Pieśni III ORAZ do ilustracji. 1 pkt – rozstrzygnięcie i trafne uzasadnienie w odniesieniu do fragmentu Pieśni III ALBO do ilustracji. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Postawa Fortuny jest podobna. W Pieśni III przedstawiona jest jej niestałość (raz sprzyja człowiekowi, innym razem się od niego odwraca), z kolei na ilustracji zmienność Fortuny symbolizuje koło (siedzący na nim człowiek łatwo może z niego spaść). • Tak, postawa Fortuny wobec życia ludzkiego w obu tekstach kultury jest podobna. Podobieństwo przedstawienia postawy Fortuny wobec człowieka polega na ukazaniu jej niestałości. W wierszu Kochanowskiego podkreśla się, że bogini jest postacią zmienną. Tę obserwację potwierdza ilustracja Behama, na której Fortuna trzyma koło z rękojeścią służącą do jego obracania. • W obu tekstach Fortuna jest przedstawiona jako ta, która decyduje o życiu ludzkim. Na obrazie Fortuna trzyma koło, a człowiek na jego szczycie wie, że może spaść – zdaje się prosić boginię o to, by nie obracała kołem. Kochanowski nawiązuje do Fortuny i jej niestałości – może ona nagle odmienić los tego, który siedzi wysoko, który cieszy się szczęściem. Uwaga. Za poprawną uznaje się odpowiedź, z której wynika, że w każdym z tekstów postawa Fortuny wobec ludzkiego losu jest zmienna. Zadanie 9.1. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 9) rozpoznaje tematykę i problematykę 7. Kształcenie umiejętności czytania, poznanych tekstów […]. analizowania i interpretowania literatury oraz innych tekstów kultury, a także ich wzajemnej korespondencji. Zasady oceniania 1 pkt – poprawna odpowiedź. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie D Zadanie 9.2. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 9) rozpoznaje tematykę i problematykę 7. Kształcenie umiejętności czytania, poznanych tekstów […]; analizowania i interpretowania literatury oraz innych tekstów kultury, a także ich wzajemnej korespondencji. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne uzasadnienie, że bajka Mysz i kot bawi oraz uczy. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • W bajce posłużono się komizmem widocznym w zachowaniu kota czy zarozumiałej myszy. Ponadto utwór zawiera morał, że pycha jest zgubna. • Bajka bawi poprzez ukrycie ludzkich wad pod maską zwierzęcych postaci i zasugerowanie na początku utworu głupoty myszy (uważa, że jest mądra, ponieważ zjadła książkę). Jednocześnie utwór przekazuje ogólnoludzką prawdę/morał/pouczenie, że próżność/pycha/wywyższanie się/ zadufanie w sobie prowadzi do zguby. Zasady oceniania rozwiązań zadań Zadanie 10. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […] oraz umiejętność 5) interpretuje treści […] symboliczne mówienia o nich z wykorzystaniem utworu literackiego; potrzebnej terminologii. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury w podstawie programowej jako lektury oraz innych tekstów kultury, a także ich obowiązkowe; wzajemnej korespondencji. 9) rozpoznaje tematykę i problematykę 8. Kształcenie umiejętności świadomego poznanych tekstów […]. odbioru utworów literackich i tekstów kultury na różnych poziomach: dosłownym, metaforycznym, symbolicznym […]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wyjaśnienie znaczenia podziału na strony lewą i prawą we fragmencie Dziadów cz. III na podstawie znajomości problematyki całego utworu. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Ten podział jest odzwierciedleniem dobra i zła. Po stronie prawej są patrioci, którzy oburzają się postawą zdrajców narodu, znajdujących się po stronie lewej. • Po prawej stronie są patrioci, a ci po lewej są lojalni wobec cara/caratu. • Po prawej stronie są patrioci, a ludzie po lewej stronie pragną się przypodobać Senatorowi, ponieważ liczą na korzyści. Zadanie 11.1. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury […] światowej oraz umiejętność 4) rozpoznaje w tekście literackim środki mówienia o nich z wykorzystaniem wyrazu artystycznego […]; potrzebnej terminologii. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania […] literatury […]. w podstawie programowej jako lektury 8. Kształcenie umiejętności świadomego obowiązkowe. odbioru utworów literackich […] na różnych poziomach […]. III. Tworzenie wypowiedzi. III. Tworzenie wypowiedzi. 4. Doskonalenie umiejętności retorycznych 1. Elementy retoryki. Zdający: […]. 2) […] rozróżnia cele perswazyjne w wypowiedzi literackiej […]; 5) rozróżnia typy argumentów, w tym argumenty pozamerytoryczne […]. Zasady oceniania 1 pkt – trafne wykazanie, że Zagłoba posługuje się argumentem odwołującym się do emocji. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Zagłoba podkreśla, że ojczyznę należy kochać. • Zagłoba podkreśla, że ten, kto nie będzie walczył w obronie ojczyzny, nie zasługuje na jej miłość. • Zagłoba próbuje zawstydzić odbiorców poprzez deklarację, że pójdzie walczyć, chociaż jest stary. • Zagłoba przypomina Polakom, że mają powinności/obowiązki wobec ojczyzny jak wobec matki. Zadanie 11.2. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: analizowania […] literatury […]. 4) rozpoznaje w tekście literackim środki 8. Kształcenie umiejętności świadomego wyrazu artystycznego […]. odbioru utworów literackich […] na różnych poziomach […]. II. Kształcenie językowe. II. Kształcenie językowe. Funkcjonalne wykorzystywanie wiedzy 2. Zróżnicowanie języka. Zdający: o języku w odczytaniu sensów […] tekstów 6) […] odróżnia słownictwo neutralne od literackich. słownictwa o zabarwieniu emocjonalnym […]. III. Tworzenie wypowiedzi. III. Tworzenie wypowiedzi. 4. Doskonalenie umiejętności retorycznych 1. Elementy retoryki. Zdający: […]. 4) wyjaśnia, w jaki sposób użyte środki retoryczne […] oddziałują na odbiorcę. Zasady oceniania rozwiązań zadań Zasady oceniania 1 pkt – poprawne podanie przykładu środka retorycznego i jego nazwy. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi Przykład środka retorycznego Nazwa środka retorycznego „Kto przy niej dziś nie stanie, kto jej na anafora / powtórzenie ratunek nie pobieży…” „Na Szweda! […] Na Szweda!” powtórzenie / wykrzyknienie panowie bracia! apostrofa „ten nie syn, ale pasierb” antyteza / słownictwo wartościujące „w imię tej matki, która nas wszystkich alegoria ojczyzny jako matki / metafora wykarmiła” „Poprzysięgnijmy sobie” tryb rozkazujący zapożyczenia z języka łacińskiego / wyrazy repeto / hostibus łacińskie / makaronizmy Zadanie 12. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury […]. w podstawie programowej jako lektury 8. Kształcenie umiejętności świadomego obowiązkowe; odbioru utworów literackich i tekstów kultury 9) rozpoznaje tematykę i problematykę na różnych poziomach […]. poznanych tekstów […]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wyjaśnienie na przykładzie bohatera Wesela, wybranego z ramki, jak w dramacie spełnia się zapowiedź Chochoła. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi Chochoł zaprasza na wesele widma, z których każde jest projekcją myśli bohatera, do którego przychodzi, i odsłania jego wnętrze (pragnienia/kompleksy), np.: • Stańczyk odwiedza Dziennikarza, aby wskazać mu jego wady i właściwą drogę postępowania. / Stańczyk zarzuca Dziennikarzowi bierność i negatywny wpływ na ludzkie umysły, usypianie narodu. • Rycerz to postać z dramatu Poety, krytykuje jego dekadentyzm. • Hetman krytykuje decyzję Pana Młodego o małżeństwie z chłopką. / Hetman podkreśla, że Pan Młody jest zdrajcą, bo bawi się, zapomniał o walce za ojczyznę. • Upiór Szeli to wyrzut sumienia Dziada, który brał udział w rabacji galicyjskiej. Zadanie 13. (0–2) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 2. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury [...] światowej oraz umiejętność 4) rozpoznaje w tekście literackim środki mówienia o nich z wykorzystaniem wyrazu artystycznego […]; potrzebnej terminologii. 9) rozpoznaje tematykę […] poznanych 7. Kształcenie umiejętności czytania, tekstów […]. analizowania i interpretowania literatury […]. 8. Kształcenie umiejętności świadomego odbioru utworów literackich […] na różnych poziomach [...]. Zasady oceniania 2 pkt – zaznaczenie trzech poprawnych odpowiedzi. 1 pkt – zaznaczenie dwóch poprawnych odpowiedzi. 0 pkt – zaznaczenie jednej poprawnej odpowiedzi lub odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie PFP Zasady oceniania rozwiązań zadań Zadanie 14. (0–2) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: analizowania i interpretowania literatury […]. 8) wykazuje się znajomością 8. Kształcenie umiejętności świadomego i zrozumieniem treści utworów wskazanych odbioru utworów literackich […] na różnych w podstawie programowej jako lektury poziomach [...]. obowiązkowe; 9) rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów […]. Zasady oceniania 2 pkt – poprawne wyjaśnienie – na przykładzie dwóch bohaterów Dżumy – jakie różne postawy wobec dżumy przyjmowali ludzie. 1 pkt – poprawne wyjaśnienie postawy wobec dżumy na przykładzie jednego bohatera Dżumy. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • To postawa humanitarna. Przykładem takiej postawy w powieści jest Rambert, który podejmuje decyzję o pozostaniu w Oranie i wsparciu oddziałów sanitarnych. Wie, że jeśli uciekłby z miasta zmagającego się z epidemią – złem, nie potrafiłby cieszyć się w pełni własnym szczęściem. • Jest to heroiczna, bezinteresowna postawa, którą należy przyjmować, mimo świadomości, że zło nigdy całkowicie nie ginie. Świadomość, że zwycięstwa zawsze będą tymczasowe, nie może być powodem, by tej walki zaniechać. Przykładem takiej heroicznej postawy w powieści jest Jean Tarrou, tworzący oddziały sanitarne, od początku bezinteresownie zaangażowany w walkę z epidemią. • Zdaniem doktora Rieux obowiązkiem moralnym człowieka jest walka ze złem. Jest on lekarzem, który jako pierwszy (z doktorem Castelem) rozpoznaje dżumę w Oranie, a następnie z poświęceniem walczy z chorobą (dżuma jest symbolem zła), do samego końca, nie oczekując żadnej nagrody. • To postawa pokorna wobec zła. Ojciec Paneloux początkowo postrzegał dżumę jako sprawiedliwą karę za grzechy ludzi i nawoływał ich do poprawy. • Niektórzy ludzie, np. Rambert, przyjmowali początkowo egoistyczną postawę wobec dżumy. Dziennikarz chciał za wszelką cenę opuścić miasto i wrócić do ukochanej. • Akceptowanie dżumy, a nawet cieszenie się, że ona istnieje, bo ludzie zapominają o innych sprawach - np. Cottard był zadowolony z wybuchu epidemii, bo zapomniano o jego przestępstwie i czuł się bezkarny. Zadanie 15.1. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej [...] oraz umiejętność 8) wykazuje się znajomością […] treści mówienia o nich z wykorzystaniem utworów wskazanych w podstawie potrzebnej terminologii. programowej jako lektury obowiązkowe; 7. Kształcenie umiejętności czytania, 9) rozpoznaje tematykę i problematykę analizowania i interpretowania literatury […]. poznanych tekstów […]; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 13) porównuje utwory literackie lub ich odbioru utworów literackich […] na różnych fragmenty, dostrzega kontynuacje poziomach [...]. i nawiązania w porównywanych utworach […]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawna odpowiedź. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie Lalka Zadanie 15.2. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymaganie szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej [...]. 9) rozpoznaje tematykę i problematykę 7. Kształcenie umiejętności czytania, poznanych tekstów […]. analizowania i interpretowania literatury […]. 8. Kształcenie umiejętności świadomego odbioru utworów literackich […] na różnych poziomach [...]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wyjaśnienie. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Ocena społeczeństwa jest krytyczna. Są nierówności społeczne, rozwarstwienie. • Ocena jest negatywna, ponieważ Polacy nie mają wspólnego celu, za bardzo koncentrują się na przeszłości. Zasady oceniania rozwiązań Rodzaj dokumentu: zadań Egzamin maturalny Egzamin: Arkusz 2. Przedmiot: Wypracowanie Poziom: Formy arkusza: Termin egzaminu: 20 sierpnia 2024 r. Data publikacji 9 września 2024 r. dokumentu: Ogólne zasady oceniania wypracowania 1. Zdający może zrealizować temat w wybranej przez siebie formie wypowiedzi, np.: rozprawka, szkic krytyczny, przemówienie, list otwarty, artykuł, esej, pod warunkiem że będzie to wypowiedź argumentacyjna. 2. Do pełnej realizacji polecenia wystarczy przywołanie dwóch argumentów. 3. Przywołanie utworu literackiego w formie streszczenia nie stanowi argumentu. 4. W wypracowaniu nie jest wymagane omawianie utworów literackich ani w porządku chronologicznym, ani w porządku przedstawionym w temacie, tj. lektura obowiązkowa, inny utwór literacki, konteksty. Zdający powinien zrealizować temat zgodnie z przyjętą przez siebie koncepcją. 5. Funkcjonalność wykorzystania w wypracowaniu utworu literackiego nie oznacza konieczności omówienia przez zdającego wszystkich elementów fabuły, sensów utworu istotnych (z punktu widzenia egzaminatora) ze względu na zagadnienie sformułowane w temacie. Zadaniem egzaminatora jest ocena stworzonej przez zdającego pracy pisemnej. Egzaminator nie może kierować się własnym wyobrażeniem, jak inaczej/lepiej można by taką pracę napisać. W ocenie należy uwzględnić to, co w pracy jest, a nie to, co – zdaniem egzaminatora – mogłoby/powinno w niej być. 6. Losy postaci literackiej są uogólnieniem ludzkiego doświadczenia. Dlatego jeżeli problem sformułowany w temacie odnosi się do człowieka, to za trafne uznaje się odwołanie przez zdającego w wypracowaniu również do postaci literackich, które nie są ludźmi. Ta sama zasada dotyczy również tekstów kultury. 7. Zdający musi w wypracowaniu wykorzystać dwa konteksty, ale nie musi odwoływać się do dwóch różnych typów kontekstów, np. jeden kontekst jest filozoficzny, drugi – historyczny; mogą być to dwa konteksty z tej samej kategorii. 8. Jeżeli zdający przywoła w wypracowaniu lekturę obowiązkową jako kontekst i popełni błąd kardynalny, to praca zostanie oceniona na 0 punktów. 9. Jeżeli wypowiedź jest w całości nieczytelna (w rozumieniu czytelności zapisu), egzaminator oceni ją na 0 punktów. 10. Jeżeli wypowiedź nie zawiera w ogóle rozwinięcia (np. zdający napisał tylko wstęp), egzaminator przyzna 0 punktów w każdym kryterium. 11. Jeżeli wypowiedź zawiera mniej niż 300 wyrazów, jest oceniana wyłącznie w kryteriach: Spełnienie formalnych warunków polecenia oraz Kompetencje literackie i kulturowe. W pozostałych kryteriach egzaminator przyzna 0 punktów. 12. Jeżeli wypowiedź jest napisana niesamodzielnie, np. zawiera fragmenty odtworzone z podręcznika lub innego źródła, w tym internetowego, lub jest przepisana od innego zdającego, wówczas egzamin z języka polskiego, w przypadku takiego zdającego, zostanie unieważniony. Oznacza to, że zdający nie zdaje egzaminu i nie może przystąpić do egzaminu w terminie poprawkowym w sierpniu (może przystąpić do egzaminu w kolejnych latach jego przeprowadzania). 13. Jeżeli wypowiedź zawiera fragmenty przepisane z zadania (polecenia, tekstu) zawartego w cz. 1. lub w cz. 2. arkusza egzaminacyjnego bez interpretacji tych fragmentów / komentarza do tych fragmentów, wówczas za wypracowanie zdający otrzyma 0 pkt. Całość pracy tego zdającego nie jest unieważniana. 14. Zabronione jest pisanie wypowiedzi obraźliwych, wulgarnych lub propagujących postępowanie niezgodne z prawem. W przypadku takich wypowiedzi zostanie podjęta indywidualna decyzja dotycząca danej pracy, np. nie zostaną przyznane punkty za styl i język lub cała wypowiedź nie będzie podlegała ocenie. Zasady oceniania rozwiązań zadań Utwory literackie, w tym lektury 1. Za utwór literacki w wypracowaniu nie uznaje się: komiksu, powieści obrazkowej, mangi, scenariusza filmowego, gry komputerowej. Te teksty kultury mogą zostać wykorzystane w wypracowaniu jako kontekst. 2. Ani jako utworów literackich, ani jako kontekstów nie traktuje się utworów literackich i tekstów piosenek obcojęzycznych, które nie zostały przetłumaczone na język polski. 3. Za lekturę obowiązkową uznaje się odwołanie przez zdającego do każdej księgi biblijnej. Biblia jest utworem literackim, którego znajomość nie obowiązuje w całości, dlatego żaden błąd rzeczowy w odniesieniu do Biblii nie jest błędem kardynalnym. 4. Zbiory mitów inne niż Mitologia Jana Parandowskiego nie są uznawane za lekturę obowiązkową – mogą stanowić np. kontekst. Język, ortografia i interpunkcja 1. Wszystkie wyrazy napisane przez zdającego składają się na sumę wyrazów w wypracowaniu. Jeżeli zdający napisze rozdzielnie wyraz, który powinien napisać łącznie, to liczymy go jako dwa wyrazy. Liczbę wyrażoną cyframi traktujemy jako jeden wyraz. 2. Jeżeli zdający nadaje tytuły lub śródtytuły pracy lub jej poszczególnym częściom, to bierze się je pod uwagę przy ocenie pracy, np. przy ocenie spójności. Tytuły i śródtytuły wlicza się do ogólnej liczby wyrazów. 3. Nie są błędami językowymi powtórzenia wyrazów pojawiających się w temacie, np.: człowiek, motywować, przemiana wewnętrzna, poszukiwanie prawdy, świat. 4. Poprawne są różne wersje pisowni następujących tytułów utworów literackich: • „Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią” albo „Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią”, albo „Dialog Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”, albo „Dialog mistrza Polikarpa ze Śmiercią” • „Boska Komedia” albo „Boska komedia” • „Nie-Boska Komedia” albo „Nie-Boska komedia” • „Mała Apokalipsa” albo „Mała apokalipsa”. • „Rozdzióbią nas kruki, wrony…” albo „Rozdziobią nas kruki, wrony…” • „Inny świat” albo „Inny Świat” • „Rok 1984” albo „1984” • „Górą „Edek” ” albo „Górą Edek”. Zdający musi jednak konsekwentnie stosować w wypracowaniu wybraną wersję zapisywania danego tytułu. 5. Jeżeli zdający nie stosuje w wypracowaniu cudzysłowu w zapisie tytułów utworów literackich, to pominięcie cudzysłowu traktuje się jako błąd interpunkcyjny. Jeżeli zdający w swojej pracy konsekwentnie stosuje błędną interpunkcję w zapisie tytułu tego samego utworu literackiego, to egzaminator policzy ten błąd tylko raz. Wymagania egzaminacyjne 20241 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej i światowej oraz 5) interpretuje treści alegoryczne umiejętność mówienia o nich i symboliczne utworu literackiego; z wykorzystaniem potrzebnej terminologii. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury w podstawie programowej jako lektury oraz innych tekstów kultury, a także ich obowiązkowe; wzajemnej korespondencji. 9) rozpoznaje tematykę i problematykę 8. Kształcenie umiejętności świadomego poznanych tekstów oraz jej związek odbioru utworów literackich i tekstów kultury z programami epoki literackiej, zjawiskami na różnych poziomach: dosłownym, społecznymi, historycznymi, metaforycznym, symbolicznym, egzystencjalnymi i estetycznymi; poddaje aksjologicznym. ją refleksji; 10) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania: świata przedstawionego (fabuły, bohaterów, akcji, wątków, motywów), narracji, sytuacji lirycznej; interpretuje je i wartościuje; 11) rozumie pojęcie motywu literackiego i toposu, rozpoznaje podstawowe motywy i toposy oraz dostrzega żywotność motywów […] w utworach literackich; określa ich rolę w tworzeniu znaczeń uniwersalnych; 12) w interpretacji utworów literackich odwołuje się do tekstów poznanych w szkole podstawowej, w tym: bajek Ignacego Krasickiego, Dziadów cz. II oraz Pana Tadeusza Adama Mickiewicza, Balladyny Juliusza Słowackiego; 13) porównuje utwory literackie lub ich fragmenty, dostrzega kontynuacje i nawiązania w porównywanych utworach, określa cechy wspólne i różne; 14) przedstawia propozycję interpretacji utworu, wskazuje w tekście miejsca, które mogą stanowić argumenty na poparcie jego propozycji interpretacyjnej; 15) wykorzystuje w interpretacji utworów literackich potrzebne konteksty, szczególnie kontekst historycznoliteracki, Zasady oceniania rozwiązań zadań historyczny, polityczny, kulturowy, filozoficzny, biograficzny, mitologiczny, biblijny, egzystencjalny; 16) rozpoznaje obecne w utworach literackich wartości uniwersalne i narodowe; określa ich rolę i związek z problematyką utworu oraz znaczenie dla budowania własnego systemu wartości. 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: 5) charakteryzuje główne prądy filozoficzne oraz określa ich wpływ na kulturę epoki; 6) odczytuje pozaliterackie teksty kultury, stosując kod właściwy w danej dziedzinie sztuki. II. Kształcenie językowe. II. Kształcenie językowe. 2. Wzbogacanie umiejętności 1. Gramatyka języka polskiego. Zdający: komunikacyjnych, stosowne wykorzystanie 1) wykorzystuje wiedzę z dziedziny fleksji, języka w różnych sytuacjach słowotwórstwa, frazeologii i składni komunikacyjnych. w […] tworzeniu własnych wypowiedzi; 3. Funkcjonalne wykorzystywanie wiedzy 2) rozumie zróżnicowanie składniowe zdań o języku w odczytaniu sensów zawartych wielokrotnie złożonych […] i wykorzystuje je w strukturze głębokiej tekstów literackich w budowie wypowiedzi o różnym […]. charakterze; 4. Świadome wykorzystanie działań 3) rozpoznaje argumentacyjny charakter językowych w formowaniu różnych konstrukcji składniowych […]; odpowiedzialności za własne zachowania wykorzystuje je w budowie własnych językowe. wypowiedzi; 5. […] doskonalenie umiejętności 4) rozumie rolę szyku wyrazów w zdaniu posługiwania się poprawną polszczyzną. […]. 2. Zróżnicowanie języka. Zdający: 2) rozróżnia style funkcjonalne polszczyzny oraz rozumie zasady ich stosowania. 3. Komunikacja językowa i kultura języka. Zdający: 2) […] dba o jasność i precyzję komunikatu; 3) posługuje się różnymi odmianami polszczyzny w zależności od sytuacji komunikacyjnej; 5) stosuje zasady etyki wypowiedzi […]; 7) stosuje zasady etykiety językowej w wypowiedziach […] pisemnych odpowiednie do sytuacji. 4. Ortografia i interpunkcja. Zdający: 1) stosuje zasady ortografii i interpunkcji […]; 2) wykorzystuje składniowo-znaczeniowy charakter interpunkcji do uwypuklenia sensów redagowanego przez siebie tekstu. III. Tworzenie wypowiedzi. III. Tworzenie wypowiedzi. 1. Doskonalenie umiejętności wyrażania 1. Elementy retoryki. Zdający: własnych sądów, argumentacji [...]. 1) formułuje tezy i argumenty w wypowiedzi 2. Wykorzystanie kompetencji językowych […] i pisemnej przy użyciu odpowiednich i komunikacyjnych w wypowiedziach […] konstrukcji składniowych; pisemnych. 3) rozumie i stosuje w tekstach 3. Kształcenie umiejętności formułowania retorycznych zasadę kompozycyjną i uzasadniania sądów na temat dzieł (np. teza, argumenty, apel, pointa); literackich oraz innych tekstów kultury. 6) rozumie, na czym polega logika 4. Doskonalenie umiejętności retorycznych, i konsekwencja toku rozumowania w szczególności zasad tworzenia w wypowiedziach argumentacyjnych wypowiedzi spójnych, logicznych oraz i stosuje je we własnych tekstach. stosowania kompozycji odpowiedniej dla danej formy gatunkowej. 2. […] Pisanie. Zdający: 5. Rozwijanie umiejętności tworzenia 1) zgadza się z cudzymi poglądami lub tekstów o wyższym stopniu złożoności. polemizuje z nimi, rzeczowo uzasadniając własne zdanie; 2) buduje wypowiedź w sposób świadomy, ze znajomością jej funkcji językowej, z uwzględnieniem celu i adresata, z zachowaniem zasad retoryki; 4) tworzy spójne wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: wypowiedź o charakterze argumentacyjnym; 7) stosuje retoryczne zasady kompozycyjne w tworzeniu własnego tekstu […]; 8) w interpretacji przedstawia propozycję odczytania tekstu, formułuje argumenty na podstawie tekstu oraz znanych kontekstów, w tym własnego doświadczenia, przeprowadza logiczny wywód służący uprawomocnieniu formułowanych sądów; 9) stosuje zasady poprawności językowej i stylistycznej w tworzeniu własnego tekstu; potrafi weryfikować własne decyzje poprawnościowe; 10) wykorzystuje wiedzę o języku w pracy redakcyjnej nad tekstem własnym, dokonuje korekty tekstu własnego, stosuje kryteria poprawności językowej. Zasady oceniania rozwiązań zadań IV. Samokształcenie. IV. Samokształcenie. Zdający: 1. Doskonalenie umiejętności korzystania 1) porządkuje informacje w problemowe z różnych źródeł informacji […]. całości poprzez ich wartościowanie; 3. Umacnianie postawy poszanowania dla syntetyzuje poznawane treści wokół cudzej własności intelektualnej. problemu, tematu, zagadnienia oraz wykorzystuje je w swoich wypowiedziach. Zadanie 16. (0–35) Wybierz jeden z poniższych tematów i napisz wypracowanie. • W wypracowaniu rozważ problem podany w temacie. Przedstaw również swoje zdanie i je uzasadnij. • W rozważaniach przedstaw argumenty, odwołując się do utworów literackich oraz do wybranych kontekstów (np. historycznoliterackiego, literackiego, biograficznego, kulturowego, religijnego, mitologicznego, biblijnego, historycznego, filozoficznego, egzystencjalnego, politycznego, społecznego). • Jednym z utworów literackich musi być lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego. • Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów. Temat 1. Co motywuje człowieka do przemiany wewnętrznej? W pracy odwołaj się do: • lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego • innego utworu literackiego – może to być również utwór poetycki • wybranych kontekstów. Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące tematu 1. 1. Rozumienie pojęć: a) człowiek – każda postać literacka (a w przypadku kontekstów – również np. filmowa), w tym postacie, które nie są ludźmi – jednostka b) przemiana wewnętrzna – zmiana myślenia/postawy/postępowania/sposobu zachowania/działania c) co motywuje – pozytywny albo negatywny, stały albo zmienny czynnik (np. wydarzenie, zachowanie, postawa, inny człowiek) powodujący, że ktoś ulega przemianie wewnętrznej. 3. Zdający może zrozumieć i zrealizować temat w dowolny sposób. Jeżeli wypowiedź zdającego jest zgodna z tematem i z warunkami zadania, pracę należy oceniać. 4. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli w pracy zdający: a) określił czynnik motywujący kogoś do przemiany wewnętrznej ALBO b) omówił przemianę wewnętrzną człowieka ORAZ c) praca zawiera opinię albo uzasadnienie. 5. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji: a) określił czynnik motywujący kogoś do przemiany wewnętrznej ORAZ b) omówił przemianę wewnętrzną człowieka. 6. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany częściowo funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji a) określił czynnik motywujący kogoś do przemiany wewnętrznej ALBO b) omówił przemianę wewnętrzną człowieka. 7. Lektura obowiązkowa – dowolna lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 arkusza, ilustrująca zagadnienie sformułowane w temacie. Temat 2. Człowiek w poszukiwaniu prawdy o sobie i o świecie, w którym żyje W pracy odwołaj się do: • lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego • innego utworu literackiego – może to być również utwór poetycki • wybranych kontekstów. Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące tematu 2. 1. Rozumienie pojęć: a) człowiek/osoba – każda postać literacka (a w przypadku kontekstów – również np. filmowa), w tym postacie, które nie są ludźmi – jednostka ALBO zbiorowość (grupa ludzi) / bohater zbiorowy / ludzkość (wymiar uniwersalny) b) świat, w którym żyje człowiek – miejsce zamieszkania człowieka, np. planeta, kraj, region, miejscowość – społeczność, w której żyje człowiek Zasady oceniania rozwiązań zadań c) poszukiwanie prawdy o sobie – analizowanie własnych myśli/przeżyć/czynów/doświadczeń w celu zrozumienia siebie i swojego postępowania – wnioski z własnych przemyśleń/przeżyć/czynów/doświadczeń d) poszukiwanie prawdy o świecie – obserwacja świata w celu zrozumienia zachodzących w nim procesów, np. fizycznych, społecznych, metafizycznych – wnioski z obserwacji świata / z przemyśleń o świecie. 2. Zdający może zrozumieć i zrealizować temat w dowolny sposób. Jeżeli wypowiedź zdającego jest zgodna z tematem i z warunkami zadania, pracę należy oceniać. 3. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli w pracy zdający omówił: a) poszukiwanie przez człowieka prawdy o sobie ALBO b) poszukiwanie przez człowieka prawdy o świecie, w którym żyje ORAZ c) praca zawiera opinię albo uzasadnienie. 4. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji omówił: a) poszukiwanie przez człowieka prawdy o sobie ORAZ b) poszukiwanie przez człowieka prawdy o świecie, w którym żyje. 5. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany częściowo funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji omówił: a) poszukiwanie przez człowieka prawdy o sobie ALBO b) poszukiwanie przez człowieka prawdy o świecie, w którym żyje. 6. Lektura obowiązkowa – dowolna lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 arkusza, ilustrująca zagadnienie sformułowane w temacie. 1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt) • W wypracowaniu nie występuje błąd kardynalny. 1 pkt ORAZ • W wypracowaniu jest odwołanie do lektury obowiązkowej wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. ORAZ • Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu. ORAZ • Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną. • Wypracowanie nie spełnia któregokolwiek z warunków określonych w kategorii 0 pkt „1 pkt”. ALBO • Wypowiedź jest napisana w formie planu albo w punktach. Uwaga. Jeżeli w kryterium Spełnienie formalnych warunków polecenia przyznano 0 pkt, we wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt. Zasady oceniania rozwiązań zadań 2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów) Funkcjonalność wykorzystania utworów wskazanych Liczba Błędy w poleceniu Poziom argumentacji wypowiedzi; erudycyjność wypowiedzi punktów rzeczowe (lektury obowiązkowej oraz innego utworu literackiego). Dwa utwory • Bogata argumentacja. wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. 16 pkt w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie. Uwaga: za każdy błąd rzeczowy należy odjąć 1 pkt od ogólnej liczby punktów przyznanych za KLiK, maksymalnie do 16 pkt i bez punktów ujemnych. • Zadowalająca argumentacja. 15 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. • Zadowalająca argumentacja. • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 14 pkt funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. 13 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Jeden utwór • Bogata argumentacja. wykorzystany • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. 12 pkt w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie, • Zadowalająca argumentacja. a drugi – 11 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. częściowo • Powierzchowna argumentacja. funkcjonalnie. • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 10 pkt funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. 9 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Dwa utwory • Trafna argumentacja. wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. 8 pkt częściowo • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. funkcjonalnie. • Zadowalająca argumentacja. ALBO tylko jeden 7 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. utwór • Powierzchowna argumentacja. wykorzystany • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 6 pkt w pełni funkcjonalnie. funkcjonalnie, a drugi – • Powierzchowna argumentacja. 5 pkt niefunkcjonalnie. • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Tylko jeden utwór • Trafna argumentacja. 4 pkt wykorzystany • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. częściowo • Zadowalająca argumentacja. funkcjonalnie. 3 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 2 pkt funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. 1 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Żaden utwór nie został wykorzystany przynajmniej w części funkcjonalnie. 0 pkt Uwaga. w pracy), wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach (Kompozycja wypowiedzi oraz Język wypowiedzi) przyznaje się 0 pkt. 3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów) 3a. Struktura wypowiedzi Uporządkowanie Liczba elementów treściowych Podział wypowiedzi punktów wypowiedzi Elementy treściowe Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 3 pkt wypowiedzi w całości lub część zasadnicza, zakończenie), jak w przeważającej części i w zakresie struktury akapitów; sposób A pracy są zorganizowane podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka. Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 2 pkt (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) B ALBO w zakresie struktury akapitów. Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) C ORAZ w zakresie struktury akapitów. • W pracy podjęta jest Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 2 pkt próba organizacji część zasadnicza, zakończenie), jak elementów treściowych i w zakresie struktury akapitów; sposób D wypowiedzi podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka. • Elementy treściowe Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt wypowiedzi (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) E zorganizowane w pracy ALBO w zakresie struktury akapitów. częściowo problemowo, częściowo wyłącznie Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 0 pkt pod względem (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) formalnym. ORAZ w zakresie struktury akapitów. • Elementy treściowe wypowiedzi w całości lub w przeważającej części pracy F zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym, np. wg kolejno omawianych tekstów literackich. Elementy treściowe wypowiedzi niezorganizowane; wypowiedź stanowi 0 pkt G zbiór w znacznej mierze niezależnych elementów. Zasady oceniania rozwiązań zadań 3b. Spójność wypowiedzi Wypowiedź jest w całości spójna lub występują w niej nie więcej niż 2 zaburzenia 3 pkt w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. W wypowiedzi występuje 3–5 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) 2 pkt na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. • W wypowiedzi występuje 6–8 zaburzeń w spójności (tj. logice, 1 pkt uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. LUB • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ALBO z zakończeniem pracy. ALBO • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ALBO częścią zasadniczą pracy. • W wypowiedzi występuje 9 lub więcej zaburzeń w spójności (tj. logice, 0 pkt uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. LUB • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ORAZ z zakończeniem pracy. ALBO • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ORAZ częścią zasadniczą pracy. 3c. Styl wypowiedzi Styl w całości lub w przeważającej części stosowny, tj. adekwatny do odmiany 1 pkt pisanej języka oraz do sytuacji komunikacyjnej (jednorodny albo funkcjonalnie niejednorodny). Wypracowanie nie spełnia warunków określonych w kategorii „1 pkt”. 0 pkt 4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów) 4a. Zakres i poprawność środków językowych Poprawność środków Nie 26 lub więcej 6–8 9–11 12–14 15–17 18–21 22–25 więcej niż 5 błędów błędów błędów błędów błędów błędów błędów Zakres środków błędy jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. A B C D E F G H 1. Szeroki zakres środków językowych, tzn. • zróżnicowana składnia, • zróżnicowana leksyka, w tym np. 7 pkt 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt bogata frazeologia, precyzyjne słownictwo, umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu. 2. Zadowalający zakres środków językowych, tzn. składnia i leksyka 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt stosowne/odpowiednie do realizacji tematu. 3. Wąski zakres środków językowych, tzn. składnia i leksyka 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt 0 pkt proste/ograniczone, utrudniające realizację tematu. Przykładowo: za wypowiedź, w której zakres środków językowych wykorzystanych przez zdającego jest zadowalający i w której znajdują się 4 błędy językowe, egzaminator przyzna 6 pkt w tym kryterium. 4b. Poprawność ortograficzna Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 1 błąd ortograficzny. 2 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią): Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 4 błędy ortograficzne. Praca zawiera 2–4 błędy ortograficzne. 1 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią): Praca zawiera nie więcej niż 5–8 błędów ortograficznych. Praca zawiera 5 lub więcej błędów ortograficznych. 0 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią): Praca zawiera 9 lub więcej błędów ortograficznych. Zasady oceniania rozwiązań zadań 4c. Poprawność interpunkcyjna Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 8 błędów interpunkcyjnych. W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się: 2 pkt Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 15 błędów interpunkcyjnych. Praca zawiera 9–16 błędów interpunkcyjnych. W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się: 1 pkt Praca zawiera 16–30 błędów interpunkcyjnych. Praca zawiera 17 lub więcej błędów interpunkcyjnych. W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się: 0 pkt Praca zawiera 31 lub więcej błędów interpunkcyjnych. Informacje o błędach uznawanych za ortograficzne w pracach zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią) 1. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator będzie uwzględniał następujące błędy (tzn. liczył je jako błędy ortograficzne): • błędy w zapisie wyrazów z u – ó, ż – rz, h – ch • łamanie zasady pisania wielką literą na początku zdania. 2. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator nie będzie uwzględniał innych niż wymienione w pkt 1. błędów w zapisie (tzn. nie będzie liczył ich jako błędy ortograficzne), w tym: • dodawania, opuszczania, przestawiania liter, sylab lub całych wyrazów • mylenia liter – o podobnym kształcie (a – o, l – ł – t, n – r, m – n, u – w, e – ę, a – ą, i – j, u – y) – dużych i małych (z wyjątkiem początku zdania) – odpowiedników głosek zbliżonych fonetycznie (b – p, d – t, w – f, g – k, dz – c, sz – s, i – y, ę – em – en, ą – om– on, ś – ź, ć – dź) – różniących się w położeniu w stosunku do osi pionowej (p – b, d – b) lub poziomej (m – w, n – u, b – p, d – g, p – g) • ominięcia drobnych elementów graficznych, w tym – oznaczania miękkości nad literami – kropek (dż, ż, i, j) – „ogonków” przy literach ą lub ę i kreski (wężyka) przy literach ó, t lub ł • błędów dotyczących podziału wyrazu • utraty dźwięczności (kóska zamiast kózka, proźba zamiast prośba) • błędów wynikających ze schematycznego stosowania zasad ortografii, np. startóje bo startować • mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno • niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny. Wyrazy z błędami, których nie uwzględnia się w ocenie poprawności ortograficznej, egzaminator podkreśli w wypracowaniu, a na marginesie oznaczenia tych błędów otoczy kółkiem np. albo ort o INSTRUKCJA OZNACZANIA BŁĘDÓW W WYPRACOWANIACH Błędy oznaczane na lewym marginesie Sposób oznaczenia błędu Sposób oznaczenia błędu Rodzaj błędu w wypracowaniu na marginesie podkreślenie prostą linią fragmentu rzecz ALBO rz rzeczowe zawierającego błąd albo zaznaczenie tego fragmentu pionową linią zaznaczenie symbolem ‿ zaburzenia w spójności między zdaniami w spójności sp zaznaczenie symbolem [ zaburzenia w spójności między akapitami usterki w podziale str tekstu w zakresie zaznaczenie symbolem ] struktury akapitów Błędy oznaczane na prawym marginesie Sposób oznaczenia błędu Sposób oznaczenia błędu Rodzaj błędu w wypracowaniu na marginesie podkreślenie prostą linią wyrazu użytego jęz ALBO j językowe błędnie lub niepoprawnego sformułowania ort ALBO o ortograficzne podkreślenie prostą linią wyrazu z błędem zaznaczenie brakującego znaku interpunkcyjnego symbolem √ int ALBO i interpunkcyjne zaznaczenie zbędnego znaku interpunkcyjnego symbolem x Uwagi. 1) Jeżeli zdający popełnia dokładnie ten sam błąd ortograficzny lub językowy, to na marginesie oznaczenie tego błędu należy otoczyć kółkiem, np. lub ort o 2) Należy konsekwentnie stosować jeden wybrany sposób oznaczania błędów na marginesie. INSTRUKCJA LICZENIA BŁĘDÓW W WYPRACOWANIACH 1. Powtórzony dokładnie ten sam błąd ortograficzny lub językowy liczy się jako jeden błąd. 2. Egzaminator w wypracowaniu i na marginesie musi oznaczyć wszystkie błędy rzeczowe, błędy w spójności wypowiedzi, językowe, ortograficzne i interpunkcyjne. 3. W tabelach dla egzaminatora pod wypracowaniem egzaminator zapisuje liczbę popełnionych błędów zgodnie z poniższymi zasadami: a) błędy rzeczowe – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 2. (KLiK) w polu Liczba błędów rzeczowych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 16; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 16 błędów rzeczowych, egzaminator w tabeli wpisuje „16+” b) błędy w spójności wypowiedzi – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 3b w polu Liczba błędów w spójności egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 9; jeżeli Zasady oceniania rozwiązań zadań zdający popełnił w pracy więcej niż 9 błędów w spójności, egzaminator w tabeli wpisuje „9+” c) błędy językowe – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4a w polu Liczba błędów językowych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 26; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 26 błędów językowych, egzaminator w tabeli wpisuje „26+” d) błędy ortograficzne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4b w polu Liczba błędów ortograficznych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 5; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 5 błędów ortograficznych, egzaminator w tabeli wpisuje „5+” e) błędy interpunkcyjne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4c w polu Liczba błędów interpunkcyjnych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 17; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 17 błędów interpunkcyjnych, egzaminator w tabeli wpisuje „17+”. Uwagi dotyczące liczenia błędów ortograficznych i interpunkcyjnych w wypracowaniach zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią) 1) Błędy ortograficzne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4b w polu Liczba błędów ortograficznych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 9; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 9 błędów ortograficznych, egzaminator w tabeli wpisuje „9+”. 2) Błędy interpunkcyjne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4c w polu Liczba błędów interpunkcyjnych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 31; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 31 błędów interpunkcyjnych, egzaminator w tabeli wpisuje „31+”. WYJAŚNIENIA DO KRYTERIÓW OCENIANIA 1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy: • nie występuje w nim błąd kardynalny • w wypracowaniu zdający odwołał się do lektury obowiązkowej wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym • wypowiedź w co najmniej jednym fragmencie dotyczy problemu wskazanego w poleceniu • napisane wypracowanie jest w jakiejkolwiek części wypowiedzią argumentacyjną. Wyjaśnienia (kryterium 1. – SFWP) 1. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o: 1) nieznajomości treści lektury obowiązkowej, do której odwołuje się zdający, w zakresie: a) fabuły, w tym głównych wątków utworu; b) losów głównych bohaterów, w tym np. łączenie biografii różnych bohaterów; LUB 2) całkowicie nieuprawnionej interpretacji lektury obowiązkowej będącej falsyfikacją danego tekstu. 2. W przypadku lektur obowiązkowych błąd kardynalny może dotyczyć wyłącznie lektur obowiązkowych wskazanych w podstawie programowej jako lektury do omówienia w całości (nie we fragmentach). 3. W wypracowaniu zdający musi odwołać się do lektury obowiązkowej – w zależności od tematu – wskazanej w poleceniu albo wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. Odwołanie się zdającego do lektury obowiązkowej oznacza, że co najmniej jedno zdanie o tej lekturze ma charakter analityczny, a nie tylko informacyjny. a) Przykład zdania analitycznego: W Lalce to w Zasławku można zobaczyć świetnie funkcjonujące gospodarstwo Prezesowej, która realizowała pozytywistyczne idee pracy organicznej i pracy u podstaw. b) Przykład zdania informacyjnego: W swojej pozytywistycznej powieści pt. Lalka Bolesław Prus ukazuje obraz Warszawy. Za zdania informacyjne uznaje się również sformułowania będące wyłącznie przepisanymi fragmentami polecenia lub parafrazą polecenia. 4. Jeśli jedyna lektura obowiązkowa jest przywołana lakonicznie, bardziej w kontekście / w nawiązaniu do innego utworu literackiego, który zdający szerzej omawia w wypracowaniu, wówczas przywołanie tej lektury traktowane jest jako spełnienie formalnych warunków zadania, ale oceniając KLiK, nie uwzględnia się tej lektury jako kontekst. 5. „Problem wskazany w poleceniu” obejmuje: a) zakres merytoryczny zagadnienia, którego omówienie jest wymagane, ORAZ b) opinię zdającego wraz z uzasadnieniem. Zasady oceniania rozwiązań zadań 6. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli obejmuje co najmniej jeden aspekt zakresu merytorycznego ORAZ opinię albo uzasadnienie. 7. Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną, jeżeli zawiera co najmniej jeden akapit argumentacyjny. 2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy w wypracowaniu zdający: • wykorzystał znajomość – odpowiednio – wskazanej w poleceniu lub wybranej lektury obowiązkowej oraz innego utworu literackiego w sposób funkcjonalny • funkcjonalnie wykorzystał konteksty, np.: historycznoliteracki, teoretycznoliteracki, literacki, biograficzny, kulturowy, mitologiczny, biblijny, religijny, historyczny, filozoficzny, egzystencjalny, polityczny, społeczny, które pogłębiają i rozwijają rozważany problem • przedstawił bogatą argumentację, świadczącą o jego erudycji • wykazał się wiedzą i umiejętnościami z zakresu kształcenia literackiego i kulturowego oraz kształcenia językowego • nie popełnił błędów rzeczowych zarówno w odniesieniu do przywołanych tekstów literackich oraz kontekstów, jak i terminologii historycznoliterackiej oraz/lub teoretycznoliterackiej. Wyjaśnienia (kryterium 2. – KLiK) 1. Poprzez wykorzystanie utworu rozumie się wykorzystanie znajomości jego treści oraz odczytanych sensów. 2. Zdający powinien funkcjonalnie wykorzystać w wypracowaniu znajomość dwóch utworów wskazanych w poleceniu, tzn. lektury obowiązkowej ORAZ innego utworu literackiego. Funkcjonalne wykorzystanie znajomości tekstu oznacza przywołanie w wypracowaniu: 1) takich elementów fabuły, np. wydarzeń, bohaterów, wątków 2) sensów utworów, które istotnie wspierają tok rozumowania zdającego, albo dobrze ilustrują to, o czym zdający pisze. Funkcjonalność wykorzystania znajomości tekstów ocenia się w odniesieniu do tematu pracy. Jeżeli w części zasadniczej pracy w charakterze argumentów/przykładów wykorzystane są elementy fabuły lub sensy utworów, które nie są spójne np. ze stanowiskiem zdającego wyrażonym we wstępie do pracy – wówczas uwzględnia się tę niespójność w ocenie spójności. 3. Utwór literacki nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, ale nie wyciąga żadnego wniosku, nie formułuje żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem. 4. Jeżeli zdający w wypracowaniu napisze więcej niż o dwóch utworach literackich (np. o dwóch lekturach obowiązkowych i o dwóch innych tekstach literackich), o różnym stopniu funkcjonalności, do oceny stopnia realizacji kryterium bierze się pod uwagę dwa utwory wykorzystane w sposób najbardziej funkcjonalny, z których jeden musi być lekturą obowiązkową. Pozostałe utwory mogą być traktowane jako kontekst literacki. 5. Argumentacja to udowodnienie tezy/opinii/stanowiska przedstawionego przez zdającego za pomocą argumentów. Bogata argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami i szeroka/wieloaspektowa, uwzględniająca konteksty, stanowiąca – jako całość – wnikliwą analizę problemu sformułowanego w poleceniu; zawiera elementy refleksji / głębszego namysłu nad problemem. W sytuacji, gdy znajomość utworów literackich została wykorzystana częściowo funkcjonalnie, mówimy o argumentacji trafnej. Zadowalająca argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami. Powierzchowna argumentacja – to argumentacja oparta na uogólnieniach, niewnikająca w istotę rzeczy, poprzestająca na pobieżnych obserwacjach, mało dokładna, czasami niepoparta przykładami; również argumentacja, w której zdający podejmuje próbę zbudowania argumentu, dobierając jedynie środki językowe typowe dla struktur argumentacyjnych, np. Moim pierwszym argumentem jest... 6. Kontekst należy rozumieć jako odniesienie się przez zdającego w pracy do np.: 1) innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu 2) historii literatury 3) teorii literatury 4) charakteru epoki 5) biografii autora 6) filmu, spektaklu teatralnego 7) utworu muzycznego, dzieła plastycznego 8) mitologii 9) Biblii 10) religii 11) historii 12) filozofii 13) kwestii politycznych 14) kwestii społecznych, wybrane przez zdającego w sposób celowy, przydatne do osadzenia omawianego utworu w szerszej perspektywie i pogłębionego odczytania sensów utworu literackiego, do którego zdający odwołuje się w wypracowaniu. Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu polega na trafnym jego doborze ze względu na rozważany problem; kontekst pogłębia i rozwija omawiane zagadnienie. Pogłębienie i omówienie danego zagadnienia poprzez konteksty nie oznacza konieczności dogłębnej analizy samych kontekstów jako takich; w szczególności nie może prowadzić do dygresji stosowanej niefunkcjonalnie. 7. Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie to odniesienie wyłącznie na poziomie przywołania, np. informacji, wydarzenia; kontekst jest poprawny, ale ogranicza się tylko Zasady oceniania rozwiązań zadań do funkcji informacyjnej, nie pogłębia i nie rozwija omawianego zagadnienia. 8. Kontekst poprzez odniesienie się przez zdającego do innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, ale nie wyciąga żadnego wniosku, nie formułuje żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem. 9. Erudycję należy rozumieć jako wiedzę przedmiotową zdającego, w tym wiedzę i umiejętność wykorzystania kontekstów, kodów kulturowych, terminologii, znajomości kultury, w tym literatury i sztuki. Wypowiedź świadcząca o erudycji zdającego to wypracowanie, w którym zdający, rozważając problem sformułowany w poleceniu, funkcjonalnie wykorzystał wiedzę przedmiotową. 10. W ocenie poziomu argumentacji wypowiedzi nie uwzględnia się fragmentów wypowiedzi zawierających błędy rzeczowe. 11. Błąd rzeczowy – to błąd świadczący o: • nieznajomości wskazanej w poleceniu lektury obowiązkowej (zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym), do której odwołuje się zdający, w zakresie innym niż w przypadku błędu kardynalnego, tj. np. błąd w nazwisku autora, w przypisaniu autorstwa, w nazwisku/imieniu bohatera (dopuszczalne błędy w zapisie, nieprowadzące do trudności w identyfikacji bohatera lub autora, np. *Russeau albo *Rouseau zamiast Rousseau – błędny zapis to błąd ortograficzny), dotyczący losów bohaterów drugoplanowych bądź wątków innych niż główne • nieznajomości utworu literackiego lub tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, innego niż lektura obowiązkowa lub utwór literacki wskazany w poleceniu (każdy błąd merytoryczny) • nieuprawnionej interpretacji fragmentu lub fragmentów / części utworu literackiego, w tym poetyckiego, do którego odwołuje się zdający, będącej częściową lub całkowitą falsyfikacją danego utworu • nieznajomości zagadnień z zakresu teorii i historii literatury bądź języka, np. stosowanie pojęć typowych dla epiki w odniesieniu do liryki (np. *narrator wiersza; *wiersz „Ocalony” Różewicza opowiada). Nie są błędem rzeczowym sformułowania takie jak np. utwór pokazuje, wiersz ukazuje • braku wiedzy dotyczącej wybranego przez zdającego kontekstu, np. błędne przywołanie pojęć lub faktów historycznych. Jako błąd rzeczowy traktujemy również niepoprawne przywołanie cytatu z utworu literackiego, oznaczone cudzysłowem. 12. Dokładnie ten sam błąd rzeczowy (np. konsekwentne stosowanie błędnego imienia bohatera, którego da się w jednoznaczny sposób zidentyfikować, a fakty opisane w wypracowaniu świadczą o znajomości lektury) powtórzony kilkakrotnie jest liczony jako jeden błąd. 13. Jeżeli dane sformułowanie stosowane/uznawane jest w nauczaniu zwyczajowo za „termin” (np. apokalipsa spełniona), ale nie jest terminem w rozumieniu encyklopedycznym oraz/lub nie jest wymienione w podstawie programowej, to błędu w takim sformułowaniu (np. *apokalipsa przepowiadana) nie traktuje się jako błędu rzeczowego, a jako błąd językowy. 3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy: 1. w zakresie struktury wypowiedzi: • kompozycja wypowiedzi jest funkcjonalna, tzn. czy układ i sposób przedstawienia treści pomaga w zrozumieniu wypowiedzi • podział wypowiedzi – zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie struktury akapitów – jest poprawny i funkcjonalny 2. w zakresie spójności wypowiedzi: • wypowiedź jest spójna, tzn. złożona z elementów, które tworzą logiczną i uporządkowaną całość • w wypowiedzi spójność jest zachowana zarówno wewnątrz zdań, jak również między zdaniami i akapitami • w wypowiedzi użyte zostały odpowiednie środki językowe, np. wskaźniki zespolenia tekstu, struktury metatekstowe, leksykalne wykładniki spójności, które ułatwiają śledzenie toku rozumowania autora 3. w zakresie stylu wypowiedzi: • styl wypowiedzi jest stosowny, tzn. czy zdający konsekwentnie posługuje się jednym, wybranym stylem, a jeżeli miesza różne style w wypowiedzi – to czy jest to uzasadnione (czy czemuś to służy, jest funkcjonalne) oraz czy zdający nie napisał wypowiedzi, stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. 3a. Struktura wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3a – Struktura wypowiedzi) 1. Elementy treściowe wypowiedzi to – najogólniej rzecz ujmując – „bloki”, na które podzielone jest wypracowanie (w najprostszej formie: wstęp – część zasadnicza (rozwinięcie) – zakończenie, ale „część zasadnicza” zazwyczaj jest dzielona na kolejne „bloki”, tj. akapity). 1) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane problemowo (w toku problemowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania omawia np. jeden aspekt tematu. Omawiając wybrany aspekt, zdający przywołuje argumentację i przykłady z różnych tekstów literackich / kontekstów; czynnikiem organizującym dany „blok” jest właśnie problem („ponadtekstowo”, „międzytekstowo”), a nie dany tekst literacki. 2) Możliwa jest sytuacja, w której zorganizowanie problemowe „pokrywa się” ze zorganizowaniem według kolejno omawianych tekstów literackich, jeżeli w pracy widoczny jest zamysł kompozycyjny wskazujący na tematyczne ustrukturyzowanie wypowiedzi, np. kolejny tekst literacki stanowi przykład umożliwiający np. uszczegółowienie wcześniej omawianego zagadnienia. Zasady oceniania rozwiązań zadań 3) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym (w toku liniowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania dotyczy innego tekstu literackiego / kontekstu, a jedynym identyfikowalnym czynnikiem organizującym taki układ jest po prostu omawianie w następujących po sobie „blokach” zagadnień dotyczących kolejnych tekstów / kontekstów; tekst jest zorganizowany wg tekstów „jeden po drugim” (np. zmiana kolejności akapitów nie wpływa na strukturę tekstu). 2. Ocena podziału wypowiedzi w skali ogólnej wymaga rozważenia proporcji i funkcjonalności zasadniczych „bloków” pracy, tj. wstępu – części zasadniczej – zakończenia. Usterki w podziale wypowiedzi w skali ogólnej mogą wynikać z np. nieproporcjonalnie i niefunkcjonalnie długiego wstępu, ze zbyt krótkiego (lakonicznego) zakończenia lub z braku jednego z tych „bloków”. 3. Ocena podziału wypowiedzi na akapity wymaga rozważenia, czy logika wywodu została odzwierciedlona w podziale na graficznie wyodrębnione i funkcjonalne akapity. Usterki w podziale wypowiedzi na akapity mogą wynikać np. z faktu, że w pracy występują wyodrębnione graficznie akapity, które nie stanowią zwartej myślowo całości, albo występują akapity, które powinny zostać podzielone na mniejsze bloki, ponieważ taki akapit zawiera kilka wątków (każdy z takich wątków stanowi sam w sobie zwartą myślowo całość). 4. W ocenie struktury wypowiedzi nie uwzględnia się niezrealizowania przez zdającego któregoś z elementów tematu, np. nieodwołania się w ogóle do jednego z tekstów wskazanych w temacie jako obowiązkowy. 3b. Spójność wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3b – Spójność wypowiedzi) 1. Wypowiedź jest spójna, jeżeli elementy, które ją tworzą, stanowią logiczną i uporządkowaną całość. 2. Wywód jest uporządkowany, jeśli każdy kolejny akapit wynika z poprzedniego, a np. przestawienie akapitów zaburzyłoby tok rozumowania przyjęty przez zdającego. 3. Zaburzenia w spójności mogą wynikać m.in. z: a) błędów logicznych, w tym ze zbyt daleko idących uogólnień, nieuzasadnionych wniosków (np. wnioski w zakończeniu pracy nie wynikają z przeprowadzonego rozumowania), sprzecznych stwierdzeń b) odstępstw od podporządkowania wywodu myśli przewodniej, np. wypracowanie zawiera niefunkcjonalne fragmenty stanowiące niezwiązane z tematem wątki poboczne c) zredagowaniu wstępu lub rozwinięcia, lub zakończenia, lub akapitu, które nie pasują logicznie do pozostałej części wypracowania, nie łączą się logicznie z poprzedzającą je częścią / poprzedzającym je akapitem d) rozwijania jednocześnie więcej niż jednego wątku („zazębiania” się wątków) e) pomijania pośrednich ogniw rozumowania, tzw. skróty myślowe f) wprowadzenie treści nieistotnych, zbędnych dla pracy, bez związku / pozostających w wątpliwym związku z tematem/wywodem g) wprowadzania dygresji stosowanych niefunkcjonalnie h) przerywania toku myślenia zbędnymi zdaniami. 4. Błędy w spójności wewnątrz akapitów oznaczają np. nielogiczne połączenia zdań w akapicie oraz brak zastosowania w nim wskaźników zespolenia. 5. Błędy w spójności między akapitami oznaczają nielogiczne powiązanie danego akapitu z poprzednim lub poprzednimi akapitami oraz brak zastosowania wskaźników zespolenia między akapitami. 6. Błąd w składni prowadzący do błędu w spójności jest traktowany zarówno jako błąd językowy, jak i błąd w spójności. 3c. Styl wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3c – Styl wypowiedzi) 1. Styl wypowiedzi – co do zasady – powinien być: jasny, prosty (nie: zawiły, pretensjonalny), zwięzły, jednolity. Dodatkowo może być żywy, obrazowy. 2. Wypracowanie powinno być napisane stylem stosownym do sytuacji komunikacyjnej, jaką jest egzamin maturalny, co oznacza, że nie należy redagować go, stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. Styl uznaje się za stosowny w przeważającej części, jeżeli jest stosowany w orientacyjnie 2/3 pracy. Styl jest niestosowny do sytuacji komunikacyjnej, jeżeli orientacyjnie ok. 2/3 wypracowania zredagowane jest przy użyciu struktur językowych charakterystycznych dla stylu potocznego w odmianie mówionej. 3. Styl wypracowania jest jednorodny, jeśli zdający konsekwentnie posługuje się jednym, wybranym stylem, odpowiednim dla treści i formy wypowiedzi, lub miesza różne style w wypowiedzi, ale jest to uzasadnione i celowe. 4. Indywidualne upodobania stylistyczne egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę stylu pracy zdającego. Zasady oceniania rozwiązań zadań 4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał: 1. w odniesieniu do zakresu i poprawności środków językowych: • czy zdający poprawnie użył w wypowiedzi różnych rodzajów zdań i bogatej leksyki (np. frazeologizmów, wyrazów rzadziej używanych w języku polskim), czy też ograniczył się do najprostszych środków językowych • czy środki językowe, których użył zdający, pozwalają mu zrealizować temat w sposób swobodny i precyzyjny, czy też pobieżny, sprawiający trudność w zrozumieniu tekstu • ile błędów językowych, w tym błędów stylistycznych, zdający popełnił w pracy 2. w odniesieniu do poprawności ortograficznej: • ile błędów ortograficznych zdający popełnił w pracy 3. w odniesieniu do poprawności interpunkcyjnej: • ile błędów interpunkcyjnych zdający popełnił w pracy. 4a. Zakres i poprawność środków językowych Oceniając język wypowiedzi, egzaminator najpierw oceni zakres użytych środków językowych, a następnie – ich poprawność. Ostateczną liczbę punktów ustali na podstawie oceny obu tych aspektów wypowiedzi, zgodnie z poniższą tabelą. Wyjaśnienia (kryterium 4a – Zakres i poprawność środków językowych) 1. Nie każde nieprecyzyjne sformułowanie jest niepoprawne językowo (stanowi błąd językowy); może być przejawem nieporadności językowej. Błędem jest nieporadność językowa będąca oczywistym nieuzasadnionym naruszeniem obowiązującej normy językowej. 2. Indywidualne upodobania językowe egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę poprawności środków językowych w pracy zdającego. 3. W wypracowaniu występuje zróżnicowana składnia, jeżeli w pracy zdający wykorzystał poprawnie co najmniej 4 różne struktury składniowe, np.: zdanie pojedyncze, zdanie złożone, zdanie wielokrotnie złożone, równoważnik zdania, imiesłowowy równoważnik zdania, strona bierna, paralelizm składniowy, poprawne wprowadzanie cytatu, zdanie pytające, zdanie wtrącone. 4. W wypracowaniu występuje zróżnicowana leksyka, jeżeli w pracy zdający np. stosuje wyrazy/wyrażenia synonimiczne, stosuje bogatą frazeologię, używa precyzyjnego słownictwa, w tym np. terminologii. 5. W ocenie zróżnicowania leksyki nie uwzględnia się nieuzasadnionych powtórzeń wyrazów, zwrotów. Nieuzasadnione powtórzenia są uwzględniane w liczbie błędów językowych.

Temat 1. Klęska czy zwycięstwo – co może być dla człowieka lepszą lekcją życia? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do fragmentu Pana Tadeusza, całego utworu Adama Mickiewicza oraz do wybranego tekstu kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Wskazówki do tematu nr 1. • Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem tekstu, odniesieniem do całości utworu oraz z przywołanym tekstem kultury. • Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu, odwołań do całego utworu Pan Tadeusz oraz do wybranego tekstu kultury, a odwołania te muszą być funkcjonalne dla argumentacji, nie mogą być prostym streszczeniem. • W przypadku Pana Tadeusza i innych utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie programowej błąd rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego. Temat 2. Czym dla człowieka może być dzieciństwo? Rozważ problem i uzasadnij swoje zdanie, odwołując się do podanych fragmentów Przedwiośnia Stefana Żeromskiego oraz do wybranych tekstów kultury. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. Wskazówki do tematu nr 2. • Teza musi być zgodna z poleceniem, fragmentem tekstu oraz z przywołanym tekstem kultury. • Uzasadnienie powinno wynikać z interpretacji załączonego fragmentu i odwołań do wybranych tekstów kultury, a odwołania te muszą być funkcjonalne dla argumentacji, nie mogą być prostym streszczeniem. • W przypadku utworów oznaczonych gwiazdką w podstawie programowej błąd rzeczowy może mieć charakter błędu kardynalnego. Zasady oceniania rozwiązań zadań Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 1.1) odczytuje sens całego tekstu [...]; 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte. II. Analiza i interpretacja tekstów Zdający: kultury. 1.2) określa problematykę utworu; 2.2) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania świata przedstawionego i bohatera ([…] akcja); 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty […]; 3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich. III. Tworzenie wypowiedzi. Zdający: 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany [...] (rozprawka [...]) zgodnie z podstawowymi regułami jego organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera [...] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, […] dobiera właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). Kryteria oceny rozprawki Sformułowanie stanowiska wobec Uzasadnienie Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność A B C D E F Styl tekstu G H problemu stanowiska rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu podanego w poleceniu Uzasadnienie Pełna trafne, Zapis Stanowisko jest 18 spójność szerokie Brak błędów w pełni adekwatne wypowiedzi i pogłębione Brak błędów Kompozycja Styl lub nieliczne poprawny 6 do problemu 4 6 2 lub 4 6 4 rzeczowych funkcjonalna stosowny błędy lub nieliczne podanego Uzasadnienie nieznaczne nierażące błędy w poleceniu 12 trafne zaburzenia nierażące i szerokie spójności Stanowisko jest Uzasadnienie częściowo 8 trafne, Nie więcej Liczne błędy Liczne błędy Zaburzenia Znaczne Styl adekwatne ale wąskie niż jeden nierażące nierażące 3 2 3 funkcjonalności 1 zaburzenia 2 częściowo 3 2 do problemu błąd lub nieliczne lub nieliczne Uzasadnienie kompozycji spójności stosowny podanego 4 rzeczowy błędy rażące błędy rażące częściowe w poleceniu Stanowisko jest Brak nieadekwatne Błędy Brak zamysłu Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy 0 0 uzasadnienia 0 0 0 0 0 0 lub brak rzeczowe kompozycyjnego niespójna niestosowny rażące rażące stanowiska stanowiska Uwagi. 1) Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. 2) Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. 3) Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. 4) Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Zasady oceniania rozwiązań zadań Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny rozprawki A. Sformułowanie stanowiska (np. w postaci tezy lub hipotezy). Zdający powinien zrozumieć problem postawiony w poleceniu i sformułować stanowisko będące rozwiązaniem problemu. Stanowisko jest oceniane ze względu na to, czy jest udaną próbą rozwiązania problemu. Adekwatność to odpowiedniość (zgodność, współmierność) stanowiska i problemu (zdający może się zgodzić, nie zgodzić, zachować postawę ambiwalentną wobec istoty problemu). Sformułowanie stanowiska będącego częściowo udaną próbą rozwiązania problemu jest skutkiem niepełnego zrozumienia problemu lub niepełnego zrozumienia tekstu. Wypowiedź argumentacyjna, w której brak stanowiska, może zawierać jedynie streszczenie tekstu, biografię autora itp. lub rozwijać myśli niezwiązane z poleceniem. Sformułowanie stanowiska nie musi stanowić wyodrębnionej części rozprawki. B. Uzasadnienie stanowiska jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne, czy jest szerokie i czy jest pogłębione. Uzasadnienie nie musi być graficznie wyodrębnioną częścią rozprawki. Uzasadnienie: – pogłębione to uzasadnienie, w którym zdający wnikliwie odniósł się w rozwinięciu do wszystkich elementów polecenia, – trafne zawiera logicznie poprawne argumenty (czyli stwierdzenia poparte przykładami) za przyjętym rozwiązaniem problemu. Szerokość uzasadnienia ocenia się na podstawie tego, czy zdający w swojej wypowiedzi odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu. Uzasadnienie jest: – szerokie, jeśli zdający trafnie odniósł się do wszystkich elementów wskazanych w poleceniu, – wąskie, jeśli zdający trafnie odniósł się tylko do niektórych elementów wskazanych w poleceniu (np. nie odniósł się do podanego w zadaniu tekstu lub nie przywołał innego tekstu kultury), – częściowe, jeżeli (a) niektórych argumentów nie można uznać za logicznie poprawne wobec przyjętego stanowiska lub (b) niektóre argumenty są niepoparte przykładami, lub (c) niektóre argumenty są wzajemnie sprzeczne. Wypowiedź argumentacyjna, w której brak uzasadnienia, nie zawiera logicznie poprawnych argumentów za przyjętym rozwiązaniem problemu lub rozwija myśli niezwiązane ze stanowiskiem. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na uzasadnienie stanowiska wobec problemu uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja oceniana jest ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego przedstawienia stanowiska i uzasadniających je argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszczalne są drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności, – częściowo stosowny, jeśli w wypowiedzi zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. Zasady oceniania rozwiązań zadań Temat 3. Zinterpretuj podany utwór. Postaw tezę interpretacyjną i ją uzasadnij. Twoja praca powinna liczyć co najmniej 250 wyrazów. (Józef Baran, Życie na migi) Wskazówki do tematu 3. • Koncepcja interpretacyjna musi być widoczna w pracy, choć nie musi być wyrażona w formie tezy, może wynikać pośrednio z wywodu. • Przywołany przez zdającego kontekst powinien być sfunkcjonalizowany (nawiązujący do tekstu i pogłębiający koncepcję interpretacyjną). Nie wystarczy samo wskazanie lub hasłowe odwołanie się do niego. • Proste odczytanie (parafrazowanie, streszczanie) utworu nie jest jego interpretacją. Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie Zdający: zawartych w nich informacji. 1.1) odczytuje sens całego tekstu [...]; 1.2) […] odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte. II. Analiza i interpretacja tekstów Zdający: kultury. 1.2) określa problematykę utworu; 2.2) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania świata przedstawionego i bohatera ([…] sytuacja liryczna […]); 3.2) wykorzystuje w interpretacji utworu konteksty […]; 3.3) porównuje funkcjonowanie tych samych motywów w różnych utworach literackich. III. Tworzenie wypowiedzi. Zdający: 1.1) tworzy dłuższy tekst pisany [...] ([…] interpretacja utworu literackiego [...]) zgodnie z podstawowymi regułami jego organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej; 1.2) przygotowuje wypowiedź (wybiera [...] odpowiedni układ kompozycyjny, analizuje temat, wybiera formę kompozycyjną, […], dobiera właściwe słownictwo); 1.3) tworzy samodzielną wypowiedź argumentacyjną według podstawowych zasad logiki i retoryki (stawia tezę lub hipotezę, dobiera argumenty, porządkuje je, hierarchizuje, dokonuje ich selekcji pod względem użyteczności w wypowiedzi, podsumowuje, dobiera przykłady ilustrujące wywód myślowy, przeprowadza prawidłowe wnioskowanie). Kryteria oceny interpretacji utworu poetyckiego Uzasadnienie Koncepcja Poprawność Zamysł Spójność Poprawność Poprawność A B tezy C D E F Styl tekstu G H interpretacyjna rzeczowa kompozycyjny lokalna językowa zapisu interpretacyjnej Koncepcja Pełna Zapis niesprzeczna spójność Brak błędów w pełni z utworem, Uzasadnienie wypowiedzi Brak błędów Kompozycja Styl lub nieliczne poprawny 9 spójna 15 trafne 4 6 2 lub 4 6 4 rzeczowych funkcjonalna stosowny błędy lub nieliczne i obejmująca i pogłębione nieznaczne nierażące błędy sensy zaburzenia nierażące niedosłowne spójności Koncepcja niesprzeczna z utworem, Uzasadnienie ale niespójna 6 10 trafne, ale i/lub obejmująca niepogłębione Liczne błędy Liczne błędy w większości Nie więcej Zaburzenia Znaczne Styl nierażące nierażące znaczenia 2 niż jeden 3 funkcjonalności 1 zaburzenia 2 częściowo 3 2 lub nieliczne lub nieliczne dosłowne błąd rzeczowy kompozycji spójności stosowny błędy rażące błędy rażące Koncepcja Uzasadnienie częściowo 3 5 częściowo sprzeczna trafne z utworem Brak koncepcji Brak trafnych lub koncepcja Brak zamysłu argumentów Błędy Wypowiedź Styl Liczne błędy Liczne błędy 0 całkowicie 0 0 0 kompozycyjneg 0 0 0 0 uzasadniających rzeczowe niespójna niestosowny rażące rażące sprzeczna o interpretację z utworem Uwagi. 1) Jeśli w kategorii A praca uzyska 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. 2) Jeśli w kategorii A praca uzyska 3 punkty, a w kategorii B – 0 punktów, egzaminator nie przyznaje punktów w pozostałych kategoriach. 3) Jeśli praca składa się z mniej niż 250 słów, egzaminator przyznaje punkty tylko w kategoriach A, B i C. 4) Pojawienie się rzeczowego błędu kardynalnego dyskwalifikuje pracę – zdający otrzymuje 0 punktów. Zasady oceniania rozwiązań zadań Objaśnienia dotyczące kryteriów oceny interpretacji utworu poetyckiego A. Koncepcja interpretacyjna jest efektem poszukiwania przez zdającego całościowego sensu utworu, tzn. jest pomysłem na jego odczytanie (wyrażonym np. w postaci tezy lub hipotezy interpretacyjnej). Ocenia się ją ze względu na to, czy jest niesprzeczna z utworem i czy jest spójna, a także czy zdający dociera do sensów niedosłownych interpretowanego utworu, czy czyta go jedynie na poziomie dosłownym. Koncepcja może być: – częściowo sprzeczna z utworem, jeśli jedynie we fragmentach (lub fragmencie) znajduje potwierdzenie w tekście. – całkowicie sprzeczna z utworem, jeśli nawet we fragmentach (lub fragmencie) nie znajduje potwierdzenia w tekście. – spójna, gdy obejmuje i łączy w całość odszukane przez piszącego sensy utworu. – niespójna, gdy jest fragmentaryczna, tzn. rekonstruuje pojedyncze sensy cząstkowe (np. z poszczególnych strof tekstu) bez wskazania całościowego sensu utworu, oraz gdy zawiera luźno powiązane, niepowiązane lub wzajemnie wykluczające się odczytania sensu utworu (niesprzeczne z interpretowanym utworem). Brak koncepcji to brak śladów poszukiwania sensu utworu (całościowego i/lub sensów cząstkowych) – praca nie jest interpretacją, a np. streszczeniem. Koncepcja interpretacyjna nie musi stanowić wyodrębnionej części pracy, może wynikać z jej całościowej wymowy. B. Uzasadnienie interpretacji jest oceniane ze względu na to, czy jest trafne i czy jest pogłębione. Uzasadnienie może być: – trafne, jeśli zawiera wyłącznie powiązane z tekstem argumenty za odczytaniem sensu utworu. Argumenty muszą wynikać ze sfunkcjonalizowanej analizy, to znaczy wywodzić się z formy lub/i treści tekstu. – częściowo trafne, jeśli w pracy – oprócz argumentów niepowiązanych z tekstem lub/i niewynikających ze sfunkcjonalizowanej analizy – został sformułowany przynajmniej jeden argument powiązany z tekstem i wynikający ze sfunkcjonalizowanej analizy. – pogłębione, jeśli znajduje potwierdzenie nie tylko w tekście, ale także w kontekstach (np. biograficznym, historycznoliterackim, filozoficznym, kulturowym). Uczeń powinien choć częściowo rozwinąć przywołany kontekst, aby uzasadnić jego pojawienie się. – niepogłębione, gdy zdający przywołuje argumenty tylko z tekstu albo tylko z kontekstu. Wszystkie argumenty muszą być sfunkcjonalizowane. C. Poprawność rzeczową ocenia się na podstawie liczby błędów rzeczowych. Pomyłki (np. w nazwach własnych lub datach) niewpływające na koncepcję interpretacyjną uważa się za usterki, a nie błędy rzeczowe. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o nieznajomości (1) tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, oraz (2) kontekstu interpretacyjnego przywołanego przez zdającego. D. Kompozycja jest oceniana ze względu na funkcjonalność segmentacji i uporządkowanie tekstu zgodnie z wybranym przez ucznia gatunkiem wypowiedzi. Należy wziąć pod uwagę, czy w tekście zostały wyodrębnione – językowo i graficznie – części pracy oraz akapity niezbędne dla jasnego przedstawienia koncepcji interpretacyjnej i uzasadniających ją argumentów, a także czy wyodrębnione części i akapity są logicznie oraz konsekwentnie uporządkowane (bez luk i zbędnych powtórzeń). Kompozycja jest funkcjonalna, jeśli podział tekstu na segmenty (części) i ich porządek (układ) są ściśle powiązane z porządkiem treści i realizowanymi w tekście funkcjami retorycznymi. Odejście od zasady trójdzielnej kompozycji nie jest błędem, jeśli segmentacja jest funkcjonalna. E. Spójność lokalną ocenia się na podstawie zgodności logicznej i gramatycznej między kolejnymi, znajdującymi się w bezpośrednim sąsiedztwie zdaniami w akapitach. Znaczne zaburzenia spójności wypowiedzi to np. akapity zbudowane z sekwencji zdań niepowiązanych ze sobą ani logicznie, ani gramatycznie (potok luźnych myśli, skojarzeń). F. Styl tekstu ocenia się ze względu na stosowność. Styl uznaje się za: – stosowny, jeśli zachowana jest zasada decorum (dobór środków językowych jest celowy i adekwatny do wybranego przez ucznia gatunku wypowiedzi, sytuacji egzaminacyjnej, tematu i intencji wypowiedzi oraz odmiany pisanej języka). Dopuszcza się drobne, sporadyczne odstępstwa od stosowności. – częściowo stosowny dotyczy wypowiedzi, w której zdający niefunkcjonalnie łączy różne style, nie kontroluje jednolitości stylu, np. w wypowiedzi pojawiają się wyrazy i konstrukcje z języka potocznego, nieoficjalnego, wtręty ze stylu urzędowego, nadmierna metaforyka. Mieszanie różnych stylów wypowiedzi uznaje się za uzasadnione, jeśli jest funkcjonalne. – niestosowny, jeśli wypowiedź zawiera np. wulgaryzmy lub ma charakter obraźliwy. Styl wypracowania nie musi być zgodny z upodobaniami stylistycznymi egzaminatora. G. Poprawność językowa oceniana jest ze względu na liczbę i wagę błędów składniowych, leksykalnych, słowotwórczych, frazeologicznych, fleksyjnych i stylistycznych. Błąd stylistyczny to konstrukcja zgodna z normą językową, ale niewłaściwa w sytuacji, w której powstaje tekst, oraz nieodpowiednia dla stylu, w jakim tekst jest pisany, np. udziwniona metafora, niefunkcjonalny kolokwializm, wulgaryzm, nieuzasadnione powtórzenie leksykalne lub składniowe. Błędów logicznych nie uznaje się za błędy stylistyczne. H. Poprawność zapisu ocenia się ze względu na liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (szacowaną odpowiednio do objętości tekstu) oraz ich wagę (błędy rażące i nierażące). Za błąd rażący uznaje się błąd, który polega na naruszeniu ogólnej reguły ortograficznej lub interpunkcyjnej w zapisie słów lub fraz o wysokiej frekwencji. Ewentualne wątpliwości rozstrzygają ustalenia Rady Języka Polskiego i klasyfikacja błędów interpunkcyjnych Jerzego Podrackiego. Zasady oceniania rozwiązań zadań USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW ORTOGRAFICZNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO Komisja Dydaktyczna Rady Języka Polskiego ustaliła, że podstawą podziału błędów ortograficznych na błędy rażące i błędy drugorzędne są reguły ortograficzne. Do błędów ortograficznych rażących zaliczono: – błędy w zakresie pisowni wyrazów z ó-u, rz-ż (w tym wyjątki od pisowni rz po spółgłoskach), ch-h; – błędy w zakresie pisowni nie z różnymi częściami mowy; – błędy pisowni zakończeń -ji, -ii, -i; – błędy w pisowni wielką i małą literą (z wyjątkiem pisowni przymiotników dzierżawczych); – błędy w zakresie pisowni cząstki -by z osobowymi formami czasownika; – błędy w zapisie przedrostków roz-, bez-, wes-, wz-, ws-; – błędy w pisowni nosówek (ą, ę) oraz połączeń om, on, em, en. Pozostałe odstępstwa od reguł ortograficznych, w tym m.in.: pisownię wyrażeń przyimkowych, dzielenie wyrazów przy przenoszeniu do nowej linii, pisownię zakończeń -ski, -cki, -dzki, -stwo, -wstwo; pisownię przedrostków z-, s-, ś-; pisownię -by z pozostałymi częściami mowy postanowiono traktować jako błędy drugorzędne. USTALENIA DOTYCZĄCE BŁĘDÓW INTERPUNKCYJNYCH W PRACACH MATURALNYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO 1. Rażące błędy interpunkcyjne: a) postawienie jakiegokolwiek znaku interpunkcyjnego na początku wiersza b) brak znaku interpunkcyjnego (głównie: kropki, wykrzyknika, pytajnika) na końcu wypowiedzenia pojedynczego lub złożonego c) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym, w którym części składowe są połączone bezpośrednio (np. On idzie do kina, ja zostaję w domu.) d) pominięcie przecinka w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie – przed spójnikiem (również z przyimkiem), zaimkiem, a także przed częścią nadrzędną (np. Idź tam, dokąd ci każą.) e) pominięcie przecinka przed imiesłowem zakończonym na -ąc, -szy f) pominięcie pierwszego przecinka (lub obu) w wypowiedzeniu złożonym podrzędnie z częścią składową wplecioną (z tzw. zdaniem albo wyrażeniem wtrąconym) (np. Auto, które oglądał, było za drogie.) g) w wypowiedzeniu złożonym współrzędnie – pominięcie przecinka przed spójnikami przeciwstawnymi, wynikowymi, synonimicznymi (czyli włącznymi), np. ale, lecz, jednak, więc, dlatego, czyli, to jest, to znaczy, a także postawienie przecinka przed spójnikami łącznymi, rozłącznymi, wyłączającymi, np. i, oraz, albo, lub, ani, ni. Te same przepisy obowiązują w wypowiedzeniu pojedynczym – między składnikami połączonymi spójnikami h) pominięcie przecinka w zdaniu złożonym porównawczym (np. Jest mądrzejszy, niż myślałam.) i) postawienie dwukropka, przecinka lub średnika po skrócie, po którym należy postawić kropkę, także po takim skrócie, po którym kropki się nie stawia j) brak kropki po skrócie, po którym należy ją postawić, lub postawienie kropki po skrócie, po którym jej się nie stawia k) brak przecinka między jednorodnymi (równorzędnymi) składnikami (częściami zdania) szeregu, którego części składowe nie są połączone spójnikami, a także brak spójnika między składnikami powtórzonymi (np. Kupiła w sklepie mąkę, cukier i inne produkty.) l) brak dwukropka przed przytoczeniem cudzych lub własnych słów m) brak dwukropka przy wymienianiu tytułu dzieła, nazwy, terminu, jeżeli nie są one w tekście w inny sposób wyróżnione (np. kursywą lub cudzysłowem) n) brak myślnika (otwierającego i zamykającego), ujmującego wyrazy lub wypowiedzenia wtrącone (Uwaga: tę samą funkcję pełnią nawiasy albo przecinki) o) brak myślników (lub myślnika) wydzielających człony wtrącone w cytowany tekst oraz tekst odautorski w partiach dialogowych p) brak cudzysłowu w tytułach publikacji, cytowanych wyrazach, zdaniach i wyrażeniach, jeżeli nie są one wyróżnione inaczej (np. kursywą). 2. Trzy błędy interpunkcyjne drugorzędne liczone są jako jeden błąd rażący. INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA PRAC Z JĘZYKA POLSKIEGO UCZNIÓW ZE STWIERDZONYMI DYSFUNKCJAMI W pracy maturalnej z języka polskiego autorstwa zdającego, u którego stwierdzono dysleksję i dysortografię, nie należy uwzględniać w ocenie następujących błędów: a) zmienionej kolejności liter w wyrazach, b) wstawionych dodatkowo liter w wyrazie, opuszczonych lub przestawionych liter, c) opuszczonego początku lub końca wyrazu, d) występowania w wyrazach głosek dźwięcznych zamiast bezdźwięcznych i odwrotnie, e) mylenia głosek „i” i „j”, głosek nosowych z końcówką fleksyjną, np.: ę-em, ą-om, f) mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno, g) niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny, h) błędnego stosowania lub niestosowania znaków interpunkcyjnych.

Zasady oceniania rozwiązań Rodzaj dokumentu: zadań Egzamin maturalny Egzamin: Arkusz 1. Przedmiot: Test Język polski w użyciu Test historycznoliteracki Poziom: Formy arkusza: Termin egzaminu: 7 maja 2024 r. Data publikacji 28 czerwca 2024 r. dokumentu: Ogólne zasady oceniania zadań w części testowej Akceptowane są wszystkie odpowiedzi merytorycznie poprawne i spełniające warunki zadania – również odpowiedzi nieprzewidziane jako rozwiązania przykładowe w zasadach oceniania. 1. Odpowiedzi nieprecyzyjne, niejednoznaczne, niejasno sformułowane uznaje się za błędne. 2. Gdy jako rozwiązanie tego samego zadania zdający podaje kilka odpowiedzi, z których jedna jest poprawna, a inne – błędne, nie otrzymuje punktów za żadne z tych rozwiązań. 3. Jeżeli odpowiedź zawiera wyłącznie cytat, to jest oceniana na 0 pkt. 4. Jeżeli informacje zamieszczone w odpowiedzi (również te dodatkowe, a więc takie, które nie wynikają z treści polecenia) świadczą o nierozumieniu omawianego zagadnienia i zaprzeczają pozostałej części odpowiedzi stanowiącej prawidłowe rozwiązanie zadania, to za odpowiedź jako całość zdający otrzymuje 0 pkt. 5. Jeżeli rozwiązanie zadania sprawdzającego znajomość problematyki i treści lektur obowiązkowych zawiera błąd rzeczowy, to ocenia się je na 0 pkt. 6. W zadaniach zamkniętych każdy sposób oznaczenia odpowiedzi (podkreślenie, przekreślenie, zakreślenie, obwiedzenie itd.) jest uznawany za wybór tej odpowiedzi, pod warunkiem że zdający konsekwentnie go stosuje w jednym zadaniu. Zasady oceniania rozwiązań zadań Zadanie 1. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 20241 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza i hierarchizuje informacje kultury […]. z tekstów […]; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 3) […] odczytuje informacje i przekazy odbioru […] tekstów kultury na różnych jawne i ukryte […]. poziomach […]. SP I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 3) wyszukuje w tekście potrzebne informacje [...]; 5) wyszukuje w tekście informacje wyrażone wprost i pośrednio (ukryte). Zasady oceniania 1 pkt – zaznaczenie dwóch poprawnych odpowiedzi. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie FF Zadanie 2. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza i hierarchizuje informacje kultury […]. z tekstów […]; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 3) […] odczytuje informacje i przekazy odbioru […] tekstów kultury na różnych jawne i ukryte […]. poziomach […]. SP I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 3) wyszukuje w tekście potrzebne informacje [...]; Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wyjaśnienie paradoksu na podstawie tekstu 1. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi2 • Ludzie tracą czas, aby go zaoszczędzić. • Paradoksalność ludzkich starań o zaoszczędzenie czasu można wyjaśnić, wskazując na liczne zabiegi człowieka mające na celu zaoszczędzenie czasu, a równocześnie na coraz większy odczuwany przez niego brak czasu. Zadanie 3. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza i hierarchizuje informacje kultury […]. z tekstów […]; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 3) […] odczytuje informacje i przekazy odbioru […] tekstów kultury na różnych jawne i ukryte […]. poziomach […]. SP I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 3) wyszukuje w tekście potrzebne informacje [...]; 5) wyszukuje w tekście informacje wyrażone wprost i pośrednio (ukryte). Zasady oceniania 1 pkt – poprawne podanie dwóch uwarunkowań, o których mowa w tekście 2. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. 2 W niniejszym dokumencie przykładowe odpowiedzi zawierają również oryginalne rozwiązania zdających. Zasady oceniania rozwiązań zadań Uwaga. Jeżeli zdający wymieni więcej niż dwa uwarunkowania, a wśród nich pojawi się odpowiedź błędna, to za rozwiązanie zadania otrzyma 0 pkt. Przykładowe odpowiedzi • wiek • nowe doświadczenia • nowe wrażenia • nowe sytuacje • ilość informacji/bodźców • uważność • Im człowiek jest starszy, tym bardziej ma wrażenie, że czas płynie szybciej. Gdy człowiek jest nastawiony na nowe przeżycia, wydaje się mu, że czas zwalnia. Zadanie 4. (0–2) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza i hierarchizuje informacje kultury […]. z tekstów […]; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 3) […] odczytuje informacje i przekazy odbioru […] tekstów kultury na różnych jawne i ukryte […]. poziomach […]. SP I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 3) wyszukuje w tekście potrzebne informacje [...]; 5) wyszukuje w tekście informacje wyrażone wprost i pośrednio (ukryte); 7) wyciąga wnioski wynikające z przesłanek zawartych w tekście […]. Zasady oceniania 2 pkt – poprawne wyjaśnienie, na czym polega rola uważności w kontrolowaniu czasu w tekście 2. ORAZ rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie w odniesieniu do tekstu 1. 1 pkt – poprawne wyjaśnienie, na czym polega rola uważności w kontrolowaniu czasu w tekście 2. ALBO – poprawne wyjaśnienie, czym jest uważność ORAZ rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie w odniesieniu do tekstu 1. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowa odpowiedź oceniona na 2 pkt Według Gadomskiej dzięki dokładnemu / bardziej świadomemu / z wykorzystaniem zmysłów przeżywaniu chwili ma się wrażenie, że trwa ona dłużej. Richard Luecke nie pisze o uważności w kontrolowaniu czasu, ale o próbach zaoszczędzenia czasu za pomocą technicznych udogodnień. Zadanie 5. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 8. Kształcenie umiejętności świadomego 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: odbioru […] tekstów kultury na różnych 3) […] rozpoznaje środki językowe i ich poziomach […]. funkcje zastosowane w tekstach […]. II. Kształcenie językowe. II. Kształcenie językowe. 3. Funkcjonalne wykorzystanie wiedzy 1. Gramatyka języka polskiego. Zdający: o języku w odczytaniu sensów zawartych 2) rozumie zróżnicowanie składniowe zdań w strukturze głębokiej tekstów […] wielokrotnie złożonych. nieliterackich. 3. Komunikacja językowa i kultura języka. Zdający: 1) rozpoznaje […] funkcje tekstu ([…] impresywną […]). SP II. Kształcenie językowe. 1. Gramatyka języka polskiego. Uczeń: 10) rozpoznaje w tekście zdania […] złożone […]. Zasady oceniania 1 pkt – dwie poprawne odpowiedzi. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie PP Zasady oceniania rozwiązań zadań Zadanie 6. (0–4) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: analizowania i interpretowania […] tekstów 1) przetwarza […] informacje z tekstów […]; kultury, a także ich wzajemnej 3) […] odczytuje informacje i przekazy korespondencji. jawne i ukryte […]. 8. Kształcenie umiejętności świadomego odbioru […] tekstów kultury na różnych SP poziomach […]. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 3) wyszukuje w tekście potrzebne informacje […]. 4) odróżnia zawarte w tekście informacje ważne od informacji drugorzędnych; 5) wyszukuje w tekście informacje wyrażone wprost i pośrednio (ukryte). II. Kształcenie językowe. 1. Gramatyka języka polskiego. Zdający: 1. Pogłębianie funkcjonalnej wiedzy 1) wykorzystuje wiedzę z dziedziny fleksji, z zakresu nauki o języku. słowotwórstwa, frazeologii i składni w […] tworzeniu własnych wypowiedzi. 4. Ortografia i interpunkcja. Zdający: 1) stosuje zasady ortografii i interpunkcji […]. III. Tworzenie wypowiedzi. 2. Mówienie i pisanie. Zdający: 2. Wykorzystanie kompetencji językowych 2) buduje wypowiedź w sposób świadomy, […] w wypowiedziach […] pisemnych. za znajomością jej funkcji językowej […]; 4) tworzy spójne wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: […] notatka syntetyzująca. Zasady oceniania notatki syntetyzującej Za notatkę syntetyzującą można uzyskać 4 punkty, w tym 3 punkty za treść i 1 punkt za poprawność językową, ortograficzną i interpunkcyjną. Treść 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt notatka spełnia notatka spełnia notatka kryteria A, B i C kryteria A, B i C spełnia określone dla określone dla kryteria A i C 3 pkt, ALE nie 2 pkt, ALE nie określone dla została została 1 pkt, ALE zachowana zachowana nie została dozwolona liczba dozwolona liczba zachowana wyrazów wyrazów dozwolona liczba wyrazów ALBO ALBO ALBO A. przedstawienie notatka notatka notatka notatka nie stanowiska przedstawia – przedstawia – przedstawia spełnia każdego oparte na oparte na stanowisko żadnego autora kluczowych dla kluczowych dla każdego autora z kryteriów tematu tematu względem określonego informacjach – informacjach – zagadnienia dla 1 pkt stanowisko stanowisko określonego każdego autora każdego autora w temacie notatki, względem względem odtworzone na zagadnienia zagadnienia podstawie określonego określonego informacji w temacie notatki, w temacie notatki, zawartych odtworzone na odtworzone na w tekście podstawie podstawie informacji informacji zawartych zawartych w tekście, na w tekście, ale odpowiednim poziom poziomie uogólnienia jest uogólnienia zaburzony B. zestawienie w notatce w notatce stanowisk obu stanowisk obu zestawiono zestawiono autorów nie autorów stanowiska obu stanowiska obu zestawiono albo autorów; autorów; zestawiono je poprawnie poprawnie niepoprawnie; nie wskazano np. wskazano np. wskazano np. punkty wspólne/ punkty wspólne/ punktów rozbieżne albo rozbieżne albo wspólnych/ różnorodność różnorodność rozbieżnych albo aspektów aspektów różnych aspektów zagadnienia zagadnienia zagadnienia określonego określonego określonego w temacie notatki w temacie notatki w temacie notatki ujętych w tekstach ujętych w tekstach ujętych w tekstach obu autorów obu autorów obu autorów C. spójność notatka stanowi notatka stanowi notatka stanowi logiczną logiczną logiczną i zorganizowaną i zorganizowaną i zorganizowaną całość całość ALBO całość ALBO w notatce w notatce występują usterki występują usterki w spójności w spójności D. długość notatki 60–90 wyrazów 60–90 wyrazów 60–90 wyrazów Zasady oceniania rozwiązań zadań Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna 1 pkt – poprawny zapis, dopuszczalne dwa błędy (językowe, ortograficzne lub interpunkcyjne). 0 pkt – trzy i więcej błędów (językowych, ortograficznych lub interpunkcyjnych). Uwaga. Jeżeli w kryterium Treść przyznano 0 pkt, wówczas nie przyznaje się punktów w kryterium Poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna. INFORMACJA O ZASADACH OCENIANIA NOTATKI SYNTETYZUJĄCEJ NAPISANEJ PRZEZ ZDAJĄCYCH ZE SPECYFICZNYMI TRUDNOŚCIAMI W UCZENIU SIĘ (Z DYSLEKSJĄ, DYSORTOGRAFIĄ, DYSGRAFIĄ) Egzaminator ocenia treść notatki syntetyzującej Treść (0–3) zgodnie z tabelą zamieszczoną na s. 8 tego dokumentu. 1 pkt – zapis poprawny językowo, dopuszczalne trzy błędy językowe. 0 pkt – cztery i więcej błędów językowych. Poprawność językowa (0–1) Uwaga. Oceniając notatkę syntetyzującą zdającego, u którego stwierdzono specyficzne trudności w uczeniu się (dysleksję lub dysortografię albo dysgrafię), egzaminator nie ocenia ani poprawności ortograficznej, ani interpunkcyjnej. Wskazówki dotyczące realizacji tematu notatki 1) Stanowiska autorów tekstów, a) Stanowisko autora 1. tekstu, np. • Próby zaoszczędzenia czasu paradoksalnie nie uwalniają ludzi spod jego presji. • Niezależnie od starań człowieka upływ czasu jest nieuchronny. • Postrzeganie czasu przez człowieka zmienia się na przestrzeni wieków. b) Stanowisko autorki 2. tekstu, np. • Człowiek może świadomie zmienić sposób postrzegania czasu, by odnieść wrażenie, że czas płynie wolniej lub szybciej. • Różne czynniki wpływają na postrzeganie upływu czasu przez człowieka, który może mieć poczucie kontroli nad czasem. 2) Zestawienie stanowisk, np. Z zestawienia stanowisk może wynikać: • tekst 1.: nieuchronność upływu czasu; tekst 2.: względność postrzegania czasu • tekst 1.: niezależność czasu od człowieka; tekst 2.: poczucie uzyskania kontroli nad czasem • tekst 1.: kontrolowanie czasu polegające na jego odmierzaniu; tekst 2.: kontrolowanie czasu wynikające z różnych uwarunkowań • tekst 1.: poczucie bezradności wynikające z przekonania, że nad czasem nie można w pełni panować; tekst 2.: optymizm wynikający z przekonania, że w pewnym stopniu czas można kontrolować • tekst 1.: aspekt technologiczny; tekst 2.: aspekt psychologiczny • tekst 1.: perspektywa zbiorowości; tekst 2.: perspektywa jednostki. Uwaga. Kompozycja notatki jest dowolna, np. zdający może zacząć od zestawienia stanowisk autorów tekstów albo od przedstawienia stanowiska każdego z nich. Przykładowe odpowiedzi ocenione na 3 punkty za treść • Autorzy obydwu tekstów podejmują temat postaw i zachowań człowieka wobec czasu i jego upływu. Richard Luecke opisuje pośpiech człowieka i jego chęć zaoszczędzenia czasu. Hanna Gadomska podkreśla, że na postrzeganie czasu wpływa wiek człowieka oraz doświadczenia, z którymi przychodzi mu się zmierzyć. Autorzy obu tekstów podkreślają, że czas, który nam pozostał, należy wykorzystać w pełni. Twórcy mają odmienne zdanie w kwestii kontroli czasu. Luecke twierdzi, że niezależnie od naszych starań czas jest poza naszą kontrolą. Natomiast Gadomska uważa, że człowiek jest w stanie w pewnym stopniu zarządzać czasem. [88 wyrazów] • Autorzy obu tekstów podkreślają, że ludzie różnie radzą sobie z upływem czasu. Luecke zauważa, że człowiek podejmuje próby zaoszczędzenia czasu. W tym celu wynajduje urządzenia techniczne, lecz im więcej tych narzędzi ma do dyspozycji, tym coraz bardziej odczuwa brak czasu. Z kolei Gadomska uważa, że człowiek może spowolnić odczuwanie upływu czasu dzięki nowym aktywnościom i uważności. Luecke zwraca uwagę na bezradność ludzi wobec upływu czasu, natomiast Gadomska pokazuje, że w pewnym sensie człowiek może kontrolować czas. [76 wyrazów] Zadanie 7. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury światowej […] oraz umiejętność 8) wykazuje się znajomością mówienia o nich z wykorzystaniem i zrozumieniem treści utworów wskazanych potrzebnej terminologii. w podstawie programowej jako lektury 7. Kształcenie umiejętności czytania, obowiązkowe; analizowania i interpretowania literatury 9) rozpoznaje tematykę i problematykę oraz innych tekstów kultury, a także ich poznanych tekstów […]. wzajemnej korespondencji. 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: 8. Kształcenie umiejętności świadomego 6) odczytuje pozaliterackie teksty kultury, odbioru utworów literackich i tekstów kultury stosując kod właściwy w danej dziedzinie na różnych poziomach: dosłownym, sztuki. metaforycznym, symbolicznym […]. Zasady oceniania rozwiązań zadań Zasady oceniania 1 pkt – rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie zgodności obrazu z wymową Księgi Koheleta. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Obraz jest zgodny z wymową Księgi Koheleta, ponieważ ukazano motyw marności i przemijania. Wskazują na to porozrzucane przedmioty oraz szkielet człowieka. • Obraz już samym tytułem jest zgodny z Księgą Koheleta. Tytuł tłumaczony z łaciny odzwierciedla motyw przemijania oraz to, że wszystko się kończy. Pokazują nam to przewrócone rzeczy oraz szkielet, który gasi świecę. • Tak, ponieważ na obrazie jest przedstawiony szkielet, który wprowadza motyw przemijania, o którym mówił Kohelet. Zadanie 8. (0–2) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej i światowej […]. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury w podstawie programowej jako lektury oraz innych tekstów kultury, a także ich obowiązkowe. wzajemnej korespondencji. 9) rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów […]; 13) porównuje utwory literackie lub ich fragmenty, […] określa cechy wspólne i różne. Zasady oceniania 2 pkt – rozstrzygnięcie oraz poprawne uzasadnienie stanowiska w odniesieniu do obu tekstów. 1 pkt – rozstrzygnięcie oraz poprawne uzasadnienie stanowiska w odniesieniu do jednego tekstu. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Uwagi. 1) W uzasadnieniu zdający musi odnieść się do postawy. 2) Nie zalicza się odpowiedzi polegającej tylko na streszczaniu lub parafrazowaniu tekstu/tekstów. Przykładowe odpowiedzi ocenione na 2 pkt 1) Rozstrzygnięcie: Jest podobna. Uzasadnienie, np.: Postawa podmiotu litycznego w Trenie X jest podobna do postawy Demeter. Zarówno Demeter, jak i podmiot liryczny z trenu szukają z utęsknieniem swych córek. Obydwoje rozpaczają nad stratą swoich pociech, z którą nie potrafią sobie poradzić. Towarzyszy im smutek, osamotnienie oraz niepewność. 2) Rozstrzygnięcie: Nie jest podobna. Uzasadnienie, np.: Matka Persefony podejmuje działania, by odnaleźć córkę. Tymczasem podmiot liryczny wyraża tylko żal wynikający z nieobecności dziecka. 3) Rozstrzygnięcie: Jest częściowo podobna. Uzasadnienie, np.: Obie osoby okazują rozpacz po stracie córek. Jednak matka Persefony podejmuje działania, by odnaleźć córkę, podmiot liryczny wyraża żal wynikający z nieobecności dziecka i oczekuje pocieszenia. Zadanie 9. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury […] światowej […]. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury w podstawie programowej jako lektury […]. obowiązkowe; 8. Kształcenie umiejętności świadomego 9) rozpoznaje tematykę i problematykę odbioru utworów literackich […] na różnych poznanych tekstów oraz jej związek poziomach: dosłownym, metaforycznym, z programami epoki literackiej […]. symbolicznym [...]. Zasady oceniania 1 pkt – dwie poprawne odpowiedzi. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie FP Zasady oceniania rozwiązań zadań Zadanie 10. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymaganie szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 9) rozpoznaje tematykę i problematykę 7. Kształcenie umiejętności czytania, poznanych tekstów oraz jej związek […] ze analizowania i interpretowania literatury zjawiskami […] estetycznymi […]; […]. 10) rozpoznaje w utworze sposoby 8. Kształcenie umiejętności świadomego kreowania: […] sytuacji lirycznej […]. odbioru utworów literackich […] na różnych poziomach [...]. Zasady oceniania 1 pkt – trafne wyjaśnienie w odniesieniu do zawartości myślowej utworu albo do budowy utworu. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Uwaga. Jeżeli zdający w odpowiedzi tylko wymienia środki stylistyczne zawarte w utworze, to za rozwiązanie zadania otrzymuje 0 pkt. Przykładowe odpowiedzi • Na tym, że kobieta jest inaczej postrzegana przez ukochanego, kiedy są zgodni, a inaczej – kiedy się pokłócą. • Koncept polega na zobrazowaniu zmienności postrzegania kobiety pod wpływem emocji towarzyszących życiu w zgodzie oraz niezgodzie. • Koncept w wierszu Niestatek polega na zastosowaniu kontrastu. Na początku ukazano wyidealizowany wizerunek panny, gdy zakochani są w zgodzie ze sobą. Z kolei po kłótni dziewczyna staje się szpetna w oczach ukochanego. Zadanie 11.1. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 9) rozpoznaje tematykę i problematykę 7. Kształcenie umiejętności czytania, poznanych tekstów […]. analizowania i interpretowania literatury 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: […]. 1) przetwarza i hierarchizuje informacje z tekstów […] naukowych. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wykazanie, że Dziady cz. III to utwór o charakterze profetycznym. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Dziady to utwór o charakterze profetycznym, ponieważ w utworze występuje widzenie księdza Piotra, któremu dane jest ujrzeć przyszłe losy Polski. • Dziady cz. III to utwór o charakterze profetycznym ze względu na liczne sceny o charakterze proroczym. Przykładem sceny może być sen Ewy, który zmienia się w widzenie. Bohaterce ukazuje się Chrystus, który rzuca na nią kwiaty, w tym różę, symbolizującą tajemniczego poetę. Zadanie 11.2. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 7. Kształcenie umiejętności czytania, 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: analizowania i interpretowania literatury 4) rozpoznaje w tekście literackim środki […]. wyrazu artystycznego poznane w szkole podstawowej oraz środki znaczeniowe: […] hiperbolę […]; określa ich funkcje. SP I. Kształcenie literackie i kulturowe. 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: 11) rozpoznaje w tekście literackim: porównanie […] i określa […] [jego] funkcję. Zasady oceniania 1 pkt – dwie poprawne odpowiedzi. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie PP Zasady oceniania rozwiązań zadań Zadanie 12. (0–2) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […] oraz umiejętność 8) wykazuje się znajomością mówienia o nich z wykorzystaniem i zrozumieniem treści utworów wskazanych potrzebnej terminologii. w podstawie programowej jako lektury 7. Kształcenie umiejętności czytania, obowiązkowe; analizowania i interpretowania literatury 9) rozpoznaje tematykę i problematykę oraz innych tekstów kultury, a także ich poznanych tekstów […]. wzajemnej korespondencji. 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: 8. Kształcenie umiejętności świadomego 6) odczytuje pozaliterackie teksty kultury, odbioru utworów literackich i tekstów kultury stosując kod właściwy w danej dziedzinie na różnych poziomach […]. sztuki. SP 2. Odbiór tekstów kultury. Uczeń: 11) interpretuje dzieła sztuki ([…] grafika […]); 15) znajduje w tekstach współczesnej kultury […] nawiązania do tradycyjnych wątków literackich i kulturowych. Zasady oceniania 2 pkt – poprawne wyjaśnienie sensu dwóch elementów graficznych w kontekście dramatu Kordian. 1 pkt – poprawne wyjaśnienie sensu jednego elementu graficznego w kontekście dramatu Kordian. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi • Poświęcenie w imię idei niepodległościowej zostało odzwierciedlone na plakacie poprzez kolory biel i czerwień. • Kolor czerwony symbolizuje zbrodnię, którą Kordian ma popełnić na carze. • Mapa Europy może symbolizować Grand Tour, którą odbył Kordian, by odkryć sens życia. • Wyraz twarzy mężczyzny oznacza wysiłek Kordiana w zmaganiu się z samym sobą i ze światem. • Dźwiganie Ziemi może oznaczać trud Kordiana w walce ze sobą, kiedy próbował zabić cara. Ostatecznie mu się nie udało. Zadanie 13. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury […]. w podstawie programowej jako lektury 8. Kształcenie umiejętności świadomego obowiązkowe; odbioru utworów literackich i tekstów kultury 9) rozpoznaje tematykę i problematykę na różnych poziomach: dosłownym, poznanych tekstów […]. metaforycznym, symbolicznym […]. Zasady oceniania 1 pkt – dwie poprawne odpowiedzi. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna lub niepełna albo brak odpowiedzi. Rozwiązanie FP Zadanie 14. (0–1) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 5) interpretuje treści […] symboliczne 7. Kształcenie umiejętności czytania, utworu literackiego; analizowania i interpretowania literatury […]. 8) wykazuje się znajomością 8. Kształcenie umiejętności świadomego i zrozumieniem treści utworów wskazanych odbioru utworów literackich i tekstów kultury w podstawie programowej jako lektury na różnych poziomach: […] symbolicznym obowiązkowe; […]. 9) rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów […]. Zasady oceniania 1 pkt – poprawne wyjaśnienie. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Zasady oceniania rozwiązań zadań Przykładowe odpowiedzi • Złoty róg jest symbolem jedności narodowej, dzięki której Polacy mają szansę na zwycięską walkę o niepodległość. • Złoty róg jest symbolem siły, którą Polacy zyskają dzięki zjednoczeniu się w walce o niepodległość. • Złoty róg to symbol wezwania do walki narodowowyzwoleńczej / do powstania przeciwko zaborcom. Zadanie 15. (0–2) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury […]. w podstawie programowej jako lektury 8. Kształcenie umiejętności świadomego obowiązkowe; odbioru utworów literackich […] na różnych 9) rozpoznaje tematykę i problematykę poziomach [...]. poznanych tekstów […]; 13) porównuje utwory literackie lub ich fragmenty, […] określa cechy wspólne i różne. Zasady oceniania 2 pkt – rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie odnoszące się do przytoczonego fragmentu i do Przedwiośnia ORAZ uwzględniające sytuację z Przedwiośnia. 1 pkt – rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie odnoszące się do przytoczonego fragmentu i do Przedwiośnia ALBO rozstrzygnięcie i przywołanie adekwatnej sytuacji z Przedwiośnia. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi ocenione na 2 pkt • Tak. W obu tekstach jest mowa o bardzo trudnej sytuacji społecznej w II Rzeczypospolitej. W utworze Na probostwie w Wyszkowie Żeromski pisze, że wszystko było znędzniałe. W Przedwiośniu Cezary Baryka obserwuje nędzę po przyjeździe do Polski – widzi bosych chłopów brodzących w błocie. • Ocena sytuacji Polski tuż po odzyskaniu niepodległości zawarta w podanym fragmencie znajduje potwierdzenie w Przedwiośniu. W powieści dostrzegamy komunistów, którzy pragną rewolucji, co jest zgodne ze wspomnianą we fragmencie monstrualną walką o władzę. Zadanie 16. (0–2) Wymagania egzaminacyjne 2024 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej […]. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury […]. w podstawie programowej jako lektury obowiązkowe; 9) rozpoznaje tematykę i problematykę poznanych tekstów […]. Zasady oceniania 2 pkt – poprawne wyjaśnienie roli pamięci z uwzględnieniem sensu tytułu. 1 pkt – poprawne wyjaśnienie roli pamięci. 0 pkt – odpowiedź niepoprawna albo brak odpowiedzi. Przykładowe odpowiedzi ocenione na 2 pkt • Marek Edelman przy bramie na Umschlagplatzu ratował ludzi przed śmiercią. Dzięki pamięci o tych wydarzeniach pojął po wojnie, że jako lekarz może nadal ratować ludzkie życie. Tytuł oznacza, że starał się ratować pacjentów przed śmiercią – zanim Bóg ich zabierze do siebie. • Edelman od czasu swojego udziału w powstaniu i tragedii drugiej wojny światowej obrał sobie za cel ratowanie życia. Wcześniej walczył o to na Umschlagplatzu, ratując życie niektórym więźniom, po wojnie zaś w szpitalu jako kardiochirurg. M. Edelman mówi, że chce „Zdążyć przed Panem Bogiem”, a dokładniej podjąć działanie, zanim Bóg zgasi czyjąś świecę – czyli życie. Zasady oceniania rozwiązań Rodzaj dokumentu: zadań Egzamin maturalny Egzamin: Arkusz 2. Przedmiot: Wypracowanie Poziom: Formy arkusza: MPOP-P2-660, MPOP-P2-700, MPOU-P2-100 Termin egzaminu: 7 maja 2024 r. Data publikacji 28 czerwca 2024 r. dokumentu: Ogólne zasady oceniania wypracowania 1. Zdający może zrealizować temat w wybranej przez siebie formie wypowiedzi, np.: rozprawka, szkic krytyczny, przemówienie, list otwarty, artykuł, esej, pod warunkiem że będzie to wypowiedź argumentacyjna. 2. Do pełnej realizacji polecenia wystarczy przywołanie dwóch argumentów. 3. Przywołanie utworu literackiego w formie streszczenia nie stanowi argumentu. 4. W wypracowaniu nie jest wymagane omawianie utworów literackich ani w porządku chronologicznym, ani w porządku przedstawionym w temacie, tj. lektura obowiązkowa, inny utwór literacki, konteksty. Zdający powinien zrealizować temat zgodnie z przyjętą przez siebie koncepcją. 5. Funkcjonalność wykorzystania w wypracowaniu utworu literackiego nie oznacza konieczności omówienia przez zdającego wszystkich elementów fabuły, sensów utworu istotnych (z punktu widzenia egzaminatora) ze względu na zagadnienie sformułowane w temacie. Zadaniem egzaminatora jest ocena stworzonej przez zdającego pracy pisemnej. Egzaminator nie może kierować się własnym wyobrażeniem, jak inaczej/lepiej można by taką pracę napisać. W ocenie należy uwzględnić to, co w pracy jest, a nie to, co – zdaniem egzaminatora – mogłoby/powinno w niej być. 6. Losy postaci literackiej są uogólnieniem ludzkiego doświadczenia. Dlatego jeżeli problem sformułowany w temacie odnosi się do człowieka, to za trafne uznaje się odwołanie przez zdającego w wypracowaniu również do postaci literackich, które nie są ludźmi. Ta sama zasada dotyczy również tekstów kultury. 7. Zdający musi w wypracowaniu wykorzystać dwa konteksty, ale nie musi odwoływać się do dwóch różnych typów kontekstów, np. jeden kontekst jest filozoficzny, drugi – historyczny; mogą być to dwa konteksty z tej samej kategorii. 8. Jeżeli zdający przywoła w wypracowaniu lekturę obowiązkową jako kontekst i popełni błąd kardynalny, to praca zostanie oceniona na 0 punktów. 9. Jeżeli wypowiedź jest w całości nieczytelna (w rozumieniu czytelności zapisu), egzaminator oceni ją na 0 punktów. 10. Jeżeli wypowiedź nie zawiera w ogóle rozwinięcia (np. zdający napisał tylko wstęp), egzaminator przyzna 0 punktów w każdym kryterium. 11. Jeżeli wypowiedź zawiera mniej niż 300 wyrazów, jest oceniana wyłącznie w kryteriach: Spełnienie formalnych warunków polecenia oraz Kompetencje literackie i kulturowe. W pozostałych kryteriach egzaminator przyzna 0 punktów. 12. Jeżeli wypowiedź jest napisana niesamodzielnie, np. zawiera fragmenty odtworzone z podręcznika lub innego źródła, w tym internetowego, lub jest przepisana od innego zdającego, wówczas egzamin z języka polskiego, w przypadku takiego zdającego, zostanie unieważniony. Oznacza to, że zdający nie zdaje egzaminu i nie może przystąpić do egzaminu w terminie poprawkowym w sierpniu (może przystąpić do egzaminu w kolejnych latach jego przeprowadzania). 13. Jeżeli wypowiedź zawiera fragmenty przepisane z zadania (polecenia, tekstu) zawartego w cz. 1. lub w cz. 2. arkusza egzaminacyjnego bez interpretacji tych fragmentów / komentarza do tych fragmentów, wówczas za wypracowanie zdający otrzyma 0 pkt. Całość pracy tego zdającego nie jest unieważniana. 14. Zabronione jest pisanie wypowiedzi obraźliwych, wulgarnych lub propagujących postępowanie niezgodne z prawem. W przypadku takich wypowiedzi zostanie podjęta indywidualna decyzja dotycząca danej pracy, np. nie zostaną przyznane punkty za styl i język lub cała wypowiedź nie będzie podlegała ocenie. Zasady oceniania rozwiązań zadań Utwory literackie, w tym lektury 1. Za utwór literacki w wypracowaniu nie uznaje się: komiksu, powieści obrazkowej, mangi, scenariusza filmowego, gry komputerowej. Te teksty kultury mogą zostać wykorzystane w wypracowaniu jako kontekst. 2. Ani jako utworów literackich, ani jako kontekstów nie traktuje się utworów literackich i tekstów piosenek obcojęzycznych, które nie zostały przetłumaczone na język polski. 3. Za lekturę obowiązkową uznaje się odwołanie przez zdającego do każdej księgi biblijnej. Biblia jest utworem literackim, którego znajomość nie obowiązuje w całości, dlatego żaden błąd rzeczowy w odniesieniu do Biblii nie jest błędem kardynalnym. 4. Zbiory mitów inne niż Mitologia Jana Parandowskiego nie są uznawane za lekturę obowiązkową – mogą stanowić np. kontekst. Język, ortografia i interpunkcja 1. Wszystkie wyrazy napisane przez zdającego składają się na sumę wyrazów w wypracowaniu. Jeżeli zdający napisze rozdzielnie wyraz, który powinien napisać łącznie, to liczymy go jako dwa wyrazy. Liczbę wyrażoną cyframi traktujemy jako jeden wyraz. 2. Jeżeli zdający nadaje tytuły lub śródtytuły pracy lub jej poszczególnym częściom, to bierze się je pod uwagę przy ocenie pracy, np. przy ocenie spójności. Tytuły i śródtytuły wlicza się do ogólnej liczby wyrazów. 3. Nie są błędami językowymi powtórzenia wyrazów pojawiających się w temacie, np.: bunt, konsekwencje, relacje, kształtowanie. 4. Poprawne są różne wersje pisowni następujących tytułów utworów literackich: • „Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią” albo „Rozmowa mistrza Polikarpa ze Śmiercią”, albo „Dialog Mistrza Polikarpa ze Śmiercią”, albo „Dialog mistrza Polikarpa ze Śmiercią” • „Boska Komedia” albo „Boska komedia” • „Nie-Boska Komedia” albo „Nie-Boska komedia” • „Mała Apokalipsa” albo „Mała apokalipsa”. • „Rozdzióbią nas kruki, wrony…” albo „Rozdziobią nas kruki, wrony…” • „Inny świat” albo „Inny Świat” • „Rok 1984” albo „1984” • „Górą „Edek” ” albo „Górą Edek”. Zdający musi jednak konsekwentnie stosować w wypracowaniu wybraną wersję zapisywania danego tytułu. 5. Jeżeli zdający nie stosuje w wypracowaniu cudzysłowu w zapisie tytułów utworów literackich, to pominięcie cudzysłowu traktuje się jako błąd interpunkcyjny. Jeżeli zdający w swojej pracy konsekwentnie stosuje błędną interpunkcję w zapisie tytułu tego samego utworu literackiego, to egzaminator policzy ten błąd tylko raz. Wymagania egzaminacyjne 20241 Wymagania ogólne Wymagania szczegółowe I. Kształcenie literackie i kulturowe. I. Kształcenie literackie i kulturowe. 5. Znajomość wybranych utworów 1. Czytanie utworów literackich. Zdający: z literatury polskiej i światowej oraz 5) interpretuje treści alegoryczne umiejętność mówienia o nich i symboliczne utworu literackiego; z wykorzystaniem potrzebnej terminologii. 8) wykazuje się znajomością 7. Kształcenie umiejętności czytania, i zrozumieniem treści utworów wskazanych analizowania i interpretowania literatury w podstawie programowej jako lektury oraz innych tekstów kultury, a także ich obowiązkowe; wzajemnej korespondencji. 9) rozpoznaje tematykę i problematykę 8. Kształcenie umiejętności świadomego poznanych tekstów oraz jej związek odbioru utworów literackich i tekstów kultury z programami epoki literackiej, zjawiskami na różnych poziomach: dosłownym, społecznymi, historycznymi, metaforycznym, symbolicznym, egzystencjalnymi i estetycznymi; poddaje aksjologicznym. ją refleksji; 10) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania: świata przedstawionego (fabuły, bohaterów, akcji, wątków, motywów), narracji, sytuacji lirycznej; interpretuje je i wartościuje; 11) rozumie pojęcie motywu literackiego i toposu, rozpoznaje podstawowe motywy i toposy oraz dostrzega żywotność motywów […] w utworach literackich; określa ich rolę w tworzeniu znaczeń uniwersalnych; 12) w interpretacji utworów literackich odwołuje się do tekstów poznanych w szkole podstawowej, w tym: bajek Ignacego Krasickiego, Dziadów cz. II oraz Pana Tadeusza Adama Mickiewicza, Balladyny Juliusza Słowackiego; 13) porównuje utwory literackie lub ich fragmenty, dostrzega kontynuacje i nawiązania w porównywanych utworach, określa cechy wspólne i różne; 14) przedstawia propozycję interpretacji utworu, wskazuje w tekście miejsca, które mogą stanowić argumenty na poparcie jego propozycji interpretacyjnej; 15) wykorzystuje w interpretacji utworów literackich potrzebne konteksty, szczególnie kontekst historycznoliteracki, Zasady oceniania rozwiązań zadań historyczny, polityczny, kulturowy, filozoficzny, biograficzny, mitologiczny, biblijny, egzystencjalny; 16) rozpoznaje obecne w utworach literackich wartości uniwersalne i narodowe; określa ich rolę i związek z problematyką utworu oraz znaczenie dla budowania własnego systemu wartości. 2. Odbiór tekstów kultury. Zdający: 5) charakteryzuje główne prądy filozoficzne oraz określa ich wpływ na kulturę epoki; 6) odczytuje pozaliterackie teksty kultury, stosując kod właściwy w danej dziedzinie sztuki. II. Kształcenie językowe. II. Kształcenie językowe. 2. Wzbogacanie umiejętności 1. Gramatyka języka polskiego. Zdający: komunikacyjnych, stosowne wykorzystanie 1) wykorzystuje wiedzę z dziedziny fleksji, języka w różnych sytuacjach słowotwórstwa, frazeologii i składni komunikacyjnych. w […] tworzeniu własnych wypowiedzi; 3. Funkcjonalne wykorzystywanie wiedzy 2) rozumie zróżnicowanie składniowe zdań o języku w odczytaniu sensów zawartych wielokrotnie złożonych […] i wykorzystuje je w strukturze głębokiej tekstów literackich w budowie wypowiedzi o różnym […]. charakterze; 4. Świadome wykorzystanie działań 3) rozpoznaje argumentacyjny charakter językowych w formowaniu różnych konstrukcji składniowych […]; odpowiedzialności za własne zachowania wykorzystuje je w budowie własnych językowe. wypowiedzi; 5. […] doskonalenie umiejętności 4) rozumie rolę szyku wyrazów w zdaniu posługiwania się poprawną polszczyzną. […]. 2. Zróżnicowanie języka. Zdający: 2) rozróżnia style funkcjonalne polszczyzny oraz rozumie zasady ich stosowania. 3. Komunikacja językowa i kultura języka. Zdający: 2) […] dba o jasność i precyzję komunikatu; 3) posługuje się różnymi odmianami polszczyzny w zależności od sytuacji komunikacyjnej; 5) stosuje zasady etyki wypowiedzi […]; 7) stosuje zasady etykiety językowej w wypowiedziach […] pisemnych odpowiednie do sytuacji. 4. Ortografia i interpunkcja. Zdający: 1) stosuje zasady ortografii i interpunkcji […]; 2) wykorzystuje składniowo-znaczeniowy charakter interpunkcji do uwypuklenia sensów redagowanego przez siebie tekstu. III. Tworzenie wypowiedzi. III. Tworzenie wypowiedzi. 1. Doskonalenie umiejętności wyrażania 1. Elementy retoryki. Zdający: własnych sądów, argumentacji [...]. 1) formułuje tezy i argumenty w wypowiedzi 2. Wykorzystanie kompetencji językowych […] i pisemnej przy użyciu odpowiednich i komunikacyjnych w wypowiedziach […] konstrukcji składniowych; pisemnych. 3) rozumie i stosuje w tekstach 3. Kształcenie umiejętności formułowania retorycznych zasadę kompozycyjną i uzasadniania sądów na temat dzieł (np. teza, argumenty, apel, pointa); literackich oraz innych tekstów kultury. 6) rozumie, na czym polega logika 4. Doskonalenie umiejętności retorycznych, i konsekwencja toku rozumowania w szczególności zasad tworzenia w wypowiedziach argumentacyjnych wypowiedzi spójnych, logicznych oraz i stosuje je we własnych tekstach. stosowania kompozycji odpowiedniej dla danej formy gatunkowej. 2. […] Pisanie. Zdający: 5. Rozwijanie umiejętności tworzenia 1) zgadza się z cudzymi poglądami lub tekstów o wyższym stopniu złożoności. polemizuje z nimi, rzeczowo uzasadniając własne zdanie; 2) buduje wypowiedź w sposób świadomy, ze znajomością jej funkcji językowej, z uwzględnieniem celu i adresata, z zachowaniem zasad retoryki; 4) tworzy spójne wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: wypowiedź o charakterze argumentacyjnym; 7) stosuje retoryczne zasady kompozycyjne w tworzeniu własnego tekstu […]; 8) w interpretacji przedstawia propozycję odczytania tekstu, formułuje argumenty na podstawie tekstu oraz znanych kontekstów, w tym własnego doświadczenia, przeprowadza logiczny wywód służący uprawomocnieniu formułowanych sądów; 9) stosuje zasady poprawności językowej i stylistycznej w tworzeniu własnego tekstu; potrafi weryfikować własne decyzje poprawnościowe; 10) wykorzystuje wiedzę o języku w pracy redakcyjnej nad tekstem własnym, dokonuje korekty tekstu własnego, stosuje kryteria poprawności językowej. Zasady oceniania rozwiązań zadań IV. Samokształcenie. IV. Samokształcenie. Zdający: 1. Doskonalenie umiejętności korzystania 1) porządkuje informacje w problemowe z różnych źródeł informacji […]. całości poprzez ich wartościowanie; 3. Umacnianie postawy poszanowania dla syntetyzuje poznawane treści wokół cudzej własności intelektualnej. problemu, tematu, zagadnienia oraz wykorzystuje je w swoich wypowiedziach. Zadanie 17. (0–35) Wybierz jeden z poniższych tematów i napisz wypracowanie. • W wypracowaniu rozważ problem podany w temacie. Przedstaw również swoje zdanie i je uzasadnij. • W rozważaniach przedstaw argumenty, odwołując się do utworów literackich oraz do wybranych kontekstów (np. historycznoliterackiego, literackiego, biograficznego, kulturowego, religijnego, mitologicznego, biblijnego, historycznego, filozoficznego, egzystencjalnego, politycznego, społecznego). • Jednym z utworów literackich musi być lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego. • Twoja praca powinna liczyć co najmniej 300 wyrazów. Temat 1. Bunt i jego konsekwencje dla człowieka. W pracy odwołaj się do: • lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego • innego utworu literackiego – może to być również utwór poetycki • wybranych kontekstów. Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące tematu 1. 1. Rozumienie pojęć: a) bunt – sprzeciw, protest, opór jednostki/zbiorowości przeciwko komuś/czemuś; może mieć różny charakter, np. czynny, bierny – namawianie do sprzeciwu, protestu, oporu jednostki/zbiorowości przeciwko komuś/czemuś b) konsekwencja – następstwo, rezultat/skutek czegoś (np. konsekwencje społeczne, psychologiczne, moralne, polityczne, ekonomiczne) c) człowiek – każda postać literacka (a w przypadku kontekstów – również np. filmowa), w tym postacie, które nie są ludźmi – jednostka ALBO zbiorowość (grupa ludzi) / bohater zbiorowy / ludzkość (wymiar uniwersalny). 2. Temat wypracowania można zrozumieć i zrealizować na różne sposoby, np.: a) bunt i jego konsekwencje dla człowieka, który się buntuje b) bunt i jego konsekwencje dla człowieka, przeciwko któremu się zbuntowano c) bunt i jego konsekwencje dla ludzi z otoczenia buntownika. 3. Zdający może zrozumieć i zrealizować temat w inny sposób niż przykłady podane w pkt 2. Jeżeli wypowiedź zdającego jest zgodna z tematem i z warunkami zadania, pracę należy oceniać. 4. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli w pracy zdający omówił: a) bunt ALBO b) konsekwencje buntu ORAZ c) praca zawiera opinię albo uzasadnienie. 5. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji: a) przedstawił bunt (np. sprzeciw/namawianie do sprzeciwu) jednostki/zbiorowości ORAZ b) omówił konsekwencje buntu dla jednostki/zbiorowości. 6. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany częściowo funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji a) przedstawił bunt (np. sprzeciw/namawianie do sprzeciwu) jednostki/zbiorowości ALBO b) omówił konsekwencje buntu dla jednostki/zbiorowości. 7. Lektura obowiązkowa – dowolna lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 arkusza, ilustrująca zagadnienie sformułowane w temacie. Temat 2. Jak relacja z drugą osobą kształtuje człowieka? W pracy odwołaj się do: • lektury obowiązkowej – wybranej spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 tego arkusza egzaminacyjnego • innego utworu literackiego – może to być również utwór poetycki • wybranych kontekstów. Uszczegółowienia zasad oceniania dotyczące tematu 2. 1. Rozumienie pojęć: a) relacja – związek zachodzący między ludźmi (np. ukochanymi, przyjaciółmi, członkami rodziny, członkami jakiejś społeczności) lub grupami społecznymi, lub osobą a grupą społeczną itp. – zależność między ludźmi lub grupami społecznymi Zasady oceniania rozwiązań zadań b) człowiek/osoba – każda postać literacka (a w przypadku kontekstów – również np. filmowa), w tym postacie, które nie są ludźmi – jednostka ALBO zbiorowość (grupa ludzi) / bohater zbiorowy / ludzkość (wymiar uniwersalny) c) kształtować – powodować nabranie określonych cech – wpływać na kogoś – czyjeś zachowanie, postawę, sposób pojmowania czegoś – zmieniać kogoś – czyjeś zachowanie, postawę, sposób pojmowania czegoś d) jak kształtuje – efekt kształtowania – sposób/proces kształtowania. 2. Temat wypracowania można zrozumieć i zrealizować na różne sposoby, np.: a) wzajemne kształtowanie się osób będących w relacji b) kształtowanie jednej osoby pod wpływem relacji z drugą osobą. 3. Zdający może zrozumieć i zrealizować temat w inny sposób niż przykłady podane w pkt 2. Jeżeli wypowiedź zdającego jest zgodna z tematem i z warunkami zadania, pracę należy oceniać. 4. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli w pracy zdający omówił: a) relację z drugą osobą ALBO b) kształtowanie człowieka ORAZ c) praca zawiera opinię albo uzasadnienie. 5. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany w pełni funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji omówił: a) relację z drugą osobą ORAZ b) kształtowanie człowieka. 6. Utwór literacki uznaje się za wykorzystany częściowo funkcjonalnie, jeżeli zdający w argumentacji omówił: a) relację z drugą osobą ALBO b) kształtowanie człowieka. 7. Lektura obowiązkowa – dowolna lektura obowiązkowa, wybrana spośród lektur wymienionych na stronach 3 i 4 arkusza, ilustrująca zagadnienie sformułowane w temacie. 1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt) • W wypracowaniu nie występuje błąd kardynalny. 1 pkt ORAZ • W wypracowaniu jest odwołanie do lektury obowiązkowej wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. ORAZ • Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu. ORAZ • Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną. • Wypracowanie nie spełnia któregokolwiek z warunków określonych w kategorii 0 pkt „1 pkt”. ALBO • Wypowiedź jest napisana w formie planu albo w punktach. Uwaga. Jeżeli w kryterium Spełnienie formalnych warunków polecenia przyznano 0 pkt, we wszystkich pozostałych kryteriach przyznaje się 0 pkt. Zasady oceniania rozwiązań zadań 2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów) Funkcjonalność wykorzystania utworów wskazanych Liczba Błędy w poleceniu Poziom argumentacji wypowiedzi; erudycyjność wypowiedzi punktów rzeczowe (lektury obowiązkowej oraz innego utworu literackiego). Dwa utwory • Bogata argumentacja. wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. 16 pkt w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie. Uwaga: za każdy błąd rzeczowy należy odjąć 1 pkt od ogólnej liczby punktów przyznanych za KLiK, maksymalnie do 16 pkt i bez punktów ujemnych. • Zadowalająca argumentacja. 15 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. • Zadowalająca argumentacja. • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 14 pkt funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. 13 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Jeden utwór • Bogata argumentacja. wykorzystany • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. 12 pkt w pełni • Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego. funkcjonalnie, • Zadowalająca argumentacja. a drugi – 11 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. częściowo • Powierzchowna argumentacja. funkcjonalnie. • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 10 pkt funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. 9 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Dwa utwory • Trafna argumentacja. wykorzystane • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. 8 pkt częściowo • Praca zawiera fragmenty erudycyjne. funkcjonalnie. • Zadowalająca argumentacja. ALBO tylko jeden 7 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. utwór • Powierzchowna argumentacja. wykorzystany • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 6 pkt w pełni funkcjonalnie. funkcjonalnie, a drugi – • Powierzchowna argumentacja. 5 pkt niefunkcjonalnie. • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Tylko jeden utwór • Trafna argumentacja. 4 pkt wykorzystany • Funkcjonalne wykorzystanie dwóch kontekstów. częściowo • Zadowalająca argumentacja. funkcjonalnie. 3 pkt • Co najmniej jeden kontekst wykorzystany funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. • W pracy kontekst/konteksty wykorzystano częściowo 2 pkt funkcjonalnie. • Powierzchowna argumentacja. 1 pkt • W pracy nie wykorzystano funkcjonalnie kontekstów. Żaden utwór nie został wykorzystany przynajmniej w części funkcjonalnie. 0 pkt Uwaga. w pracy), wynosi 0 pkt, wówczas w pozostałych kryteriach (Kompozycja wypowiedzi oraz Język wypowiedzi) przyznaje się 0 pkt. 3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów) 3a. Struktura wypowiedzi Uporządkowanie Liczba elementów treściowych Podział wypowiedzi punktów wypowiedzi Elementy treściowe Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 3 pkt wypowiedzi w całości lub część zasadnicza, zakończenie), jak w przeważającej części i w zakresie struktury akapitów; sposób A pracy są zorganizowane podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka. Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 2 pkt (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) B ALBO w zakresie struktury akapitów. Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) C ORAZ w zakresie struktury akapitów. • W pracy podjęta jest Poprawny zarówno w skali ogólnej (wstęp, 2 pkt próba organizacji część zasadnicza, zakończenie), jak elementów treściowych i w zakresie struktury akapitów; sposób D wypowiedzi podziału tekstu pomaga w zrozumieniu tez problemowo. zdającego. Dopuszczalna 1 usterka. • Elementy treściowe Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 1 pkt wypowiedzi (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) E zorganizowane w pracy ALBO w zakresie struktury akapitów. częściowo problemowo, częściowo wyłącznie Usterki w podziale tekstu w skali ogólnej 0 pkt pod względem (wstęp, część zasadnicza, zakończenie) formalnym. ORAZ w zakresie struktury akapitów. • Elementy treściowe wypowiedzi w całości lub w przeważającej części pracy F zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym, np. wg kolejno omawianych tekstów literackich. Elementy treściowe wypowiedzi niezorganizowane; wypowiedź stanowi 0 pkt G zbiór w znacznej mierze niezależnych elementów. Zasady oceniania rozwiązań zadań 3b. Spójność wypowiedzi Wypowiedź jest w całości spójna lub występują w niej nie więcej niż 2 zaburzenia 3 pkt w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. W wypowiedzi występuje 3–5 zaburzeń w spójności (tj. logice, uporządkowaniu) 2 pkt na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. • W wypowiedzi występuje 6–8 zaburzeń w spójności (tj. logice, 1 pkt uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. LUB • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ALBO z zakończeniem pracy. ALBO • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ALBO częścią zasadniczą pracy. • W wypowiedzi występuje 9 lub więcej zaburzeń w spójności (tj. logice, 0 pkt uporządkowaniu) na poziomie poszczególnych akapitów LUB całej wypowiedzi. LUB • Wstęp pracy jest treściowo niespójny z częścią zasadniczą pracy ORAZ z zakończeniem pracy. ALBO • Zakończenie pracy jest treściowo niespójne z wstępem ORAZ częścią zasadniczą pracy. 3c. Styl wypowiedzi Styl w całości lub w przeważającej części stosowny, tj. adekwatny do odmiany 1 pkt pisanej języka oraz do sytuacji komunikacyjnej (jednorodny albo funkcjonalnie niejednorodny). Wypracowanie nie spełnia warunków określonych w kategorii „1 pkt”. 0 pkt 4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów) 4a. Zakres i poprawność środków językowych Poprawność środków Nie 26 lub więcej 6–8 9–11 12–14 15–17 18–21 22–25 więcej niż 5 błędów błędów błędów błędów błędów błędów błędów Zakres środków błędy jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. jęz. A B C D E F G H 1. Szeroki zakres środków językowych, tzn. • zróżnicowana składnia, • zróżnicowana leksyka, w tym np. 7 pkt 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt bogata frazeologia, precyzyjne słownictwo, umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu. 2. Zadowalający zakres środków językowych, tzn. składnia i leksyka 6 pkt 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt stosowne/odpowiednie do realizacji tematu. 3. Wąski zakres środków językowych, tzn. składnia i leksyka 5 pkt 4 pkt 3 pkt 2 pkt 1 pkt 0 pkt 0 pkt 0 pkt proste/ograniczone, utrudniające realizację tematu. Przykładowo: za wypowiedź, w której zakres środków językowych wykorzystanych przez zdającego jest zadowalający i w której znajdują się 4 błędy językowe, egzaminator przyzna 6 pkt w tym kryterium. 4b. Poprawność ortograficzna Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 1 błąd ortograficzny. 2 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią): Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 4 błędy ortograficzne. Praca zawiera 2–4 błędy ortograficzne. 1 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią): Praca zawiera nie więcej niż 5–8 błędów ortograficznych. Praca zawiera 5 lub więcej błędów ortograficznych. 0 pkt W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią): Praca zawiera 9 lub więcej błędów ortograficznych. Zasady oceniania rozwiązań zadań 4c. Poprawność interpunkcyjna Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 8 błędów interpunkcyjnych. W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się: 2 pkt Praca jest bezbłędna albo zawiera nie więcej niż 15 błędów interpunkcyjnych. Praca zawiera 9–16 błędów interpunkcyjnych. W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się: 1 pkt Praca zawiera 16–30 błędów interpunkcyjnych. Praca zawiera 17 lub więcej błędów interpunkcyjnych. W przypadku zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się: 0 pkt Praca zawiera 31 lub więcej błędów interpunkcyjnych. Informacje o błędach uznawanych za ortograficzne w pracach zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią) 1. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator będzie uwzględniał następujące błędy (tzn. liczył je jako błędy ortograficzne): • błędy w zapisie wyrazów z u – ó, ż – rz, h – ch • łamanie zasady pisania wielką literą na początku zdania. 2. W ocenie poprawności ortograficznej wypracowania egzaminator nie będzie uwzględniał innych niż wymienione w pkt 1. błędów w zapisie (tzn. nie będzie liczył ich jako błędy ortograficzne), w tym: • dodawania, opuszczania, przestawiania liter, sylab lub całych wyrazów • mylenia liter – o podobnym kształcie (a – o, l – ł – t, n – r, m – n, u – w, e – ę, a – ą, i – j, u – y) – dużych i małych (z wyjątkiem początku zdania) – odpowiedników głosek zbliżonych fonetycznie (b – p, d – t, w – f, g – k, dz – c, sz – s, i – y, ę – em – en, ą – om– on, ś – ź, ć – dź) – różniących się w położeniu w stosunku do osi pionowej (p – b, d – b) lub poziomej (m – w, n – u, b – p, d – g, p – g) • ominięcia drobnych elementów graficznych, w tym – oznaczania miękkości nad literami – kropek (dż, ż, i, j) – „ogonków” przy literach ą lub ę i kreski (wężyka) przy literach ó, t lub ł • błędów dotyczących podziału wyrazu • utraty dźwięczności (kóska zamiast kózka, proźba zamiast prośba) • błędów wynikających ze schematycznego stosowania zasad ortografii, np. startóje bo startować • mylenia przedrostków z przyimkami, np.: pode szły; błędnego zapisywania przyimków z rzeczownikami i przysłówkami, np.: wklasie, zachwilę, napewno • niewłaściwego zapisu spółgłosek miękkich, np.: rosinie zamiast rośnie, skosiny zamiast skośny. Wyrazy z błędami, których nie uwzględnia się w ocenie poprawności ortograficznej, egzaminator podkreśli w wypracowaniu, a na marginesie oznaczenia tych błędów otoczy kółkiem np. albo ort o INSTRUKCJA OZNACZANIA BŁĘDÓW W WYPRACOWANIACH Błędy oznaczane na lewym marginesie Sposób oznaczenia błędu Sposób oznaczenia błędu Rodzaj błędu w wypracowaniu na marginesie podkreślenie prostą linią fragmentu rzecz ALBO rz rzeczowe zawierającego błąd albo zaznaczenie tego fragmentu pionową linią zaznaczenie symbolem ‿ zaburzenia w spójności między zdaniami w spójności sp zaznaczenie symbolem [ zaburzenia w spójności między akapitami usterki w podziale str tekstu w zakresie zaznaczenie symbolem ] struktury akapitów Błędy oznaczane na prawym marginesie Sposób oznaczenia błędu Sposób oznaczenia błędu Rodzaj błędu w wypracowaniu na marginesie podkreślenie prostą linią wyrazu użytego jęz ALBO j językowe błędnie lub niepoprawnego sformułowania ort ALBO o ortograficzne podkreślenie prostą linią wyrazu z błędem zaznaczenie brakującego znaku interpunkcyjnego symbolem √ int ALBO i interpunkcyjne zaznaczenie zbędnego znaku interpunkcyjnego symbolem x Uwagi. 1) Jeżeli zdający popełnia dokładnie ten sam błąd ortograficzny lub językowy, to na marginesie oznaczenie tego błędu należy otoczyć kółkiem, np. lub ort o 2) Należy konsekwentnie stosować jeden wybrany sposób oznaczania błędów na marginesie. INSTRUKCJA LICZENIA BŁĘDÓW W WYPRACOWANIACH 1. Powtórzony dokładnie ten sam błąd ortograficzny lub językowy liczy się jako jeden błąd. 2. Egzaminator w wypracowaniu i na marginesie musi oznaczyć wszystkie błędy rzeczowe, błędy w spójności wypowiedzi, językowe, ortograficzne i interpunkcyjne. 3. W tabelach dla egzaminatora pod wypracowaniem egzaminator zapisuje liczbę popełnionych błędów zgodnie z poniższymi zasadami: a) błędy rzeczowe – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 2. (KLiK) w polu Liczba błędów rzeczowych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 16; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 16 błędów rzeczowych, egzaminator w tabeli wpisuje „16+” b) błędy w spójności wypowiedzi – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 3b w polu Liczba błędów w spójności egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 9; jeżeli Zasady oceniania rozwiązań zadań zdający popełnił w pracy więcej niż 9 błędów w spójności, egzaminator w tabeli wpisuje „9+” c) błędy językowe – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4a w polu Liczba błędów językowych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 26; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 26 błędów językowych, egzaminator w tabeli wpisuje „26+” d) błędy ortograficzne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4b w polu Liczba błędów ortograficznych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 5; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 5 błędów ortograficznych, egzaminator w tabeli wpisuje „5+” e) błędy interpunkcyjne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4c w polu Liczba błędów interpunkcyjnych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 17; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 17 błędów interpunkcyjnych, egzaminator w tabeli wpisuje „17+”. Uwagi dotyczące liczenia błędów ortograficznych i interpunkcyjnych w wypracowaniach zdających ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się (z dysleksją, dysortografią, dysgrafią) 1) Błędy ortograficzne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4b w polu Liczba błędów ortograficznych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 9; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 9 błędów ortograficznych, egzaminator w tabeli wpisuje „9+”. 2) Błędy interpunkcyjne – w tabeli dla egzaminatora do kryterium 4c w polu Liczba błędów interpunkcyjnych egzaminator wpisuje liczbę błędów, tj. od 0 do 31; jeżeli zdający popełnił w pracy więcej niż 31 błędów interpunkcyjnych, egzaminator w tabeli wpisuje „31+”. WYJAŚNIENIA DO KRYTERIÓW OCENIANIA 1. Spełnienie formalnych warunków polecenia (maksymalnie 1 punkt) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy: • nie występuje w nim błąd kardynalny • w wypracowaniu zdający odwołał się do lektury obowiązkowej wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym • wypowiedź w co najmniej jednym fragmencie dotyczy problemu wskazanego w poleceniu • napisane wypracowanie jest w jakiejkolwiek części wypowiedzią argumentacyjną. Wyjaśnienia (kryterium 1. – SFWP) 1. Błąd kardynalny to błąd rzeczowy świadczący o: 1) nieznajomości treści lektury obowiązkowej, do której odwołuje się zdający, w zakresie: a) fabuły, w tym głównych wątków utworu; b) losów głównych bohaterów, w tym np. łączenie biografii różnych bohaterów; LUB 2) całkowicie nieuprawnionej interpretacji lektury obowiązkowej będącej falsyfikacją danego tekstu. 2. W przypadku lektur obowiązkowych błąd kardynalny może dotyczyć wyłącznie lektur obowiązkowych wskazanych w podstawie programowej jako lektury do omówienia w całości (nie we fragmentach). 3. W wypracowaniu zdający musi odwołać się do lektury obowiązkowej – w zależności od tematu – wskazanej w poleceniu albo wybranej z listy lektur zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym. Odwołanie się zdającego do lektury obowiązkowej oznacza, że co najmniej jedno zdanie o tej lekturze ma charakter analityczny, a nie tylko informacyjny. a) Przykład zdania analitycznego: W Lalce to w Zasławku można zobaczyć świetnie funkcjonujące gospodarstwo Prezesowej, która realizowała pozytywistyczne idee pracy organicznej i pracy u podstaw. b) Przykład zdania informacyjnego: W swojej pozytywistycznej powieści pt. Lalka Bolesław Prus ukazuje obraz Warszawy. Za zdania informacyjne uznaje się również sformułowania będące wyłącznie przepisanymi fragmentami polecenia lub parafrazą polecenia. 4. Jeśli jedyna lektura obowiązkowa jest przywołana lakonicznie, bardziej w kontekście / w nawiązaniu do innego utworu literackiego, który zdający szerzej omawia w wypracowaniu, wówczas przywołanie tej lektury traktowane jest jako spełnienie formalnych warunków zadania, ale oceniając KLiK, nie uwzględnia się tej lektury jako kontekst. 5. „Problem wskazany w poleceniu” obejmuje: a) zakres merytoryczny zagadnienia, którego omówienie jest wymagane, ORAZ b) opinię zdającego wraz z uzasadnieniem. Zasady oceniania rozwiązań zadań 6. Wypracowanie przynajmniej częściowo dotyczy problemu wskazanego w poleceniu, jeżeli obejmuje co najmniej jeden aspekt zakresu merytorycznego ORAZ opinię albo uzasadnienie. 7. Wypracowanie przynajmniej częściowo jest wypowiedzią argumentacyjną, jeżeli zawiera co najmniej jeden akapit argumentacyjny. 2. Kompetencje literackie i kulturowe (maksymalnie 16 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy w wypracowaniu zdający: • wykorzystał znajomość – odpowiednio – wskazanej w poleceniu lub wybranej lektury obowiązkowej oraz innego utworu literackiego w sposób funkcjonalny • funkcjonalnie wykorzystał konteksty, np.: historycznoliteracki, teoretycznoliteracki, literacki, biograficzny, kulturowy, mitologiczny, biblijny, religijny, historyczny, filozoficzny, egzystencjalny, polityczny, społeczny, które pogłębiają i rozwijają rozważany problem • przedstawił bogatą argumentację, świadczącą o jego erudycji • wykazał się wiedzą i umiejętnościami z zakresu kształcenia literackiego i kulturowego oraz kształcenia językowego • nie popełnił błędów rzeczowych zarówno w odniesieniu do przywołanych tekstów literackich oraz kontekstów, jak i terminologii historycznoliterackiej oraz/lub teoretycznoliterackiej. Wyjaśnienia (kryterium 2. – KLiK) 1. Poprzez wykorzystanie utworu rozumie się wykorzystanie znajomości jego treści oraz odczytanych sensów. 2. Zdający powinien funkcjonalnie wykorzystać w wypracowaniu znajomość dwóch utworów wskazanych w poleceniu, tzn. lektury obowiązkowej ORAZ innego utworu literackiego. Funkcjonalne wykorzystanie znajomości tekstu oznacza przywołanie w wypracowaniu: 1) takich elementów fabuły, np. wydarzeń, bohaterów, wątków 2) sensów utworów, które istotnie wspierają tok rozumowania zdającego, albo dobrze ilustrują to, o czym zdający pisze. Funkcjonalność wykorzystania znajomości tekstów ocenia się w odniesieniu do tematu pracy. Jeżeli w części zasadniczej pracy w charakterze argumentów/przykładów wykorzystane są elementy fabuły lub sensy utworów, które nie są spójne np. ze stanowiskiem zdającego wyrażonym we wstępie do pracy – wówczas uwzględnia się tę niespójność w ocenie spójności. 3. Utwór literacki nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, ale nie wyciąga żadnego wniosku, nie formułuje żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem. 4. Jeżeli zdający w wypracowaniu napisze więcej niż o dwóch utworach literackich (np. o dwóch lekturach obowiązkowych i o dwóch innych tekstach literackich), o różnym stopniu funkcjonalności, do oceny stopnia realizacji kryterium bierze się pod uwagę dwa utwory wykorzystane w sposób najbardziej funkcjonalny, z których jeden musi być lekturą obowiązkową. Pozostałe utwory mogą być traktowane jako kontekst literacki. 5. Argumentacja to udowodnienie tezy/opinii/stanowiska przedstawionego przez zdającego za pomocą argumentów. Bogata argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami i szeroka/wieloaspektowa, uwzględniająca konteksty, stanowiąca – jako całość – wnikliwą analizę problemu sformułowanego w poleceniu; zawiera elementy refleksji / głębszego namysłu nad problemem. W sytuacji, gdy znajomość utworów literackich została wykorzystana częściowo funkcjonalnie, mówimy o argumentacji trafnej. Zadowalająca argumentacja – to argumentacja rzeczowa, pogłębiona, poparta trafnymi przykładami. Powierzchowna argumentacja – to argumentacja oparta na uogólnieniach, niewnikająca w istotę rzeczy, poprzestająca na pobieżnych obserwacjach, mało dokładna, czasami niepoparta przykładami; również argumentacja, w której zdający podejmuje próbę zbudowania argumentu, dobierając jedynie środki językowe typowe dla struktur argumentacyjnych, np. Moim pierwszym argumentem jest... 6. Kontekst należy rozumieć jako odniesienie się przez zdającego w pracy do np.: 1) innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu 2) historii literatury 3) teorii literatury 4) charakteru epoki 5) biografii autora 6) filmu, spektaklu teatralnego 7) utworu muzycznego, dzieła plastycznego 8) mitologii 9) Biblii 10) religii 11) historii 12) filozofii 13) kwestii politycznych 14) kwestii społecznych, wybrane przez zdającego w sposób celowy, przydatne do osadzenia omawianego utworu w szerszej perspektywie i pogłębionego odczytania sensów utworu literackiego, do którego zdający odwołuje się w wypracowaniu. Funkcjonalne wykorzystanie kontekstu polega na trafnym jego doborze ze względu na rozważany problem; kontekst pogłębia i rozwija omawiane zagadnienie. Pogłębienie i omówienie danego zagadnienia poprzez konteksty nie oznacza konieczności dogłębnej analizy samych kontekstów jako takich; w szczególności nie może prowadzić do dygresji stosowanej niefunkcjonalnie. 7. Kontekst wykorzystany częściowo funkcjonalnie to odniesienie wyłącznie na poziomie przywołania, np. informacji, wydarzenia; kontekst jest poprawny, ale ogranicza się tylko Zasady oceniania rozwiązań zadań do funkcji informacyjnej, nie pogłębia i nie rozwija omawianego zagadnienia. 8. Kontekst poprzez odniesienie się przez zdającego do innego utworu literackiego niż wskazany w poleceniu nie jest wykorzystany funkcjonalnie, jeżeli zdający wyłącznie streszcza ten utwór lub wybrane jego wątki, ale nie wyciąga żadnego wniosku, nie formułuje żadnej refleksji związanej ze streszczonym utworem. 9. Erudycję należy rozumieć jako wiedzę przedmiotową zdającego, w tym wiedzę i umiejętność wykorzystania kontekstów, kodów kulturowych, terminologii, znajomości kultury, w tym literatury i sztuki. Wypowiedź świadcząca o erudycji zdającego to wypracowanie, w którym zdający, rozważając problem sformułowany w poleceniu, funkcjonalnie wykorzystał wiedzę przedmiotową. 10. W ocenie poziomu argumentacji wypowiedzi nie uwzględnia się fragmentów wypowiedzi zawierających błędy rzeczowe. 11. Błąd rzeczowy – to błąd świadczący o: • nieznajomości wskazanej w poleceniu lektury obowiązkowej (zamieszczonej w arkuszu egzaminacyjnym), do której odwołuje się zdający, w zakresie innym niż w przypadku błędu kardynalnego, tj. np. błąd w nazwisku autora, w przypisaniu autorstwa, w nazwisku/imieniu bohatera (dopuszczalne błędy w zapisie, nieprowadzące do trudności w identyfikacji bohatera lub autora, np. *Russeau albo *Rouseau zamiast Rousseau – błędny zapis to błąd ortograficzny), dotyczący losów bohaterów drugoplanowych bądź wątków innych niż główne • nieznajomości utworu literackiego lub tekstu kultury, do którego odwołuje się zdający, innego niż lektura obowiązkowa lub utwór literacki wskazany w poleceniu (każdy błąd merytoryczny) • nieuprawnionej interpretacji fragmentu lub fragmentów / części utworu literackiego, w tym poetyckiego, do którego odwołuje się zdający, będącej częściową lub całkowitą falsyfikacją danego utworu • nieznajomości zagadnień z zakresu teorii i historii literatury bądź języka, np. stosowanie pojęć typowych dla epiki w odniesieniu do liryki (np. *narrator wiersza; *wiersz „Ocalony” Różewicza opowiada). Nie są błędem rzeczowym sformułowania takie jak np. utwór pokazuje, wiersz ukazuje • braku wiedzy dotyczącej wybranego przez zdającego kontekstu, np. błędne przywołanie pojęć lub faktów historycznych. Jako błąd rzeczowy traktujemy również niepoprawne przywołanie cytatu z utworu literackiego, oznaczone cudzysłowem. 12. Dokładnie ten sam błąd rzeczowy (np. konsekwentne stosowanie błędnego imienia bohatera, którego da się w jednoznaczny sposób zidentyfikować, a fakty opisane w wypracowaniu świadczą o znajomości lektury) powtórzony kilkakrotnie jest liczony jako jeden błąd. 13. Jeżeli dane sformułowanie stosowane/uznawane jest w nauczaniu zwyczajowo za „termin” (np. apokalipsa spełniona), ale nie jest terminem w rozumieniu encyklopedycznym oraz/lub nie jest wymienione w podstawie programowej, to błędu w takim sformułowaniu (np. *apokalipsa przepowiadana) nie traktuje się jako błędu rzeczowego, a jako błąd językowy. 3. Kompozycja wypowiedzi: struktura, spójność i styl (maksymalnie 7 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał, czy: 1. w zakresie struktury wypowiedzi: • kompozycja wypowiedzi jest funkcjonalna, tzn. czy układ i sposób przedstawienia treści pomaga w zrozumieniu wypowiedzi • podział wypowiedzi – zarówno w skali ogólnej (wstęp, część zasadnicza, zakończenie), jak i w zakresie struktury akapitów – jest poprawny i funkcjonalny 2. w zakresie spójności wypowiedzi: • wypowiedź jest spójna, tzn. złożona z elementów, które tworzą logiczną i uporządkowaną całość • w wypowiedzi spójność jest zachowana zarówno wewnątrz zdań, jak również między zdaniami i akapitami • w wypowiedzi użyte zostały odpowiednie środki językowe, np. wskaźniki zespolenia tekstu, struktury metatekstowe, leksykalne wykładniki spójności, które ułatwiają śledzenie toku rozumowania autora 3. w zakresie stylu wypowiedzi: • styl wypowiedzi jest stosowny, tzn. czy zdający konsekwentnie posługuje się jednym, wybranym stylem, a jeżeli miesza różne style w wypowiedzi – to czy jest to uzasadnione (czy czemuś to służy, jest funkcjonalne) oraz czy zdający nie napisał wypowiedzi, stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. 3a. Struktura wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3a – Struktura wypowiedzi) 1. Elementy treściowe wypowiedzi to – najogólniej rzecz ujmując – „bloki”, na które podzielone jest wypracowanie (w najprostszej formie: wstęp – część zasadnicza (rozwinięcie) – zakończenie, ale „część zasadnicza” zazwyczaj jest dzielona na kolejne „bloki”, tj. akapity). 1) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane problemowo (w toku problemowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania omawia np. jeden aspekt tematu. Omawiając wybrany aspekt, zdający przywołuje argumentację i przykłady z różnych tekstów literackich / kontekstów; czynnikiem organizującym dany „blok” jest właśnie problem („ponadtekstowo”, „międzytekstowo”), a nie dany tekst literacki. 2) Możliwa jest sytuacja, w której zorganizowanie problemowe „pokrywa się” ze zorganizowaniem według kolejno omawianych tekstów literackich, jeżeli w pracy widoczny jest zamysł kompozycyjny wskazujący na tematyczne ustrukturyzowanie wypowiedzi, np. kolejny tekst literacki stanowi przykład umożliwiający np. uszczegółowienie wcześniej omawianego zagadnienia. Zasady oceniania rozwiązań zadań 3) Elementy treściowe wypowiedzi są zorganizowane wyłącznie pod względem formalnym (w toku liniowym), jeżeli każdy z „bloków” w części zasadniczej wypracowania dotyczy innego tekstu literackiego / kontekstu, a jedynym identyfikowalnym czynnikiem organizującym taki układ jest po prostu omawianie w następujących po sobie „blokach” zagadnień dotyczących kolejnych tekstów / kontekstów; tekst jest zorganizowany wg tekstów „jeden po drugim” (np. zmiana kolejności akapitów nie wpływa na strukturę tekstu). 2. Ocena podziału wypowiedzi w skali ogólnej wymaga rozważenia proporcji i funkcjonalności zasadniczych „bloków” pracy, tj. wstępu – części zasadniczej – zakończenia. Usterki w podziale wypowiedzi w skali ogólnej mogą wynikać z np. nieproporcjonalnie i niefunkcjonalnie długiego wstępu, ze zbyt krótkiego (lakonicznego) zakończenia lub z braku jednego z tych „bloków”. 3. Ocena podziału wypowiedzi na akapity wymaga rozważenia, czy logika wywodu została odzwierciedlona w podziale na graficznie wyodrębnione i funkcjonalne akapity. Usterki w podziale wypowiedzi na akapity mogą wynikać np. z faktu, że w pracy występują wyodrębnione graficznie akapity, które nie stanowią zwartej myślowo całości, albo występują akapity, które powinny zostać podzielone na mniejsze bloki, ponieważ taki akapit zawiera kilka wątków (każdy z takich wątków stanowi sam w sobie zwartą myślowo całość). 4. W ocenie struktury wypowiedzi nie uwzględnia się niezrealizowania przez zdającego któregoś z elementów tematu, np. nieodwołania się w ogóle do jednego z tekstów wskazanych w temacie jako obowiązkowy. 3b. Spójność wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3b – Spójność wypowiedzi) 1. Wypowiedź jest spójna, jeżeli elementy, które ją tworzą, stanowią logiczną i uporządkowaną całość. 2. Wywód jest uporządkowany, jeśli każdy kolejny akapit wynika z poprzedniego, a np. przestawienie akapitów zaburzyłoby tok rozumowania przyjęty przez zdającego. 3. Zaburzenia w spójności mogą wynikać m.in. z: a) błędów logicznych, w tym ze zbyt daleko idących uogólnień, nieuzasadnionych wniosków (np. wnioski w zakończeniu pracy nie wynikają z przeprowadzonego rozumowania), sprzecznych stwierdzeń b) odstępstw od podporządkowania wywodu myśli przewodniej, np. wypracowanie zawiera niefunkcjonalne fragmenty stanowiące niezwiązane z tematem wątki poboczne c) zredagowaniu wstępu lub rozwinięcia, lub zakończenia, lub akapitu, które nie pasują logicznie do pozostałej części wypracowania, nie łączą się logicznie z poprzedzającą je częścią / poprzedzającym je akapitem d) rozwijania jednocześnie więcej niż jednego wątku („zazębiania” się wątków) e) pomijania pośrednich ogniw rozumowania, tzw. skróty myślowe f) wprowadzenie treści nieistotnych, zbędnych dla pracy, bez związku / pozostających w wątpliwym związku z tematem/wywodem g) wprowadzania dygresji stosowanych niefunkcjonalnie h) przerywania toku myślenia zbędnymi zdaniami. 4. Błędy w spójności wewnątrz akapitów oznaczają np. nielogiczne połączenia zdań w akapicie oraz brak zastosowania w nim wskaźników zespolenia. 5. Błędy w spójności między akapitami oznaczają nielogiczne powiązanie danego akapitu z poprzednim lub poprzednimi akapitami oraz brak zastosowania wskaźników zespolenia między akapitami. 6. Błąd w składni prowadzący do błędu w spójności jest traktowany zarówno jako błąd językowy, jak i błąd w spójności. 3c. Styl wypowiedzi Wyjaśnienia (kryterium 3c – Styl wypowiedzi) 1. Styl wypowiedzi – co do zasady – powinien być: jasny, prosty (nie: zawiły, pretensjonalny), zwięzły, jednolity. Dodatkowo może być żywy, obrazowy. 2. Wypracowanie powinno być napisane stylem stosownym do sytuacji komunikacyjnej, jaką jest egzamin maturalny, co oznacza, że nie należy redagować go, stosując słownictwo charakterystyczne dla stylu potocznego w odmianie mówionej. Styl uznaje się za stosowny w przeważającej części, jeżeli jest stosowany w orientacyjnie 2/3 pracy. Styl jest niestosowny do sytuacji komunikacyjnej, jeżeli orientacyjnie ok. 2/3 wypracowania zredagowane jest przy użyciu struktur językowych charakterystycznych dla stylu potocznego w odmianie mówionej. 3. Styl wypracowania jest jednorodny, jeśli zdający konsekwentnie posługuje się jednym, wybranym stylem, odpowiednim dla treści i formy wypowiedzi, lub miesza różne style w wypowiedzi, ale jest to uzasadnione i celowe. 4. Indywidualne upodobania stylistyczne egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę stylu pracy zdającego. Zasady oceniania rozwiązań zadań 4. Język wypowiedzi (maksymalnie 11 punktów) Sprawdzając wypracowanie zdającego w tym kryterium, egzaminator będzie oceniał: 1. w odniesieniu do zakresu i poprawności środków językowych: • czy zdający poprawnie użył w wypowiedzi różnych rodzajów zdań i bogatej leksyki (np. frazeologizmów, wyrazów rzadziej używanych w języku polskim), czy też ograniczył się do najprostszych środków językowych • czy środki językowe, których użył zdający, pozwalają mu zrealizować temat w sposób swobodny i precyzyjny, czy też pobieżny, sprawiający trudność w zrozumieniu tekstu • ile błędów językowych, w tym błędów stylistycznych, zdający popełnił w pracy 2. w odniesieniu do poprawności ortograficznej: • ile błędów ortograficznych zdający popełnił w pracy 3. w odniesieniu do poprawności interpunkcyjnej: • ile błędów interpunkcyjnych zdający popełnił w pracy. 4a. Zakres i poprawność środków językowych Oceniając język wypowiedzi, egzaminator najpierw oceni zakres użytych środków językowych, a następnie – ich poprawność. Ostateczną liczbę punktów ustali na podstawie oceny obu tych aspektów wypowiedzi, zgodnie z poniższą tabelą. Wyjaśnienia (kryterium 4a – Zakres i poprawność środków językowych) 1. Nie każde nieprecyzyjne sformułowanie jest niepoprawne językowo (stanowi błąd językowy); może być przejawem nieporadności językowej. Błędem jest nieporadność językowa będąca oczywistym nieuzasadnionym naruszeniem obowiązującej normy językowej. 2. Indywidualne upodobania językowe egzaminatora nie mogą wpływać na ocenę poprawności środków językowych w pracy zdającego. 3. W wypracowaniu występuje zróżnicowana składnia, jeżeli w pracy zdający wykorzystał poprawnie co najmniej 4 różne struktury składniowe, np.: zdanie pojedyncze, zdanie złożone, zdanie wielokrotnie złożone, równoważnik zdania, imiesłowowy równoważnik zdania, strona bierna, paralelizm składniowy, poprawne wprowadzanie cytatu, zdanie pytające, zdanie wtrącone. 4. W wypracowaniu występuje zróżnicowana leksyka, jeżeli w pracy zdający np. stosuje wyrazy/wyrażenia synonimiczne, stosuje bogatą frazeologię, używa precyzyjnego słownictwa, w tym np. terminologii. 5. W ocenie zróżnicowania leksyki nie uwzględnia się nieuzasadnionych powtórzeń wyrazów, zwrotów. Nieuzasadnione powtórzenia są uwzględniane w liczbie błędów językowych.